BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Son illər diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DEHB), disleksiya, bipolyar pozuntu və digər psixi sağlamlıq mövzularının ictimai müzakirələrdə daha çox yer alması bu xəstəliklərin həqiqətən artıb-artmaması ilə bağlı sualları gündəmə gətirib. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu tendensiyanı tək bir səbəblə izah etmək mümkün deyil və məsələ tibbi, sosial və kommunikasiya amillərinin birgə təsiri ilə formalaşır.

Ekspertlərin fikrincə, psixi sağlamlıq problemlərinin daha çox görünməsində sosial medianın inkişafı, diaqnostika imkanlarının genişlənməsi, insanların bu mövzuda daha açıq danışması və stiqmanın azalması mühüm rol oynayır. Əvvəllər insanlar psixoloji pozuntularını gizlətməyə üstünlük verirdilərsə, bu gün həmin mövzular daha rahat müzakirə olunur.

Marketinq və səhiyyə siyasəti üzrə mütəxəssislər diqqəti daha bir məqama yönəldirlər. Onların sözlərinə görə, bir çox ölkədə reseptlə satılan dərmanların birbaşa istehlakçılara reklamı məhdudlaşdırıldığı və ya qadağan edildiyi üçün bəzi maarifləndirmə kampaniyaları xəstəliklərin tanınmasına və simptomlarının izahına yönəlir. Bu kampaniyaların əsas məqsədi insanları əlamətləri tanımağa və ehtiyac olduqda həkimə müraciət etməyə təşviq etməkdir.

Bununla yanaşı, ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, sosial şəbəkələrdə psixi sağlamlıqla bağlı məlumatların həddindən artıq sadələşdirilməsi və ya özünüdiaqnostikanın təşviqi yanlış nəticələrə səbəb ola bilər. Onların fikrincə, gündəlik emosional çətinlikləri və ya davranış xüsusiyyətlərini peşəkar qiymətləndirmə olmadan konkret psixi pozuntu kimi təqdim etmək düzgün yanaşma hesab edilmir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, beynəlxalq diaqnostik meyarlar zamanla yenilənir və elmi araşdırmaların nəticələrinə uyğun olaraq təkmilləşdirilir. Bunun məqsədi daha dəqiq diaqnoz qoymaq və ehtiyacı olan insanların müalicəyə çıxışını asanlaşdırmaqdır. Bununla belə, diaqnoz yalnız psixi sağlamlıq sahəsində ixtisaslaşmış həkim və ya klinik psixoloq tərəfindən hərtərəfli qiymətləndirmə əsasında qoyulmalıdır.

Analitiklər hesab edirlər ki, marketinqdə "məhsulu deyil, problemi təqdim et" prinsipi müxtəlif sahələrdə tətbiq olunsa da, psixi sağlamlıq mövzusunda bu yanaşma xüsusi həssaslıq tələb edir. Onların fikrincə, ictimai maarifləndirmə insanların yardım axtarmasına müsbət təsir göstərə bilər, lakin psixi pozuntuların gündəlik davranışları izah edən etiketə çevrilməsi həm yanlış təsəvvürlərə, həm də özünüdiaqnostikanın artmasına səbəb ola bilər.

Ekspertlər vurğulayırlar ki, psixi sağlamlıqla bağlı şübhələr yarandıqda ən etibarlı yol sosial media məzmununa deyil, peşəkar tibbi qiymətləndirməyə müraciət etməkdir.