BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Son iki ildə İsrailin Qəzza sakinlərinə qarşı həyata keçirdiyi və genosid xarakterli müharibə fonunda “HƏMAS”ın 7 Oktyabr əməliyyatına («Əl-Aqsa tufanı») görə tənqid edilməməsi çağırışları yüksəldi
60 illik milli hərəkət olan “HƏMAS”—ın bütün təcrübə, fədakarlıq və qəhrəmanlıqlarına baxmayaraq-öz siyasi və mübarizə seçimlərini heç vaxt ciddi şəkildə nəzərdən keçirməyib.Ptoblem onda olub ki, onlar müqaviməti bütövlükdə tənqid etməkdən yayınaraq həqiqəti gizlədiblər: Müqavimət özü qanunsuz deyil - bu, işğala qarşı ədalətli reaksiya və insanlıq halıdır. Tənqid isə konkret bir strateji seçimə yönəlməlidir.
“HƏMAS” “Əl-Aqsa tufanı” əməliyyatına nəticələrinin nələrin olacağını tam dərk etmədən, öz imkanlarını şişirtmə və güc balansını düzgün qiymətləndirməmək, ərəb və beynəlxalq konfiqurasiyaları yanlış hesab etmək, taleyə güvənmə və İsraili “incə ipdən daha zəif” görmə kimi xətalara əsaslanaraq başladı.
Maraqlıdır ki, indi tənqidi təxirə salanlar öz mövqelərini dəyişdirərək “müqavimətin qalib gəlməsi” iddiasına keçiblər - sadəcə olaraq müqavimət məğlub olmadı deyə.
Bu yanaşma 1967-ci il müharibəsi sonrası bəzi ərəb rejimlərinin “biz məğlub olmamışıq, çünki hakimiyyəti itirmədik” ritorikasını xatırladır. “Qələbə” iddiası isə “HƏMAS”a İsrailin məğlubiyyətini yükləyərək reallıqdan uzaq və həddindən artıq gözləntilərə yol açır. Belə məntiq həm də yanlışdır: bir müqavimət cəbhəsinin uğursuzluğu bütöv fələstin xalqının məğlubiyyəti demək deyil. Həqiqəti qəbul etmək, dərslər çıxarmaq və özünlə barışmaq isə yenidən dirçəlmək üçün vacibdir.
İndi, müharibə dayandıqdan sonra “HƏMAS” rəhbərliyinin seçimlərini sorğulamaq lazımdır. Bu, qurbanı suçlamaq deyil; qurban burada fələstin xalqıdır və o, bu fəlakətin ağır qiymətini ödəyib.
Suallar xalqın və milli hərəkatın xeyrinə düzgün istiqamətdə yönəlməlidir: vahid siyasi vizyonlar hansılardır, hansı mübarizə strategiyaları siyasi nəticələr əldə etməyə xidmət edir, və hansı seçimlər bu nailiyyətləri məhv edir?
“Əl-Aqsa tufanı”nın başlanğıcında hərbi rəhbər Məhəmməd Deyf (Əl-Qassam komandiri) əməliyyatın məqsədlərini belə izah etmişdi (07.10.2023 tarixində) : “Bu sizin gününüzdür ki, bu cinayətkar düşmənə onun dövrünün bitdiyini başa salasınız… Döyüşün, mələklər də sizinlə döyüşəcək… Bu gün sizin gününüzdür ki, bu işğalçını və onun məskənlərini bütün Qərb sahilindən süpürəsiniz… Bu gün kimdə silah varsa götürsün, yoxdursa, balta, tüfəng, yandırıcı şüşə, yük maşını və ya ekskavator çıxarsın… Tarix bu gün ən parlaq və şərəfli səhifəsini açır…”.
Qısaca desək, “HƏMAS” bu seçimi bir sıra məqsədlərə nail olmaq üçün götürdü: Qərb sahilini işğaldan təmizləmək, məskunlaşmanın dayandırılması, Qəzzaya sanksiyaların qaldırılması, Qüds və Məscid-ül-Əqsada baş verən pozuntuların dayanması, həbsxanaların boşaldılması və evlərin dağıdılmasının qarşısının alınması.
Lakin ortaya çıxdı ki, bu hədəflər nə birinci ayda, nə sonrakı aylarda real deyildi. Əksinə, İsrailin sağ-dindar hökuməti bu əməliyyatdan istifadə edərək Fələstin üzərində “çaydan dənizə” hegemoniyasını gücləndirmək planlarını icra etdi. Müharibənin ilk ilin sonuna doğru bu genişlənmə Livan və Suriyaya, hətta İran səviyyəsinə çatdı; “müqavimət və müqavimət qütbləri” tez və dağıdıcı şəkildə zərər gördü.
Buna baxmayaraq, bəzi dairələr hələ də reallıqdan uzaq qalır və deyirlər ki, “İsrail hədəflərinə çata bilmədi”, halbuki İsrail fələstinlilərə və regiona qarşı çox şey həyata keçirmişdi.
Beləliklə, “HƏMAS” rəhbərliyinin güc balansını, İsrailin atəş gücü, dağıdıcı qabiliyyəti, kəşfiyyat və texnoloji üstünlüyünü, həmçinin Amerika tərəfindən göstərilən ölçüsüz dəstəyi düzgün qiymətləndirmədiyi üzə çıxdı. ABŞ-ın bu dəstəyi İsrailə önəmli üstünlük verir və onu tam məğlub etmək imkanı vermir - nə ümumilikdə, nə də nöqtəvi şəkildə.
Bu reallıq Trampın 20 maddəli planında əksini tapdı; həmin sənədə regional və beynəlxalq tərəflər razılıq verdi və “HƏMAS” rəhbərliyi də onda iştirak etdi. Bu maddələr nəticə etibarilə Netanyahunun beynəlxalq və ərəb səviyyəsində üzünü təmizləməyə xidmət etdi; eyni zamanda Qəzzaya bir növ himayə və nəzarət sistemi tətbiq edilərək, gələcəkdə fələstinli siyasətin məhdudlaşdırılmasına yol açdı.
Nəticədə İsrail Qərb sahilində öz planlarını həyata keçirdi: həmin ərazi məskunlaşma punktları ilə doldu, məskunlaşmış sakinlər bir növ hərbi milisə çevrildi və Qüdsdə pozuntular normala çevrildi. Qəzza isə demək olar ki, tamamilə dağıdıldı: yaşayış üçün əlverişsiz bölgəyə çevrildi; 250 min şəxs öldü, yaralandı, həbs edildi və ya dağıntılar altında itkin düşdü; iki milyon insan sığınacaqsız, resurssuz və infrastruktursuz qaldı. Budur İsrailin fəlakətli müharibəsinin real nəticəsi.
Unutmamalıyıq ki, müqavimətin əsası xalqdır – silahlı qruplaşmalar deyil. Silahlı müqavimətin heç bir mənası yoxdur əgər onun üçün güc balansı, uyğun ərəb və beynəlxalq şərait və bu potensialın siyasi olaraq istifadə olunması yoxdursa. Həmçinin silahlı müqavimət əgər xalqını tükəndirirsə, onun torpağından və mövcudluğundan məhrum edirsə, düşmənin məhv olması əvəzinə öz xalqının məhv olmasına gətirib çıxarırsa - o müqavimənin mənası sual altındadır. Əgər mübarizə xalqı bölürsə, onu birləşdirmirsə, məqsədəuyğun deyil.
Buna baxmayaraq, “İsrail hədəflərinə çata bilmədi” iddiası müəyyən şərtlərdə doğrudur: əgər İsrail “HƏMAS”ın silahını tamamilə neytrallaşdıra bilməyibsə, onu fələstin siyasi-səhnəsindən çıxarmayıbsa, Qəzzanın müəyyən hissələrinə tam nəzarət edə bilməyibsə və ya on milyonlarla fələstinlinin işğal və zorakılıq nəticəsində qaçqın düşməsini təmin edə bilməyibsə - bu mənada “hədəflərə çatmadı” demək olar. Amma bu iddia reallıqları tam əks etdirmir; çünki nəticələr fəlakətli və geniş miqyaslıdır.
Dürüstcə və şüurlu şəkildə desək, bütün şücaət və qurbanlara hörmətlə yanaşsaq da, ən vacib arzu bu gün budur: fələstin xalqının öz torpağında qalması, təhlükəsizliyi və həyat tərzinin təmin olunması. Bu, hər şeydən əvvəl gələcək üçün əsas tələbdir.