Yaxın Şərq və Şimali Afrika (MENA) regionunda büdcə kəsirinin bu il ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 6.2 faizinə qədər genişləndikdən sonra, neft və qeyri-neft gəlirlərinin bərpası fonunda 2027-ci ildə 4.3 faizə qədər azalacağı gözlənilir. 2026-cı il üzrə "Brent" markalı neftin qiymət proqnozunun ABŞ-İran anlaşmasından sonrakı ucuzlaşma nəticəsində bir barel üçün 88 dollardan 84 dollara endirilməsi ilə əlaqədar olaraq, region üzrə builki kəsir proqnozu 5.7 faizdən 6.2 faizə yüksəldilib.
Omanın dövlət gəlirləri ilin birinci yarısında 13 faiz artaraq 17.2 milyard dollara çatıb
Karbohidrogen ixracatçısı olan ölkələrin ümumi kəsirinin 2025-ci ildəki 4.5 faizdən bu il 5.4 faizə, enerji idxal edən ölkələrdə isə 5.1 faizdən 5.7 faizə çatacağı gözlənilir.
Fiskal perspektivlər bütün MENA regionu iqtisadiyyatlarının regional münaqişələr, enerji bazarlarındakı fasilələr, habelə zəif investisiya və ticarət fəallığı səbəbindən artan iqtisadi təzyiqlərlə üzləşdiyi bir dövrə təsadüf edir. Münaqişənin, eləcə də enerji hasilatı və daşınmasındakı problemlərin təsiri ilə region üzrə iqtisadi artımın 2026-cı ildə kəskin şəkildə yavaşlayacağı gözlənilir.
Hörmüz boğazına alternativ tapıldı - İraq vasitəsilə quru yükdaşımalarında rekord artım qeydə alınıb
2027-ci ildə neft və qeyri-neft gəlirlərinin bərpa olunması və subsidiya xərclərinin azalması sayəsində regional kəsirin 4.3 faizə enəcəyi ehtimal edilir. Lakin Körfəz Əməkdaşlıq Şurası (KƏŞ) ölkələrində münaqişədən sonrakı bərpanı dəstəkləmək və müdafiə sistemini gücləndirmək üçün xərclərin artırılması bu yaxşılaşmanı məhdudlaşdıracaq.
Dövlət borcunun isə 2025-ci ildəki 47.8 faizlik səviyyədən bu il 48.2 faizə, 2027-ci ildə isə ÜDM-in 50.2 faizinə yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. Yüksək faiz dərəcələrinin uzun müddət davam etməsi borca xidmət xərclərini artıraraq bu təzyiqləri daha da gücləndirəcək.
Qeyri-bərabər fiskal təsir
İraq, Qətər, Bəhreyn və Küveyt Hörmüz boğazındakı fasilələrdən birbaşa təsirləndikləri və ixrac marşrutlarını dəyişmək imkanları məhdud olduğu üçün karbohidrogen ixracatçıları arasında ən kəskin fiskal geriləmə ilə üz-üzədirlər.
Küveytin KƏŞ məkanında ən böyük büdcə kəsirini qeydə alacağı proqnozlaşdırılır; 2027-ci ilin martında başa çatan maliyyə ili üçün kəsir ÜDM-in 18.9 faizi, 2026-27-ci maliyyə ili üçün ölkə üzrə qiymətləndirmədə isə 25.5 faiz səviyyəsində gözlənilir.
Qətərin kəsirinin 2025-ci ildəki 0.9 faizdən bu il 4.5 faizə, Bəhreynin kəsirinin 6 faizdən 8.4 faizə, İraqın kəsirinin isə 5.1 faizdən 6.2 faizə yüksələcəyi nəzərdə tutulur.
Oman isə bütün karbohidrogen ixracının marşrutunu dəyişdikdən və 2026-cı ilin birinci yarısında hasilatı 18.8 faiz artırdıqdan sonra əks istiqamətdə irəliləyir. Ölkənin fiskal balansının 2025-ci ildəki 1.1 faizlik kəsirdən bu il ÜDM-in 2.1 faizi həcmində profisitə keçəcəyi proqnozlaşdırılır.
Əlcəzairin kəsirinin ÜDM-in 14.8 faizindən 11.5 faizinə enəcəyi, Liviyanın isə 2025-ci ildəki təxminən 30 faizlik kəsirdən sonra yenidən büdcə profisitinə qayıdacağı gözlənilir.
Səudiyyə Ərəbistanı neft ixracının təxminən 60-70 faizini "Şərq-Qərb" kəməri vasitəsilə yönləndirməklə gəlir itkilərini məhdudlaşdırıb.
Buna baxmayaraq, yüksək əsaslı xərclərin gəlirləri üstələməsi səbəbindən ölkənin büdcə kəsirinin ÜDM-in 5.9 faizinə çatacağı gözlənilir. Ölkə iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 1.3 faiz azalacağı, 2027-ci ildə isə 7.6 faiz artacağı proqnozlaşdırılır.
Ən son beynəlxalq proqnozlar
Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiya üzrə iqtisadi artımın 2026-cı ildə 0.7 faizə qədər yavaşlayacağı, 2027-ci ildə isə 6.5 faizə qədər yüksələcəyi gözlənilir. 2026-cı il üçün təxminlərin aşağı salınması Hörmüz boğazının daha uzun müddət bağlı qalması ehtimalını və bunun enerji hasilatı ilə nəqliyyatına təsirlərini əks etdirir.
Yaxın Şərq və Şimali Afrika regionunda ümumi iqtisadi artımın 2025-ci ildəki 4 faizdən 2026-cı ildə 1.6 faizə enəcəyi, regionun karbohidrogen ixracatçıları arasında isə artımın 0.3 faizə qədər səngiyəcəyi proqnozlaşdırılır.
Yüksək enerji qiymətlərinin xüsusilə müdafiə xərclərinin artması səbəbindən ixracatçılar üçün mütləq şəkildə daha güclü fiskal mövqe yaratmayacağı vurğulanır. Hökumətlərin subsidiyaları və digər sosial müdafiə tədbirlərini artırması ilə enerji idxal edən ölkələrdə ilkin büdcə profisitlərinin daralacağı gözlənilir.
Müxtəlif təhlil mərkəzləri fərqli regional qruplaşmalardan istifadə etdiyi üçün onların ümumi proqnozları birbaşa müqayisə olunmur.
ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin və Körfəz mərkəzi banklarının 2026-cı ildə uçot dərəcələrini 50 baza bəndi endirəcəyi gözlənilsə də, münaqişə ilə bağlı inflyasiyanın pul-kredit yumşalmasını gecikdirməsi və maliyyələşmə xərclərini yüksək saxlaması səbəbindən faiz dərəcələrinin dəyişməz qalacağı ehtimal edilir.
Bu təsirin yüksək borcu və ya böyük borclanma tələbatı olan iqtisadiyyatlarda daha qabarıq hiss olunacağı gözlənilir. Bəhreynin borcu ÜDM-in 140 faizini keçir, Misirin borca xidmət xərcləri isə ümumi dövlət xərclərinin 54 faizini təşkil edir.
Gərginliyin yenidən artması və ya Hörmüz boğazında gəmiçiliyin bərpasının ləngiməsi büdcə kəsirlərini daha da artıra, dövlətlərin borclanma ehtiyaclarını yüksəldə və region üzrə pul-kredit siyasətinin yumşaldılmasını gecikdirə bilər.