Azərbaycanın zəngin kino tarixi və bənzərsiz ekran əsərləri təkcə postsovet məkanında deyil, Yaxın Şərq və Şimali Afrika ölkələrində də hər zaman böyük maraqla qarşılanıb. Etnik musiqimiz, ortaq Şərq dəyərlərimiz və tarixi bağlarımız sayəsində filmlərimiz ərəb tamaşaçısının qəlbinə yol tapa bilib. Qahirə, Tunis və Dubay kimi regional kino mərkəzlərində keçirilən beynəlxalq festivallar Azərbaycan kinematoqrafiyasının ərəb dünyasına inteqrasiyasında mühüm rol oynayır.
ArabAZ xəbər verir ki, aparılan mədəni monitorinqlər və festival uğurları göstərir ki, ərəb ölkələrində ən çox sevilən və rəğbət doğuran filmlərimiz müəyyən tarixi, musiqili və dramatik ekran işləridir. Son illərdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin xarici ölkələrdə təşkil etdiyi mədəniyyət günləri və rəqəmsal platformaların inkişafı bu marağı daha da artırıb.
Ərəb tamaşaçısının könlünü fəth edən Azərbaycan filmləri hansılardır?
Musiqili komediyalarımızdan tutmuş müasir dramlarımıza qədər bir çox ekran işimiz ərəb coğrafiyasında xüsusi status qazanıb. Bu filmlər həm dövlət televiziyalarında yayımlanır, həm də regional universitetlərin Şərqşünaslıq fakültələrində tədris vəsaiti kimi istifadə olunur:
“Arşın mal alan” (1945 və 1965): Üzeyir Hacıbəylinin eyniadlı operettası əsasında çəkilən bu ölməz əsər ərəb dünyasında ən çox tanınan Azərbaycan filmidir. Filmin Şərq ekzotikası, milli geyimləri və musiqiləri Misirdən Mərakeşədək geniş kütlə tərəfindən sevilir. Bir çox ərəb ölkəsində bu film ərəb dilində dublyaj və subtitrlərlə dəfələrlə nümayiş etdirilib. Xüsusilə Rəşid Behbudovun bənzərsiz vokal ifası ərəb musiqi tənqidçilərinin heyranlığına səbəb olub.
“Nəsimi” (1973) və “Babək” (1979): Şərq fəlsəfəsi, İslam tarixi və sufizm mövzuları ərəb dünyası üçün olduqca doğmadır. Rasim Balayevin baş rollarını ifa etdiyi bu tarixi epopeyalar İraq, Suriya və Körfəz ölkələrində böyük maraqla qarşılanıb. Xüsusilə “Nəsimi” filmi ərəb intellektualları arasında fəlsəfi dərinliyinə görə yüksək qiymətləndirilir. “Babək” filmindəki möhtəşəm döyüş səhnələri isə ərəb kinematoqrafiyasında tarixi janrın inkişafına birbaşa təsir göstərib.
“Qorxma, mən səninləyəm” (1981): Polad Bülbüloğlunun həm bəstəkarı olduğu, həm də baş rolda çıxış etdiyi bu bədii film musiqili tərzi və döyüş səhnələri ilə Şimali Afrika ölkələrində (xüsusilə Əlcəzair və Tunisdə) geniş populyarlıq qazanıb. Filmdəki cəsarət, dostluq və Şərq qonaqpərvərliyi ideyaları yerli tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanır.
“Nar bağı” (2017): Rejissor İlqar Nəcəfin çəkdiyi bu dram müasir dövrdə ərəb dünyasının ən nüfuzlu kino hadisələrindən sayılan “A” kateqoriyalı Qahirə Beynəlxalq Film Festivalında nümayiş olunub. Filmdəki ailə dramı, mənəvi dəyərlər və Şərq ailəsinin daxili böhranı misirli tənqidçilər tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilib. Bu uğur müasir Azərbaycan kinosunun beynəlxalq arenada yeni vizit kartına çevrilib.
“Üçüncü günün adamı” (2017): Babək Şirinsifətin Qarabağ mövzusuna həsr etdiyi bu ekran işi də Qahirədə rəsmi nümayiş dalğası qazanaraq ərəb cəmiyyətinə Azərbaycanın real ağrılarını çatdıran ən uğurlu bədii nümunələrdən biri olub. Film ərəb dünyasında Azərbaycanın haqlı mübarizəsi barədə güclü vizual yaddaş formalaşdırıb.
Azərbaycan kinosunun ərəb dünyasında yayılması sadəcə klassik filmlərlə məhdudlaşmır. Son dövrlərdə İndie (müstəqil) üslubda çəkilən gənc rejissorlarımızın qısametrajlı filmləri də İordaniya, Livan və Mərakeş festivallarında mükafatlar qazanır. Ərəb mətbuatı, xüsusilə “Al-Ahram” və “Asharq Al-Awsat” qəzetləri mütəmadi olaraq Azərbaycan kinematoqrafiyasının özünəməxsus poetik dilindən yazır. Birgə kino layihələrinin istehsalı və ərəb rejissorlarının Bakıya səfərləri bu iki böyük mədəniyyət coğrafiyasını bir-birinə daha da yaxınlaşdırır.