İran Prezidenti Məsud Pezeşkian müharibənin hazırkı mərhələdə başa çatdırılmasının daha məqsədəuyğun olduğunu bildirib. O, İranın hazırda “güclü və ləyaqətli mövqedə” olduğunu iddia edib. Pezeşkian danışıqlar nəticəsində əldə edilmiş razılaşmanı böyük nailiyyət adlandırıb. Sənədin İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən yekdilliklə təsdiqləndiyini bildirib. Prezident razılaşmada İranın təslim olmasını nəzərdə tutan müddəanın olmadığını deyib. Bununla yanaşı, Tehranı yenidən hədəfə alacaq hücuma sərt cavab veriləcəyini vurğulayıb. Pezeşkian müharibə və dəniz mühasirəsinin inflyasiya və iqtisadi çətinlikləri artırdığını da etiraf edib. O, qarşıdurmanın davamını istəyənlərin bunun yaratdığı çətinlikləri də qəbul etməli olduqlarını bildirib.

ABŞ və İran arasında iyunun 17-də imzalanmış anlaşmanın müddəti bazar ertəsi başa çatıb. Ekspert Rəşid əl-Məhənnədi sənədin hələ də müharibənin həlli üçün müəyyən əhəmiyyət daşıdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, anlaşma tərəflər arasında gələcək danışıqlar üçün əsas ola bilər. Sənəddə əvvəlcə həm ABŞ, həm də İran tərəfindən qəbul edilən bir sıra müddəalar yer alıb. Ekspert əsas problemin İran daxilində Hörmüz boğazı ilə bağlı vahid mövqenin olmaması olduğunu deyib. İranda boğaz üzərində tam nəzarətin tərəfdarları da var. Digər yanaşmalarda regional razılaşma və boğazdan danışıqlarda təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunması təklif edilir. Bu fikir ayrılıqları ABŞ-İran danışıqlarının gələcəyinə birbaşa təsir göstərə bilər.

Suriya Prezidenti Əhməd əş-Şəra bildirib ki, Dəməşq bir sıra ölkələrin iştirakı ilə İsraillə təhlükəsizlik sazişinin əldə olunması istiqamətində çalışır. Onun sözlərinə görə, bu razılaşma Suriyanın işğal altında olan Colan təpələrinə dair hüquqlarına xələl gətirmədən daha geniş sülh prosesinə zəmin yarada bilər.

Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Ukrayna müharibəsinin dondurulmasını təklif edib. O bildirib ki, tərəflər danışıqları bərpa etsələr, sülhə nail olmaq mümkün ola bilər. Tokayev bu fikirləri Vladimir Putinlə birlikdə iştirak etdiyi forumda səsləndirib. O, böyük dövlətlərin təhlükəsizlik zəmanətlərinin vacibliyini vurğulayıb. Rusiya və Ukrayna daha əvvəl 2022 və 2025-ci illərdə İstanbulda danışıqlar aparsalar da, nəticə əldə olunmayıb. Tokayev münaqişənin başa çatmasının zəruri olduğunu bildirib. Ukrayna tərəfi açıqlamaya hələlik münasibət bildirməyib.

Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov ABŞ-ın İranla bağlı hərbi əməliyyatlarını tənqid edib. O bildirib ki, qarşıdurmanın yenidən başlaması diplomatik həll imkanlarını azaldır. Lavrov mülki infrastruktura zərər dəyməsindən narahatlığını ifadə edib. Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın addımları sülh danışıqlarına mane olur. Rusiya rəsmisi Vaşinqtonun beynəlxalq razılaşmalara əməl etməsi ilə bağlı suallar qaldırıb. Açıqlama ABŞ-İran gərginliyinin davam etdiyi bir vaxtda verilib.

ABŞ ilə İran arasında davam edən sülh səyləri neft bazarında qiymətlərin sabit qalmasına səbəb olub. Brent markalı neft həftə ərzində 0,3 faiz ucuzlaşıb. Cümə günü qiymət bir barel üçün 71,76 ABŞ dolları səviyyəsində qeydə alınıb. Bazar iştirakçıları danışıqların müsbət nəticələnəcəyinə ümid edirlər. Bu həftə neft qiymətləri ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin başlanmasından bəri ən aşağı səviyyələrdən birinə enib. Analitiklər bazarın siyasi proseslərə həssaslığının davam etdiyini bildirirlər. Danışıqların gedişi qiymətlərə təsir göstərən əsas amillərdən biri olaraq qalır.

Livanın Baş naziri Nəvaf Salam ABŞ-nin dəstəklədiyi çərçivə sənədinin sülh sazişi olmadığını açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, sənəd yalnız tərəflər arasında danışıqların istiqamətini müəyyənləşdirir. Baş nazir bildirib ki, iki müharibədən sonra danışıqlar mərhələsinə keçilməsi zərurətə çevrilib. ABŞ-nin dəstəyi ilə hazırlanan sənəd Livan və İsrail arasında sülh danışıqlarına zəmin yaratmağı nəzərdə tutur. Bununla yanaşı, Hizbullah razılaşmanı tanımadığını bəyan edib. Təşkilat silahsızlanmaqdan imtina etdiyini açıqlayıb. Regionda siyasi və təhlükəsizlik vəziyyəti isə diqqət mərkəzində qalmaqda davam edir.

Rusiya Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini Dmitri Medvedev ABŞ-İran razılaşmasının gələcəyi ilə bağlı ehtiyatlı mövqe sərgiləyib. O bildirib ki, yeni təxribatlar və hərbi hadisələr razılaşmanı asanlıqla təhlükə altına sala bilər. Medvedev xüsusilə Livandakı vəziyyətin prosesə mənfi təsir göstərə biləcəyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, yaxın dövrdə tam sülh gözləmək üçün əsaslar zəifdir. Rusiya rəsmisi Benyamin Netanyahunun hökumətinin mövcud vəziyyətdən siyasi fayda əldə etdiyini iddia edib. Medvedev sabitliyin hələ də kövrək olduğunu qeyd edib. O, yeni qarşıdurmaların istənilən vaxt baş verə biləcəyini bildirib. Ekspertlər də bölgədəki vəziyyətin həssas olaraq qaldığını vurğulayırlar.

Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ–İran danışıqlarının son mərhələyə keçməsini alqışlayıb. Tərəflər bu prosesin regionda sülh və sabitliyə töhfə verəcəyinə ümid etdiklərini bildiriblər. Səudiyyə Ərəbistanı Pakistanın vasitəçilik səylərini yüksək qiymətləndirib. Diplomatik dialoqun davam etdirilməsinin vacibliyi vurğulanıb. Regionda gərginliyin azaldılması məqsədi qeyd olunub. Danışıqların nəticələrinin diqqətlə izlənildiyi bildirilir. Tərəflər əməkdaşlığın gücləndirilməsini dəstəkləyib. Prosesin həlledici mərhələyə daxil olduğu qeyd olunur.

İran ABŞ ilə memorandum layihəsini müzakirə edir. Memorandum imzalandıqdan sonra ABŞ sanksiyaları müzakirəyə çıxaracaq. İran nüvə məsələsi üzrə heç bir öhdəlik götürmür. Digər tərəf sanksiyaların qaldırılacağını təmin etmir. Memorandum imzalanarsa, bəzi dondurulmuş vəsaitlər dərhal buraxılacaq. Qalan vəsait mərhələli şəkildə sərbəstləşdiriləcək. Bu addım İranın iqtisadi təhlükəsizliyini gücləndirir. Memorandum həm də diplomatik münasibətləri stabilləşdirməyə xidmət edir.

Rusiya ABŞ və İranı sülh danışıqlarına qayıtmağa çağırıb. Tərəflər arasında qarşılıqlı hücumlar gərginliyi artırıb. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, bütün tərəflər təmkinli olmalıdır. Gərginliyin davam etməsi region və qlobal iqtisadiyyat üçün mənfi nəticələr yaradır. Rusiya dialoqun bərpasını tövsiyə edir. Peskov vurğulayıb ki, sülh yolu həm region, həm də qlobal sabitlik üçün vacibdir. Tərəflər qarşıdurmanı genişləndirməməlidir. Diplomatik vasitələr gərginliyi azaltmaq üçün önəmlidir.

Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan bildirib ki, İran və ABŞ qarşılıqlı hücumları dayandırmalı və sülh danışıqlarını bərpa etməlidir. Fidan bu çağırışı Sofiyada etdiyi çıxışda səsləndirib. Nazir vurğulayıb ki, davamlı münaqişə heç bir tərəfə fayda vermir və daha böyük gərginliyə yol aça bilər. Türkiyə həm Vaşinqton, həm Tehran, həm də vasitəçi ölkələrlə sıx əlaqə saxlayır. Fidan qeyd edib ki, tərəflər yekun sülh razılaşmasına nail olmaq üçün danışıqları davam etdirməlidirlər. O diplomatik səyləri artırmaq üçün çağırış edib. Nazir sülhün davam etdirilməsini region üçün vacib sayıb. Danışıqların yenidən başlanması gərginliyi azalda bilər.