BAKI,VOA
Cəmi bir neçə il əvvəl zəvvarın səfəri hansısa paytaxtdakı kiçik bir ofisdən başlayır və uzun bir vasitəçi şəbəkəsi vasitəsilə başa çatırdı. Bu gün isə həmin səfər qlobal Həcc bazarını tamamilə yenidən formalaşdıran mərkəzləşdirilmiş sistem daxilində, vahid bir platformada cəmləşib.
Səudiyyə Ərəbistanı Həcc və Ümrə Nazirliyi tərəfindən idarə olunan bu transformasiya sektoru çox tərəfli açıq modeldən dəqiq əməliyyat qaydaları və rəqəmsal platformalar tərəfindən idarə olunan mütəşəkkil sistemə keçirdi. Bu, Həcc xidmətləri tarixindəki ən genişmiqyaslı yenidənqurma proseslərindən biridir. İslahatlara qədər Həcc təşkili müxtəlif ölkələrdəki yerli agentlərdən asılı idi ki, bu da xidmət keyfiyyətində fərqlərə, qiymət qeyri-sabitliyinə və nəzarətin çətinliyinə səbəb olurdu. Xarici zəvvarlar üçün xidmət təminatçıları sisteminin tətbiqi ilə sektor lisenziyalaşdırma, istismar və qiymətləndirmənin aydın çərçivələrlə müəyyən edildiyi yeni mərhələyə qədəm qoydu.
2022: Tədricən keçidin başlanğıcı
2022-ci il bu transformasiyanın faktiki başlanğıc nöqtəsi oldu. İcra qaydalarının tətbiqi, rəqəmsal platformalardan asılılığın artması və "Nusuk" platforması vasitəsilə birbaşa rezervasiya modelinin işə salınması ənənəvi vasitəçilərin rolunu azaltdı və qərar qəbul etmə mərkəzini Krallığın daxilinə köçürdü. Milli Həcc və Ümrə Komitəsinin keçmiş müşaviri Saad əl-Quraşi "Şərq əl-Avsat"a verdiyi açıqlamada bu dəyişikliyi "keyfiyyət sıçrayışı" adlandırıb: "Yaşayış, nəqliyyat və qarşılanma ilə bağlı bütün xidmətlər əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə daha mütəşəkkil və keyfiyyətli olub".
Xidməti yenidən müəyyənləşdirən əməliyyat kitabçası
Bu transformasiya xidmət növlərini, keyfiyyət standartlarını və qiymətləndirmə mexanizmlərini dəqiq müəyyən edən ətraflı əməliyyat kitabçalarının (təlimatların) nəşri ilə daha da gücləndi. Bu, zəvvarın təcrübəsini ölçülə bilən və hesabatlı vahidlərə böldü. Kadrların yeni modellərə uyğunlaşdırılması kimi çətinliklər artıq böyük ölçüdə arxada qalıb və hazırkı sistem daha yüksək səmərəliliklə işləyir.
Tənzimlənən limitlər daxilində artan tələbat
İştirakçı sayının artmasına baxmayaraq, zəvvarların sayı hələ də müəyyən tənzimləyici çərçivələr daxilindədir. Saad əl-Quraşi bildirir ki, hər ölkə üçün ayrılan kvotaların məhdudluğu tələbat yüksək olsa da, say üçün müəyyən bir limit qoyur. Bununla belə, gələcəkdə potensialın artırılması ilə sektorun daha da genişlənəcəyi gözlənilir. Həmçinin, yeni sistem vasitəçilərin subyektiv qiymət siyasətinə son qoyaraq şəffaflığı təmin edib.
Vasitəçidən platformaya
Rəqəmsal transformasiya bu sistemin əsas sütununu təşkil edir. Müqavilələrin bağlanması və xidmətlərin seçilməsi artıq birbaşa "Nusuk" kimi platformalarla əlaqələndirilib. Bu, təkcə vaxt və səylərə qənaət etməyib, həm də bazardakı rolları yenidən bölüşdürərək səfərin idarə olunmasını daha mərkəzləşdirilmiş formaya salıb. "Əl-Sarat" şirkətinin icraçı komitə üzvü İmad Sami Qari qeyd edir ki, aviaşirkətlər, nazirlik və xidmət təminatçıları arasındakı elektron əlaqə zəvvarın səfərinin səmərəliliyini artırıb. "QR Code" texnologiyası və "Nusuk" kartlarının tətbiqi zəvvarların narahatlığını azaldıb və prosedurları sürətləndirib.
Son illərdə Həcc sektorunda baş verənlər sadəcə şirkətlərin sayının azaldılması deyil, bütün qlobal bazarın yenidən formalaşdırılmasıdır. Həcc artıq ənənəvi şəbəkələrə deyil, idarəetmə və texnologiyaya əsaslanan mütəşəkkil bir sektora çevrilib.