#İranın nüvə proqramı

Vyanada daimi nümayəndəlikləri olan İran, Çin və Rusiya, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) Baş Direktoru ilə Agentliyin yaxınlaşan İdarə Heyəti iclası öncəsi görüş keçiriblər. Görüş barədə məlumatı çərşənbə axşamı günü Vyanada beynəlxalq təşkilatlar üzrə Rusiya daimi nümayəndəsi Mixail Ulyanov açıqlayıb. “Çin, İran və Rusiya daimi nümayəndələri bu gün IAEA-nın Baş Direktoru Rafael Grossi və onun komandası ilə görüşərək yaxınlaşan İdarə Heyəti iclası ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar,” – deyə Ulyanov X sosial şəbəkəsində qeyd edib.

İran, Çin və Rusiya səfirləri Vyanada Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (IAEA) İdarə Heyətinin növbəti sessiyasına hazırlıq məqsədilə üçtərəfli görüş keçirib və mövqelərini uyğunlaşdırıblar. Rusiyanın beynəlxalq təşkilatlar üzrə daimi nümayəndəsi Mikhail Ulyanov çərşənbə axşamı gecəsi Telegram hesabında paylaşıb. “Bu gün Çin, İran və Rusiya İran nüvə məsələsi ilə bağlı ənənəvi üçtərəfli məsləhətləşmələrin növbəti raundunu keçirib.” - deyə paylaşımda qeyd edilib.

İran ABŞ-lə nüvə danışıqları aparmayacaq. Bu sözləri İran Xarici İşlər Naziri Abbas Əraqçi İranın nüvə proqramına dair verdiyi açıqlamada bildirib. Əraqçi deyib ki, İran nüvə fəaliyyətlərindən vaz keçməyəcək və raket proqramı müzakirə mövzusu olmayacaq. “Heç bir ağıllı insan silahsızlanmanı qəbul etməz. Uranı zənginləşdirməyi dayandırmaq mümkün deyil. Müharibə ilə əldə edilməyən şey siyasətlə verilməz. Tehran nüvə fəaliyyətlərinin dinc xarakterli olduğundan əmindir və narahatlıqları aradan qaldırmaq üçün danışıqlara hazırdır. Lakin birbaşa görüş niyyətində deyilik. Ədalətli razılaşmağa gəlmək mümkündür, lakin Vaşinqton qəbulolunmaz şərtlər irəli sürüb. ABŞ öz tələb və şərtlərini yerinə yetirməyimiz üçün təkid etməsə, dolayı görüşlər vasitəsilə ədalətli razılığa gələ bilərik”-deyə nazir bildirib.

İranın ali dini lideri Ayətullah Əli Xamenei ABŞ Prezidenti Donald Trampın “İranın nüvə obyektlərinin bombalanaraq məhv edildiyi” iddiasını “xülya” adlandırıb və Vaşinqtonun yeni danışıqlar təklifini qəti şəkildə rədd etdiyini bildirib. Bu haqda Xamenei 43 günlük fasilədən sonra ilk ictimai çıxışında deyib. “ABŞ prezidenti lovğalanaraq deyir ki, biz İranın nüvə sənayesini bombaladıq və məhv etdik. Yaxşı, qoy o, bu xəyalla yaşasın!”-deyə o bildirib.

Misir, İran, ABŞ və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) arasında aparılan intensiv diplomatik təmaslar nəticəsində Qahirə, Tehran və Vaşinqtonla yanaşı, Agentliklə də İranın nüvə proqramı üzrə danışıqların bərpası istiqamətində əməkdaşlığı davam etdirmək barədə razılığa gəlib. Bu barədə Misir Xarici İşlər Nazirliyi şənbə günü yaydığı bəyanatda məlumat verib. Bəyanatda qeyd olunur ki, xarici işlər naziri Bədr Əbdülati İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi, ABŞ-ın Yaxın Şərq üzrə xüsusi elçisi Stiv Vitkof və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin baş direktoru Rafael Qrossi ilə telefon danışıqları aparıb. Nazirlik bildirib ki, danışıqlar regionda təhlükəsizlik və sabitliyin qorunması, gərginliyin azaldılması və 9 sentyabrda Qahirədə İranla BAEA arasında imzalanmış razılaşmadan sonra yaranan diplomatik dinamikanın davam etdirilməsi məqsədi daşıyır.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Nyu-York səfərindən sonra verdiyi açıqlamada bildirib ki, ABŞ-la həm birbaşa, həm də dolayı mesaj mübadiləsi aparılsa da, proses danışıqların faydasız olduğunu ortaya qoyub. Əraqçi Nyu-Yorkda keçirdiyi intensiv həftəni dəyərləndirərək bildirib ki, səfər zamanı 31-dən çox ikitərəfli görüş keçirib, yüksək səviyyəli çoxtərəfli toplantılarda iştirak edib və İranın mövqelərini müdafiə edib.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ümid edir ki, sanksiyaların tətbiqi dondurulsun. Bu onun bazar günü BMT-nin baş katibinə ünvanladığı məktubda aydın görünürdü. Məktubda o, “sanksiya mexanizmlərinin, o cümlədən sanksiyalar komitəsi və ekspertlər heyətinin yenidən işə salınmasının qarşısını almağa” çağırırdı. Lakin cavab tez gəldi: Avropa İttifaqının rəhbərliyi bazar ertəsi bəyanat yayaraq bildirdi ki, “İranın nüvə sazişinə əməl etməməyə davam etməsinə cavab olaraq bu gün (bazar ertəsi) ona qarşı sanksiyaları yenidən tətbiq etdi”. İttifaq həmçinin bir daha təsdiqlədi ki, “diplomatik danışıqlar üçün qapı hələ də açıqdır”.

“İran və Rusiya Bushehr stansiyasından daha böyük gücə malik nüvə obyektlərinin inşası ilə bağlı danışıqlar aparıb”- deyə İran Atom Enerjisi Təşkilatının (İAET) sözçüsü Bəhruz Kamalvəndi Moskva şəhərində keçirilən “World Atom Week – Atom Expo 2025” sərgisi çərçivəsində jurnalistlərə açıqlamasında bildirib.

İran Hörmüzdə 5 min meqavatlıq yeni atom elektrik stansiyası tikəcək. Bu barədə İran Atom Enerjisi Təşkilatının rəhbəri və ölkənin vitse-prezidenti Məhəmməd İslami açıqlama verib. İslami, Hörmüzqan vilayətində inşa ediləcək “İran Hormuz” adlı yeni atom elektrik stansiyasının layihələndirmə və avadanlıq mərhələsinə keçəcəyini açıqlayıb

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, ölkəsinin nüvə silahı istehsal etmək niyyətində olmadığını bir daha təsdiqləyib. Pezeşkian, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) 80-ci Baş Assambleyasının iclasında etdiyi çıxışında açıqlayıb. "Bir daha bu iclasda açıq şəkildə bildirirəm ki, İran heç vaxt nüvə bombası istehsal etməyi hədəfləməyib və etməyəcək"- deyə qeyd edib. Pezeşkian, bu mövqeyin İran lideri Ayətullah Əli Xamenenin fətvasına əsaslandığını vurğuladı və İsrailin Qəzza və bölgədəki insanlıq əleyhinə cinayətlərinə diqqət çəkdi.