BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

ABŞ-də süzülmüş yoqurt istehsalı ilə tanınan Chobani qısa müddətdə dünyanın ən məşhur qida markalarından birinə çevrilib. Şirkət yüksək zülallı yunan tipli yoqurtları ilə bazarda inqilab yaradaraq ABŞ-də bu məhsul kateqoriyasının geniş yayılmasına səbəb olub. Sonradan fəaliyyət sahəsini genişləndirən şirkət bitki mənşəli məhsullar, yulaf əsaslı içkilər, qəlyanaltılar və soyuq qəhvə bazarına da daxil olub.

Chobani nə vaxt və kim tərəfindən yaradılıb?

Chobani 2005-ci ildə türk əsilli iş adamı Hamdi Ulukaya tərəfindən yaradılıb. Şirkətin adı türk dilindəki “çoban” sözündən götürülərək formalaşdırılıb.

Hamdi Ulukaya uşaqlıq illərində ailəsi ilə birlikdə qoyun və keçi saxlayıb, pendir istehsalı ilə məşğul olub. ABŞ-yə köçdükdən sonra bazardakı yoqurtların keyfiyyətindən razı qalmayan sahibkar öz evində süzülmüş yoqurt hazırlamağa başlayıb. Daha sonra Türkiyədən dəvət etdiyi yoqurt ustası ilə birlikdə yüzlərlə resept üzərində işləyərək özünəməxsus məhsul hazırlayıb.

Chobani necə böyüdü?

Şirkətin inkişafında əsas dönüş nöqtəsi Nyu-York ştatının Saut-Edmeston qəsəbəsində bağlanmaq üzrə olan süd məhsulları zavodunun alınması oldu. Hamdi Ulukaya kiçik biznes krediti hesabına zavodu satın aldı və burada əvvəllər çalışan əməkdaşların bir hissəsini yenidən işə götürdü.

Marka 2007-ci ildə bazara çıxarıldı. 2009-cu ildən etibarən iri pərakəndə satış şəbəkələri məhsulları satışa təqdim etməyə başladı. Həmin ilin sonlarında böyük topdansatış mağazalarının məhsulu rəflərinə yerləşdirməsi şirkətin sürətli yüksəlişinə təkan verdi.

2010-cu ildə Chobani-nin illik satış həcmi 1 milyard ABŞ dollarını keçdi və şirkət ABŞ-də yunan tipli yoqurt satışlarının liderinə çevrildi.

Yunan tipli yoqurt niyə fərqlənir?

Yunan tipli yoqurt istehsal zamanı zərdabın ayrılması nəticəsində əldə olunur. Bu üsul məhsulu daha qatı, daha kremvari və daha yüksək zülallı edir. Məhz bu xüsusiyyətlər Chobani məhsullarının geniş istehlakçı auditoriyası qazanmasına səbəb olub.

Şirkətin ABŞ yoqurt bazarındakı payı 2007-ci ildə 1 faizdən də aşağı olduğu halda, 2021-ci ildə 20 faizdən çoxa yüksəlib. Hazırda Chobani ABŞ-də ən çox satılan yunan tipli yoqurt markası hesab olunur.

Dünyanın ən böyük yoqurt zavodlarından biri

2012-ci ildə şirkət Aydaho ştatının Tvin-Fols şəhərində ikinci istehsal müəssisəsini istifadəyə verdi. Təxminən 750 milyon dollar investisiya ilə qurulan müəssisə sonradan dünyanın ən böyük yoqurt istehsal mərkəzlərindən birinə çevrildi.

Layihə nəticəsində minlərlə yeni iş yeri yaradıldı və bölgədə işsizlik səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə azaldı.

Beynəlxalq genişlənmə

2011-ci ildə Chobani Avstraliya bazarına daxil olmaq üçün yerli süd məhsulları şirkətini satın aldı. Daha sonra istehsal gücünü artırmaq məqsədilə milyonlarla dollar sərmayə yatırdı.

2014-cü ildən başlayaraq şirkət məhsullarını Sinqapur, Malayziya, Panama və digər beynəlxalq bazarlara çıxarmağa başladı. Sonrakı illərdə Latın Amerikası və Karib hövzəsi ölkələrinə də genişlənmə həyata keçirildi.

2016-cı ildə Chobani məhsulları Meksika bazarına təqdim edildi.

Şirkətin məhsulları hansılardır?

İlk illərdə şirkət yalnız təbii, vanilli, çiyələkli, şaftalılı və qaragiləli yoqurt istehsal edirdi.

Sonrakı dövrdə məhsul çeşidi əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirildi. Yunan tipli yoqurtlar meyvəli və desert yoqurtları, bitki mənşəli vegan yoqurtlar, yulaf əsaslı içkilər, süd məhsullarından hazırlanan içkilər, soyuq qəhvə növləri, qidalandırıcı kokteyllər, probiyotik yoqurt və içkilə, müxtəlif qəlyanaltılar istehsal edilməyə başlandı.

2023-cü ilin dekabrında şirkət təxminən 900 milyon ABŞ dolları dəyərində sövdələşmə ilə məşhur qəhvə istehsalçısını satın alaraq soyuq qəhvə bazarına daxil oldu.

İşçilərə səhmdar olmaq imkanı

2016-cı ildə Chobani korporativ idarəetmə sahəsində diqqətçəkən addım atdı. Şirkət öz səhmlərinin 10 faizini əməkdaşlarına ayırdığını açıqladı.

Səhmlər iş stajına uyğun şəkildə bölüşdürüldü. Bu qərar nəticəsində uzun illər şirkətdə çalışan bəzi əməkdaşlar milyonçuya çevrildi.

Bundan əlavə, şirkət yeni valideynlər üçün ödənişli məzuniyyət proqramı tətbiq etdi və saatlıq əməkhaqqı alan işçilərin maaşlarını artırdı.

Qaçqın və miqrantların məşğulluğuna dəstək

Chobani əmək bazarında inklüziv yanaşması ilə də seçilir. Şirkətin işçi heyətinin təxminən 30 faizi qaçqınlar və miqrantlardan ibarətdir.

Bu siyasət müəyyən dövrlərdə mübahisələrə səbəb olsa da, şirkət sosial inteqrasiya və məşğulluq istiqamətində fəaliyyətini davam etdirib.

Xeyriyyəçilik fəaliyyəti

Şirkət yarandığı gündən etibarən müxtəlif sosial layihələr həyata keçirir. Bu təşəbbüslər əsasən uşaq qidalanmasının yaxşılaşdırılması, yerli icmaların inkişafı, təbii fəlakətlərdən zərər çəkən insanlara yardım, hərbi qulluqçuların ailələrinə dəstək, məktəblərdə qida təminatı problemlərinin həlli, fermer təsərrüfatlarının dəstəklənməsi kimi fəaliyyətləri əhatə edir.

2018-ci ildə şirkət milli marka kimi fəaliyyətinin 10 illiyini qeyd etmək məqsədilə ABŞ sakinlərinə milyonlarla pulsuz yoqurt paylama kampaniyası həyata keçirdi.

Sahibkarlara dəstək proqramı

Hamdi Ulukaya 2016-cı ildə qida və içki sahəsində fəaliyyət göstərən yeni şirkətlərə dəstək vermək üçün xüsusi inkubasiya proqramı yaradıb.

Bu təşəbbüs çərçivəsində sahibkarlara sərmayə, mentorluq, təlim və müxtəlif resurslar təqdim edilir. Sonrakı illərdə proqramın texnologiya və veteran sahibkarlar üçün ayrıca istiqamətləri də yaradılıb.

Qarşılaşılan problemlər

2013-cü ildə Böyük Britaniyada məhkəmə qərarı ilə şirkətin məhsullarının etiketlənməsində dəyişiklik edilməsi tələb olunub. Məhkəmə istehlakçıların məhsulun Yunanıstanda istehsal olunduğunu düşünə biləcəyini əsas gətirib.

Həmin il şirkət müəyyən partiya yoqurt məhsullarını bazardan geri çağırıb. Araşdırmalar zamanı süd məhsullarında rast gəlinən kif növünün məhsullara təsir göstərə biləcəyi müəyyən edilib. Daha sonra ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası məhsulu istehlak etdikdən sonra narahatlıq yaşadığını bildirən onlarla müraciət qeydə alıb.

Chobani bu gün

Hazırda Chobani ABŞ-nin ən böyük qida şirkətlərindən biri hesab olunur. Şirkət yunan tipli yoqurt bazarında lider mövqeyini qoruyur, dünyanın ən böyük yoqurt istehsal müəssisələrindən birini idarə edir və məhsullarını bir çox ölkədə satışa çıxarır.

2025-ci ildə şirkət istehsal gücünü artırmaq üçün yüz milyonlarla dollar yeni sərmayə cəlb etdiyini açıqlayıb. Həmin dövrdə şirkətin bazar dəyərinin təxminən 20 milyard ABŞ dollarına çatdığı bildirilib.