BAKI,VOA , Analitik Təhlil Mərkəzi

Endryu Mauntbatten Vindzorun (keçmiş şahzadə Endryu) qalmaqalı Bukingem sarayının dəhlizlərində yaşanan adi bir böhran deyildi. Bu hadisə Britaniya kral ailəsində böhranların idarə olunmasında köklü yanaşma fərqlərini üzə çıxaran dərin bir çat yaratdı. Endryu rüsvayçı ittihamlarla üzləşərkən, kral ailəsinin üç nəsli bu süquta kəskin fərqli reaksiyalar verdi: Ümidini itirməyən mərhum Kraliça Elizabet nəsli, qətiyyətli qərar verən hazırkı Kral nəsli və Endryunun qalmaqallarını gələcək hakimiyyətinə miras almaq istəməyən vəliəhd şahzadə nəsli.

Nəsillər Endryu qalmaqalına necə yanaşdı?

"Washington Post" qəzetinin təhlilinə əsasən, kral ailəsinin üç nəsli York hersoqunun qalmaqallarına kəskin fərqli münasibət bəsləyib. II Elizabet "ananın ümidi"ni əks etdirən emosional səbr nümayiş etdirdiyi halda, Kral III Çarlz "səbrin tükənməsi"ni göstərən qətiyyətli mövqe tutub. Vəliəhd şahzadə Vilyam isə kral ailəsinin nüfuzuna xələl gətirən hər hansı davranışa qarşı radikal və güzəştsiz bir münasibət nümayiş etdirərək böyük xəyal qırıqlığı yaşayıb.

Hər yeni nəsil "azğın oğul"a qarşı daha az dözümlülük göstərib ki, bu da ailə bağlarından təsisatın (monarxiya) qorunmasına doğru keçidi əks etdirir.

İttihamlar nədir və Epşteynlə əlaqə nədən ibarətdir?

Qalmaqalın mərkəzində Endryunun amerikalı milyarder, cinsi cinayətlərdə və azyaşlıların istismarında ittiham olunan Ceffri Epşteyn ilə əlaqələri dayanır. Sübutlar bu münasibətlərin şahzadənin etiraf etdiyindən daha yaxın və daha uzunmüddətli olduğunu göstərir.

Ən ağır ittiham Virciniya Cuffri tərəfindən irəli sürülüb. O bildirib ki, 2001-ci ildə 17 yaşında olarkən şahzadə Endryu ilə cinsi əlaqədə olmaq üçün Londona gətirilib. Endryu məhkəmədən kənar 12 milyon funt-sterlinq ödəyərək iddianı bağlasa da, şübhələr səngiməyib. Bu yaxınlarda o, Britaniyanın ticarət komissarı olduğu dövrdəki uyğunsuz davranış şübhələri ilə bağlı yenidən gündəmə gəlib.

Kral III Çarlzın qardaşı ilə kəskin qırılması

Kral III Çarlz qardaşına qarşı çox sərt davranıb. O, Endryunu "Şahzadə" və "York hersoqu" titullarından məhrum edib, onu dəbdəbəli "Royal Lodge" iqamətgahından çıxararaq cəmi beş otaqlı bir evə köçürüb. Qəzet bu addımı Kraliça Elizabetin illərdir aralı saxladığı qapıları Çarlzın qardaşının üzünə tamamilə bağlaması kimi təsvir edir.

Vilyam niyə əmisini gələcəyi üçün təhlid hesab edir?

Vəliəhd şahzadə Vilyam ən sərt mövqedə duran nəslin nümayəndəsidir. O, əmisini gələcəkdə varis olacağı taxtın legitimliyi üçün birbaşa təhlükə kimi görür. Kral tarixçisi Endryu Louni bildirir ki, Vilyam kral vəzifəsini təhvil almazdan əvvəl "tövlələri təmizləmək" istəyir və bu problemli faylı miras almaq niyyətində deyil. Vilyam atasının qərarlarını dəstəkləyir və Epşteyn qurbanlarına rəğbət bəsləyir; onun üçün "yaxşılığa doğru dəyişiklik" gələcək hakimiyyətini ləkələyə biləcək qalmaqalların kökünü kəsmək deməkdir.

Kraliça Elizabet böhranın böyüməsinə səbəb oldumu?

Təhlillər göstərir ki, Elizabet və Endryu arasındakı "xüsusi bağ" böhranın dərinləşməsinə səbəb ola bilərdi. 2011-ci ildə Epşteyn artıq məhkum olunmuş bir cinayətkar olduğu halda, Endryunun Nyu-Yorkda onunla gəzərkən fotoları yayılmışdı. Buna baxmayaraq, Elizabet şahzadəni 2022-ci ilə qədər açıq şəkildə dəstəkləməyə davam etmişdi. Tənqidçilər hesab edir ki, Kraliçanın müdafiəsi Endryuya uzun illər təhqiqatlardan yayınmaq imkanı verib.

Bu qalmaqal monarxiya üçün ekzistensial təhlükədirmi?

Bəzi təhlilçilər bunun böyük fəsadları olacağını düşünsə də, Çarlz Mur "The Telegraph" qəzetində fərqli bir mövqe nümayiş etdirir. Onun fikrincə, Endryu qalmaqalı monarxiyanın bütövlüyünü sarsıtmır, çünki bu hadisədə Şahzadə Diananın boşanması və ya VIII Eduardın taxtdan imtinası kimi "ciddi konstitusion element" yoxdur. Mur Endryunu səbətdən çıxarılmış "çürük alma" adlandırır və hesab edir ki, Britaniya xalqı bir fərdin hərəkətlərinin bütün monarxiyanın korrupsiyaya uğraması demək olmadığını anlayacaq qədər rasionaldır.