BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

Suriyada köhnə milli valyutanın yenisi ilə əvəzlənməsi prosesi iyulun 30-da başa çatır. İyulun 31-dən etibarən köhnə əskinaslar hüquqi ödəniş vasitəsi statusunu itirəcək və gündəlik maliyyə əməliyyatlarında istifadə oluna bilməyəcək.

Yeni qaydalara əsasən, bu tarixdən sonra köhnə əskinasların dəyişdirilməsi yalnız Dəməşqdə yerləşən Suriya Mərkəzi Bankı vasitəsilə mümkün olacaq. Bunun üçün vətəndaşlar bank hesabı açmalı, şəxsiyyətlərini təsdiq etməli və təqdim etdikləri əskinaslar yoxlamadan keçirilməlidir.

Dövriyyədəki pul kütləsinin müəyyənləşdirilməsi hədəflənir

Mütəxəssislərin fikrincə, valyutanın dəyişdirilməsi yalnız texniki proses deyil, həm də ölkədə faktiki dövriyyədə olan pul kütləsinin müəyyənləşdirilməsinə xidmət edir.

Uzun illər davam edən müharibə, yüksək inflyasiya və qeyri-rəsmi iqtisadiyyat səbəbindən Suriyada nə qədər nağd pulun dövriyyədə olduğu barədə dəqiq məlumatın əldə edilməsi çətinləşmişdi. Yeni sistem hökumətə ölkədə mövcud likvidlik barədə daha real təsəvvür formalaşdırmağa imkan verə bilər.

Bununla yanaşı, uzun müddət evlərdə və ya qeyri-rəsmi dövriyyədə saxlanılan vəsaitlərin bank sisteminə daxil olması da prosesin əsas məqsədlərindən biri hesab olunur.

İki valyutanın paralel dövriyyəsinə son qoyulur

İqtisadçılar bildirirlər ki, köhnə və yeni əskinasların eyni vaxtda dövriyyədə qalması qiymətlərin formalaşmasında əlavə çətinliklər yaradır və manipulyasiya riskini artırır.

Bu səbəbdən məhdud müddətin müəyyənləşdirilməsi bazarda vahid pul sisteminin formalaşdırılması və əməliyyat xərclərinin azaldılması baxımından vacib addım kimi qiymətləndirilir.

Eyni zamanda, köhnə əskinasların dövriyyədən çıxarılması onların saxtalaşdırılması riskini də azalda bilər.

Yeni mərhələdə nəzarət güclənəcək

İyulun 31-dən sonra köhnə əskinasların dəyişdirilməsi əvvəlki kimi kommersiya bankları və valyutadəyişmə məntəqələrində deyil, yalnız Mərkəzi Bank vasitəsilə həyata keçiriləcək.

Bu mexanizm iri məbləğlərin mənşəyinin araşdırılması və maliyyə əməliyyatlarının daha şəffaf şəkildə qeydə alınmasına imkan yarada bilər.

Bununla belə, ekspertlər qeyd edirlər ki, valyutanın dəyişdirilməsi təkbaşına qeyri-qanuni vəsaitlərin aşkar edilməsi və ya çirkli pulların yuyulmasına qarşı mübarizə üçün kifayət etmir. Çünki böyük həcmli aktivlər çox vaxt nağd milli valyutada deyil, xarici valyuta, qızıl, daşınmaz əmlak və digər aktivlər şəklində saxlanılır.

İnflyasiyaya təsirin məhdud olacağı gözlənilir

İqtisadçılar hesab edirlər ki, əskinasların yenilənməsi və ya pul vahidinin dəyişdirilməsi özlüyündə inflyasiyanı azaltmır və əhalinin alıcılıq qabiliyyətini artırmır.

Onların fikrincə, qiymət artımına əsas təsir göstərən amillər valyuta məzənnəsi, enerji xərcləri, idxaldan asılılıq və daxili istehsalın səviyyəsidir.

Bununla yanaşı, yeni qiymətlərin müəyyənləşdirilməsi zamanı yuvarlaqlaşdırma halları baş verərsə, bəzi məhsullar üzrə qiymət artımı riski də yarana bilər.

Bank sisteminə etimad əsas məsələlərdən biri olacaq

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, prosesin uğuru yalnız köhnə əskinasların dövriyyədən çıxarılması ilə ölçülməyəcək.

Əsas göstəricilərdən biri yeni nağd vəsaitlərin nə qədər hissəsinin bank sistemində qalacağı, bank depozitlərinin artması, nağdsız ödənişlərin genişlənməsi və pul-kredit siyasətinin daha effektiv idarə olunması olacaq.

Onların qənaətinə görə, bunun üçün bank sektorunun islahatı, rəqəmsal ödəniş sistemlərinin inkişafı, maliyyə xidmətlərinə çıxışın genişləndirilməsi və istehsal sektorunun dəstəklənməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.