ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens Donald Trampın Xark adası ilə bağlı paylaşımının İrana mesaj olduğunu bildirib. Tramp sosial şəbəkədə adanın məhv edilməsi ilə bağlı video paylaşım yayıb. Vens qeyd edib ki, bu paylaşım İran rəhbərliyinə xəbərdarlıq məqsədi daşıyır. ABŞ rəsmisi ordunun Xark adasını hədəfə almadığını açıqlayıb. İran tərəfi isə Trampın paylaşımını məsxərəli adlandırıb. Xark adası İranın neft ixracı üçün mühüm mərkəz hesab olunur. ABŞ-nin son zərbələrində Larək adasındakı iki raket qurğusunun hədəfə alındığı bildirilib.

İran parlamenti sədrinin müavini Əli Nikzad Xark adasındakı neft infrastrukturuna baxış keçirib. Səfər ABŞ-nin bir neçə ay davam edən hücumlarından sonra həyata keçirilib. İran rəsmisi adadakı neft obyektlərinin mövcud vəziyyəti ilə tanış olub. Xark adası İranın neft ixracı üçün strateji əhəmiyyət daşıyan əsas məntəqələrdən biridir. Ən yüksək fəaliyyət dövründə ölkənin ümumi neft ixracının təxminən 90 faizi bu ada vasitəsilə həyata keçirilib. Xark adasının gündə təxminən 1,5 milyon barel neftin ixrac üçün hazırlanması imkanına malik olduğu bildirilir. Buna görə adadakı infrastrukturun fəaliyyəti İranın neft gəlirlərinin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əli Nikzadın səfəri hücumlardan sonra neft obyektlərinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi fonunda baş tutub.

İranın neft naziri Möhsün Paknejad ölkənin xam neft ixracının davam etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ-nin İran limanları və gəmilərinə qarşı mühasirəsi neft satışlarını tam dayandıra bilməyib. Bununla belə, xarici bazarlara çatdırılan neftin həcmi azalıb. Paknejad ixracın hansı yollarla həyata keçirildiyi barədə ətraflı məlumat verməyib. Nazir belə məlumatların İranın rəqibləri tərəfindən istifadə oluna biləcəyini bildirib. Tehran bu səbəbdən neft tədarükünün yolları və həcmi barədə məlumatları məhdud saxlayır. Neft satışı İranın xarici valyuta gəlirlərinin əsas mənbələrindən biri olaraq qalır. ABŞ-nin təzyiqlərinə baxmayaraq, İran dünya bazarlarına xam neft çıxarmağa davam etdiyini bildirir.

İranın Çin alıcılarına xam neft təklifləri azalıb. Sentyabr və oktyabr üçün nəzərdə tutulan tədarük iyul və avqust səviyyəsindən aşağıdır. Əvvəllər daşınmış neft ehtiyatlarının bir hissəsi artıq satılıb. Təklifin azalması İran neftinin qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb olub. Əvvəllər güzəştlə satılan bəzi neft növləri artıq daha yüksək qiymətlə təklif edilir. İranın neft ixracı avqustda gündəlik təxminən 534 min barelə qədər azalıb. Çin İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin əsas alıcısıdır. Çin şirkətləri yaranan çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün İraq və Braziliya neftinə üz tutmağa başlayıblar.

Çin ABŞ-nin İrana qarşı iqtisadi təzyiqi gücləndirmək siyasətini tənqid edib. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Tsyan sanksiyaların problemlərin həllinə kömək etmədiyini bildirib. Pekin tərəfləri məsuliyyətli addımlar atmağa çağırıb. Çin İranla bağlı fikir ayrılıqlarının diplomatik və siyasi yollarla aradan qaldırılmasını istəyir. ABŞ isə Tehrana qarşı iqtisadi təzyiqi artırmağa çalışır. Yeni məhdudiyyətlərin Çinə də əhəmiyyətli təsir göstərə biləcəyi bildirilir. 2025-ci ilin məlumatlarına görə, İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin 80 faizdən çoxunu Çin alıb. Bu səbəbdən Vaşinqtonun yeni tədbirləri Çin–İran enerji və ticarət əlaqələrinə birbaşa təsir göstərə bilər.

İraq İrandan Hörmüz boğazı vasitəsilə neft ixracında xüsusi yanaşma istəyib. Bu tələbi İraq parlamentinin sədri Heybət əl-Həlbusi iranlı həmkarı Məhəmməd Baqir Qalibafla görüşündə səsləndirib. Əl-Həlbusi İraqın bölgədəki son hadisələrdən ən çox təsirlənən ölkələrdən biri olduğunu bildirib. O, Tehranı iki ölkə arasındakı münasibətləri nəzərə alaraq İraqın iqtisadi maraqlarını qorumağa çağırıb. Hörmüz boğazındakı vəziyyət neft gəlirlərindən böyük dərəcədə asılı olan İraq üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qalibaf isə İranın İraqla iqtisadi və ticarət əməkdaşlığını genişləndirmək istədiyini bildirib. O, iki ölkə arasında daha əvvəl imzalanmış razılaşmaların həyata keçirilməsinin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Tərəflər iqtisadi əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsində maraqlı olduqlarını bildiriblər.

Ekspert Abbas Əslani Donald Trampın ABŞ-ın Hörmüz boğazı üzərində “tam nəzarət” iddiasının ABŞ-İran danışıqları ilə ziddiyyət təşkil etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, əgər Vaşinqton boğaz üzərində tam nəzarətə malikdirsə, danışıqlara ehtiyac azalır. İran və Oman arasında boğazın açılması ilə bağlı danışıqlar davam edir. Tehran sanksiyaların aradan qaldırılmasını, neft ixracına icazə verilməsini və müharibənin dayandırılmasını əsas tələblər kimi irəli sürür. İran məsələnin yalnız Hörmüz boğazı ilə məhdudlaşdırılmasına qarşı çıxır.

ABŞ və İran arasında iyunun 17-də imzalanan Anlaşma Memorandumunun müddəti gələn həftə başa çatır. Sənəd atəşkəs və müharibəyə son qoymaq üçün 60 günlük danışıqlar müddəti müəyyən edib. Lakin sonrakı dövrdə tərəflər arasında yenidən gərginlik yaranıb. Hörmüz boğazı, neft ixracı və dondurulmuş aktivlərlə bağlı maddələr əsas mübahisə mövzularıdır. Razılaşmanın gələcəyi və yekun sülh perspektivi hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Neft qiymətləri ABŞ-İran münasibətlərində gərginliyin artması fonunda yüksəlib. "Brent" neftinin qiyməti 89,45 dollara, ABŞ neftinin qiyməti isə 84,04 dollara çatıb. Qiymət artımına Trampın İrandan təzminat tələb etməsi və sülh razılaşması ilə bağlı qeyri-müəyyənlik səbəb olub. Bazarlarda Hörmüz boğazının yenidən açılması ilə bağlı ümidlərin azalması narahatlıq yaradıb. Hər iki əsas neft göstəricisi iyulun sonundan bəri ən yüksək səviyyəyə yüksəlib. Tramp ABŞ-nin Hörmüz boğazına nəzarət etdiyini bildirib. Bölgədəki gərginlik enerji bazarlarında riskləri artırmaqda davam edir.

Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin dərc etdiyi xarici ticarətin gömrük statistikasına əsasən, yanvar-iyun aylarında Azərbaycandan Xorvatiyaya 162,7 milyon ABŞ dollar dəyərində 276,3 min ton bitumlu süxurlardan alınmış neft və neft məhsulları ixrac edilib. Bu göstərici dəyər ifadəsində 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 246,2 milyon ABŞ dolları və ya 60,2 faiz az, həcm baxımından isə 468,4 min ton və ya 62,9 faiz aşağı olub.

İqtisadçı Frederik Şnayder Hörmüz boğazının bağlanmasının Körfəz ölkələrinə ciddi təsir göstərdiyini bildirib. Xüsusilə Küveyt, Bəhreyn və Qətərin alternativ marşrut imkanlarının məhdud olduğu qeyd olunub. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin alternativ yolları olsa da, bunların itkiləri tam kompensasiya edə bilmədiyi vurğulanıb. Yəməndə husilərin Qırmızı dənizdə yaratdığı məhdudiyyətlərin vəziyyəti ağırlaşdırdığı bildirilib. Körfəz ölkələrinin maliyyə ehtiyatları ilə vəziyyəti idarə etdiyi, lakin iqtisadi yükün artdığı qeyd olunub. Alternativ marşrutların Hörmüz boğazını tam əvəz edə bilməyəcəyi bildirilib. Neft qiymətlərinin artımının ehtiyatların istifadəsi və Rusiyanın ixracının artması ilə məhdudlaşdırıldığı qeyd edilib. Gələcəkdə gübrə qiymətlərinin yüksəlməsi kimi əlavə iqtisadi təsirlərin yarana biləcəyi vurğulanıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla müharibə məsələsində eskalasiyanı artırmaq əvəzinə gözləmə siyasəti seçir. ABŞ administrasiyası rəsmiləri Trampın yaxın hərbi addımlar barədə əvvəlki sərt mövqeyini yumşaltdığını bildiriblər. Vaşinqton İran iqtisadiyyatına tətbiq edilən təzyiqlərin nəticələrini izləyir. ABŞ Hörmüz boğazındakı vəziyyətin və neft ixracına məhdudiyyətlərin İran iqtisadiyyatına təsir etdiyini hesab edir. Bəzi müşahidəçilər ABŞ-nin uzunmüddətli müharibə üçün sursat ehtiyatları ilə bağlı çətinlik yaşaya biləcəyini bildirirlər. Administrasiya rəsmiləri İran rəhbərliyi daxilində fikir ayrılıqlarının yarana biləcəyini düşünürlər. Onların fikrincə, iqtisadi təzyiq zamanla nəticə verə bilər. Bununla belə, bəzi rəsmilər müharibə şəraitinin İran cəmiyyətində əks təsir yarada biləcəyini də qeyd edirlər.