Ərəblər Qərbdə müsəlmanların yüksəlişindən niyə faydalana bilmir?
Qərb dünyasında demoqrafik, mədəni və siyasi dinamika sürətlə dəyişir. Müsəlmanların Avropa və ABŞ-nin siyasi mənzərəsində artan təmsilçiliyi bunun ən bariz göstəricisidir. Almaniyanın Mühafizəkar Xristian Demokrat İttifaqı Partiyasının (CDU) parlament fraksiyasının rəhbəri Ralf Brinkhausun 2030-cu ildə bir müsəlmanın partiyaya və kansler postuna rəhbərlik edə biləcəyini istisna etməməsi, yaxud İspaniya Baş nazirinin müavini Yolanda Diasın "Çaydan dənizə qədər Fələstin azad olacaq" şüarını səsləndirməsi Qərb cəmiyyətindəki bu dərin tektonik silkələnmənin rəmzidir.
Buna baxmayaraq, ərəb dünyası Qərbdəki bu təbii potensialı siyasi və hüquqi resursa çevirmək əvəzinə prosesləri passiv tamaşaçı kimi izləməkdə davam edir.
Avropada 11 siyasi partiya və lobbiçilik boşluğu
Bu gün Avropada müsəlmanlar tərəfindən qurulan və ya üzvlərinin əksəriyyəti müsəlman olan təxminən 11 siyasi partiya fəaliyyət göstərir. Fransa (PEJ və UDMF), Avstriya (NBZ), Niderland (parlamentdə 3 yer qazanmış "Denk"), İspaniya ("Melilya Naminə Koalisiya" və "Kabayas"), Bolqarıstan, Yunanıstan və Finlandiyada ("Suomen islamilainen puolue") təsis edilən bu partiyalar əsasən daxili problemlərə - islamofobiya və ayrı-seçkiliklə mübarizəyə fokuslanıb.
Leyboristlər müsəlman seçicilərin etimadını niyə itirir?
Ərəb siyasi kapitalı isə bu platformaları dialoq körpüsünə və ya ABŞ-dəki AIPAC, Avropadakı ELNET kimi güclü təsir rıçaqlarına çevirə bilməyib. 2007-ci ildə qurulan, Paris, Berlin, Brüssel, London, Varşava və Romada ofisləri olan ELNET avropalı elitanı İsrailə cəlb edib güclü lobbiçilik həyata keçirdiyi halda, ərəb dövlətləri Avropanın idarəetmə orqanlarına, mer və nazir postlarına yüksələn müsəlmanların yaratdığı institusional arxadan tamamilə faydasız qalıb.
Hətta XX əsrin əvvəllərindən etibarən İslamı qəbul etmiş ingilis ədibi Marmadyuk Pikthol, fransız mütəfəkkir Rene Qenon, Britaniya Muzeyinin tədqiqatçısı Martin Linqs və filosof Roje Qarodi kimi Qərb intellektual elitasının nümayəndələrinin açdığı mədəni qapılar da ərəb dünyası tərəfindən lazımi səviyyədə dəyərləndirilməyib.
Okeanın o tayı: ABŞ-dəki 255 seçilmiş müsəlman və "Qalstuxlu lobbi" mifi
"Gallup"un 2026-cı ilin fevralında açıqladığı son hesabat göstərir ki, 2001-ci ildən bəri amerikalıların ərəb-İsrail qarşıdurmasında tərəflərə rəğbət fərqi tədricən azalmağa başlayıb. Qəzza böhranı 2024-cü il ABŞ prezident seçkilərində həlledici siyasi amilə çevrildi və geniş ictimai etirazlar Vaşinqtonun Yaxın Şərq siyasətini ciddi şəkildə silkələdi.
Digər tərəfdən, Amerika-İslam Münasibətləri Şurası (CAIR) 2026-cı ilin avqustunda 26 ştatda müxtəlif idarəetmə pillələri üzrə rekord sayda — 255 seçilmiş müsəlman məmurun fəaliyyət göstərdiyini sənədləşdirdi. Lakin bu gənc və dinamik müsəlman-amerikan zümrəsi də ərəb diplomatiyası tərəfindən Qəzzanın və ümumilikdə ərəb coğrafiyasının haqlı səsini çatdıracaq güclü siyasi təzyiq vasitəsinə çevrilmədi.
Avropa zindanında yeni müttəfiqlər: İsrail niyə ifrat sağa sığınır?
Vahid "Ərəb lobbisi" niyə formalaşmır?
Mitçel Bard kimi müəlliflər "Ərəb lobbisi" mifi yaratsalar da, geosiyasi və strateji maraqları kəskin şəkildə fərqlənən 22 ərəb dövləti üçün vahid lobbiçilik mexanizmi formalaşdırmaq mümkün olmayıb. Əsas maneələr bunlardır:
Dərin regional ziddiyyətlər və siyasi parçalanma.
Xaricdəki ərəb icmalarının kimlik fərqlilikləri və dağınıqlığı.
Kütləvi xalq səfərbərliyi və icma işi əvəzinə pullu piar şirkətlərinə və podratçılara arxalanmaq.
Ən əsası isə gələcəyin ssenarilərini proqnozlaşdıran "futurologiya" elminə ərəb elitasının laqeyd münasibəti.
Daniel Payps, Oriana Fallaçi, Ralf Peters və Mark Steyn kimi Qərb tədqiqatçıları müsəlmanların Avropadakı yüksəlişini illər öncədən proqnozlaşdıraraq sağçı-populist müqavimət mühiti formalaşdırdıqları bir vaxtda, ərəb dünyası öz təbii müttəfiqlərini gücə çevirə bilmədi və qlobal qərarverici mexanizmlərdə kənarda qalmağa davam etdi.