ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla müharibə məsələsində eskalasiyanı artırmaq əvəzinə gözləmə siyasəti seçir. ABŞ administrasiyası rəsmiləri Trampın yaxın hərbi addımlar barədə əvvəlki sərt mövqeyini yumşaltdığını bildiriblər. Vaşinqton İran iqtisadiyyatına tətbiq edilən təzyiqlərin nəticələrini izləyir. ABŞ Hörmüz boğazındakı vəziyyətin və neft ixracına məhdudiyyətlərin İran iqtisadiyyatına təsir etdiyini hesab edir. Bəzi müşahidəçilər ABŞ-nin uzunmüddətli müharibə üçün sursat ehtiyatları ilə bağlı çətinlik yaşaya biləcəyini bildirirlər. Administrasiya rəsmiləri İran rəhbərliyi daxilində fikir ayrılıqlarının yarana biləcəyini düşünürlər. Onların fikrincə, iqtisadi təzyiq zamanla nəticə verə bilər. Bununla belə, bəzi rəsmilər müharibə şəraitinin İran cəmiyyətində əks təsir yarada biləcəyini də qeyd edirlər.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens İranın Hörmüz boğazından keçid haqqı almaq planının olmadığını Vaşinqtona bildirdiyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, İran hakimiyyəti daxilində bəzi şəxslər belə bir ödənişin tətbiqindən danışıblar. Buna baxmayaraq, Tehran ABŞ-yə keçid haqqının tətbiq edilməyəcəyini bildirib. Vaşinqton Körfəz ölkələrinin neft və qaz ixracının müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıdacağını gözləyir. Vens İranın da bu istiqamətdə addımlar atacağını ABŞ-yə bildirdiyini deyib. Körfəz ölkələrinin də enerji ixracının əvvəlki səviyyəyə qaytarılmasını istədiyi qeyd olunub. Bununla belə, ABŞ İranın verdiyi vədlərlə kifayətlənmək niyyətində deyil. Vens Vaşinqtonun sözlərdən daha çox İranın atacağı addımları qiymətləndirəcəyini vurğulayıb.

İraqın neft naziri Bəssam Məhəmməd Xudeyr Hörmüz boğazı vasitəsilə neft ixracının 75 faiz azaldığını bildirib. Onun sözlərinə görə, azalma ABŞ və İsrailin İranla müharibəsinin başlanmasından sonra qeydə alınıb. Müharibədən əvvəl İraq gündə təxminən 3,4 milyon barel neft ixrac edirdi. Hazırda ölkənin gündəlik neft hasilatı 2,7 milyon barel təşkil edir. İraq gündə 1,5-1,7 milyon barel neft ixrac edir. Bağdad neft ixracının Hörmüz boğazından həyata keçirilməsi ilə bağlı İranla danışıqlar aparır. Lakin nəzərdə tutulan mexanizm hələ fəaliyyətə başlamayıb. İraq hökuməti gələcəkdə neft ixracı marşrutlarının şaxələndirilməsinin vacibliyini vurğulayır.

2026-cı ilin yanvar–iyun aylarında Azərbaycandan Hindistana 320,5 min ton neft və neft məhsulları ixrac edilib. Bu ixracın dəyəri 247,4 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Hesabat dövründə Azərbaycanın ümumi neft ixracı 10,125 milyon ton, dəyəri isə 6,231 milyard ABŞ dolları olub. Azərbaycan neftinin əsas alıcısı İtaliya, sonra isə Çexiya və Bolqarıstan olub. Ölkənin xarici ticarət dövriyyəsi 24,661 milyard ABŞ dollarına çatıb. Xarici ticarətdə 7,979 milyard ABŞ dolları məbləğində müsbət saldo qeydə alınıb.

İran müharibə və atəşkəs dövründə 18 milyard ABŞ dolları dəyərində neft satdığını açıqlayıb. Neft naziri Möhsün Paknejad bildirib ki, bu gəlir büdcədə nəzərdə tutulan neft gəlirlərinin 60 faizindən çoxunu təmin edib. Tankerlərin hərəkəti ilə bağlı risklərin azalması ixracın artmasına kömək edib. Bunun sayəsində anbarlarda saxlanılan 100 milyon barrel xam neft və qaz kondensatının bir hissəsi satılıb. İran satışların istiqamətləri barədə məlumat açıqlamayıb. Məlumat hələlik müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib. Rəsmi Tehran bunu enerji sektorunun mühüm nəticəsi kimi qiymətləndirir.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İrana qarşı dəniz blokadasının bərpasından sonra doqquz kommersiya gəmisinin marşrutunun dəyişdirildiyini açıqlayıb. Bildirilir ki, bir gəminin fəaliyyəti də dayandırılıb. Vaşinqton bu addımın İranı danışıqlara qaytarmaq məqsədi daşıdığını bəyan edir. ABŞ əvvəlki blokadanın İran iqtisadiyyatına milyardlarla dollar zərər vurduğunu iddia edir. İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf əvvəlki blokada zamanı ölkənin neft ixrac edə bilmədiyini bildirib. CENTCOM-un məlumatına görə, əvvəlki blokada dövründə 140-dan çox gəminin marşrutu dəyişdirilmişdi. Tehran isə son açıqlamalara hələlik münasibət bildirməyib.

İraqın Baş naziri Əli Faleh əz-Zeydi iyulun 23-də İrana səfər edəcək. Səfər nazirlərdən ibarət nümayəndə heyətinin iştirakı ilə baş tutacaq. Danışıqlar zamanı qaz sahəsində əməkdaşlıq və bölgədəki son hadisələr müzakirə olunacaq. İraq hökuməti silahların dövlət nəzarətində saxlanılması məsələsinin ölkənin daxili işi olduğunu bildirib. Bağdad bölgədəki gərginliklərin diplomatik yollarla həllinə çalışdığını açıqlayıb. İraq Hörmüz boğazından asılılığı azaltmaq üçün alternativ neft ixracı yolları hazırlayır. Bu istiqamətdə ABŞ şirkətləri ilə də əməkdaşlıq aparılır. İraq rəhbərliyi ölkənin heç bir qarşıdurma qütbünə daxil olmadığını vurğulayır.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ-la memorandum danışıqlarında Tehranın əldə etdiyi nəticələrin gözləntiləri aşdığını bildirib. O, ABŞ-ın razılaşma üzrə öhdəliklərini pozduğunu iddia edib. Pezeşkian əsas məsələlərdən birinin Hörmüz boğazından neft ixracının təmin edilməsi olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, İran danışıqlar zamanı mühüm nəticələr əldə edib. İran lideri ilə görüşlərdə ölkədəki qeyri-müəyyən vəziyyətin sona çatdırılması müzakirə olunub. ABŞ və İran hazırda memorandumun icrası ilə bağlı qarşılıqlı ittihamlar irəli sürür. Gərginlik fonunda diplomatik prosesin gələcəyi qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Dohada yerləşən Ali Təhsil İnstitutunun professoru Mühənnəd Səllum İranın Hörmüz boğazında yeni vəziyyət formalaşdırmağa çalışdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, Tehran boğazdan keçən gəmilər üzərində daha geniş nəzarət qurmaq və keçidlərə görə ödəniş tətbiq etmək istəyir. Təhlilçi qeyd edib ki, Oman bu təşəbbüsə qoşulmağa hazır görünmür. O hesab edir ki, ABŞ isə İrana qarşı iqtisadi təzyiqi artırmaqla Hörmüz boğazındakı vəziyyətə təsir göstərməyə çalışır. Mühənnəd Səllumun fikrincə, Vaşinqton gəmiçiliyin məhdudlaşdırılması davam edərsə, İranın enerji infrastrukturuna daha ciddi zərbələr endirə bilər. O, İranın uzun müddət neft ehtiyatlarını saxlaya bilməyəcəyini də vurğulayıb. Təhlilçi bu qarşıdurmanın bölgədə gərginliyi daha da artıra biləcəyini bildirib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian bəzi maliyyə və valyuta məhdudiyyətlərinin yumşaldıldığını açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, son razılaşmalar nəticəsində neft ixracı davam edir və iqtisadi əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaranır. Pezeşkian bu dəyişikliklərin ölkə iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərə biləcəyini bildirib. Bu il ABŞ–İsrail müharibəsi fonunda İran rialı ABŞ dolları qarşısında rekord dərəcədə ucuzlaşmışdı. İran 2018-ci ildən bəri ABŞ sanksiyalarının təsiri altında fəaliyyət göstərir. Donald Tramp həmin il nüvə sazişindən çıxaraq Tehrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etmişdi. Hazırda ABŞ ilə İran arasında diplomatik təmaslar davam edir.

İranın Xatamül-Ənbiya Mərkəzi Qərargahı ABŞ-ın İran neft infrastrukturu üzrə təhdidlərini şərh edib. Qərargah bildirib ki, regionda neft və qaz ixracı təhlükə altındadır. Bəyanata görə, neft və qaz ya hamı üçün ixrac olunacaq, ya da heç kim üçün mümkün olmayacaq. Bu açıqlama Trampın yaxın gələcəkdə bazara nəzarət edəcəyi barədə açıqlamasından sonra verilib. İran hərbi qərargahı regiondakı enerji təchizatına ciddi xəbərdarlıq edir. Mövqe ABŞ-ın təzyiqlərinə qarşı mesajdır. Bu addım həm diplomatik, həm də iqtisadi gərginliyi artırır. Region ölkələri bu vəziyyəti yaxından izləyir.

İranlı tədqiqatçı Əli Əkbər Dəreyni ABŞ ilə İran arasında əldə olunmuş atəşkəsin artıq faktiki qüvvəsini itirdiyini iddia edib. O bildirib ki, bölgədə baş verən son hadisələr daha genişmiqyaslı qarşıdurma ehtimalını artırır. Dəreyninin fikrincə, İran Fars körfəzi və ətraf dəniz yollarında öz təhlükəsizlik maraqlarını qorumaqda qərarlıdır. Tədqiqatçı hesab edir ki, Tehran iqtisadi və enerji maraqlarına qarşı təzyiqləri qəbul etməyəcək və xüsusilə neft ixracı məsələsində geri addım atmaq niyyətində deyil. Onun açıqlamaları bölgədə enerji təhlükəsizliyi, dəniz nəqliyyatı və regional sabitlik ətrafında müzakirələrin yenidən güclənməsinə səbəb olub.