BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə

1971-ci il aprelin 19-da Salyut 1 – dünyanın ilk pilotlu kosmik stansiyası Sovet İttifaqı tərəfindən orbitə buraxılıb. Bu hadisə insanın kosmosda uzunmüddətli yaşayışının başlanğıcı kimi tarixə düşüb və sonrakı Mir, eləcə də Beynəlxalq Kosmik Stansiya kimi layihələrin əsasını qoyub.

“Salyut-1” Baykonur Kosmodromu ərazisindən “Proton-K” raketi ilə orbitə çıxarılıb. Təxminən 18,4 ton kütləyə malik stansiya Yer orbitində 175 gün fəaliyyət göstərib və 1971-ci ilin oktyabrında idarəli şəkildə atmosferə daxil olaraq məhv edilib.

Texniki baxımdan stansiyanın uzunluğu təxminən 20 metr, eni isə 4 metr olub. Üç hermetik bölmə və bir xidmət modulundan ibarət olan “Salyut-1” günəş panelləri vasitəsilə enerji ilə təmin edilirdi və təxminən 90–100 kubmetr yaşayış sahəsi təqdim edirdi. Stansiyada yerləşdirilən “Orion-1” ultrabənövşəyi teleskopu ulduzların spektral tədqiqi üçün istifadə olunurdu.

Stansiyaya iki uçuş həyata keçirilib. Soyuz 10 texniki nasazlıq səbəbindən uğursuz olsa da, Soyuz 11 1971-ci ilin iyununda uğurla qoşularaq kosmonavtlar Georgi Dobrovolski, Vladislav Volkov və Viktor Patsayev stansiyada 23 gün qalaraq o dövr üçün rekord göstəriciyə imza atıblar. Lakin geri dönüş zamanı kabinədə baş verən təzyiq itkisi nəticəsində hər üç kosmonavt həlak olub ki, bu da sonradan kosmik gəmilərin təhlükəsizlik sistemlərində ciddi dəyişikliklərə səbəb olub.

Qısa fəaliyyət müddətinə baxmayaraq, “Salyut-1” kosmosda uzunmüddətli insan fəaliyyəti imkanlarını sübut etdi. Stansiyanın konstruksiyası sonrakı “Salyut” proqramlarına və orbitdə uzunmüddətli tədqiqatların inkişafına yol açdı. Bu layihə kosmik tədqiqatlarda yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur və insanın kosmosda davamlı iştirakı üçün mühüm təməl rolunu oynadı.