#İran-ABŞ qarşıdurması

ABŞ Prezidenti Donald Tramp sosial media hesabı vasitəsilə İranla bağlı dünya gündəmini sarsıdan bir iddia irəli sürüb. Trampın bəyanatına görə, Tehran rəhbərliyi artıq daxili və xarici təzyiqlərə tab gətirə bilmir və rəsmi şəkildə ABŞ-a ölkənin hazırda "çöküş mərhələsində" olduğunu bildirib.

28 aprel 2026-cı ildə Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının iclasında iştirak edən İranın Müdafiə nazirinin müavini Rza Təlayi Nik beynəlxalq münasibətlərdə güc balansının dəyişdiyini bəyan edib. O, ABŞ-ın dünya siyasətini təkbaşına diktə etmək qabiliyyətini itirdiyini və Vaşinqtonun qeyri-qanuni tələblərindən vaz keçmək məcburiyyətində olduğunu vurğulayıb.

Bəhreyn krallığında milli təhlükəsizliyin qorunması və xarici təhdidlərin daxili dəstəkçilərinə qarşı mübarizə məqsədilə kəskin hüquqi addımlar atılıb. Hakimiyyət orqanları İranın Bəhreynə qarşı həyata keçirdiyi düşmənçilik hərəkətlərini təqdir edən və bu aktlara rəğbət bəsləyən şəxsləri vətəndaşlıqdan məhrum etməyə başlayıb. Kralın birbaşa göstərişinə əsasən, İranın cinayət xarakterli fəaliyyətlərini tərifləyən, əslən Bəhreyn mənşəli olmayan 69 nəfərin vətəndaşlığı dərhal ləğv edilib.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş Hörmüz boğazındakı gəmi hərəkətinin məhdudlaşdırılmasının qlobal qida böhranını tətikləyə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edərək, dünya iqtisadiyyatının "nəfəs alması" üçün boğazın dərhal açılmasına çağırıb. BMT Təhlükəsizlik Şurasındakı çıxışı zamanı o bildirib ki, dəniz yollarının təhlükəsizliyi hazırda beynəlxalq nizam üçün ciddi bir sınağa çevrilib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian şənbə günü dövlət televiziyası vasitəsilə xalqa müraciət edərək, ölkənin enerji təhlükəsizliyini qorumaq üçün elektrik enerjisindən qənaətlə istifadə etməyə çağırıb. Dövlət başçısı vurğulayıb ki, hazırda ölkədə enerji çatışmazlığı qeydə alınmasa da, ABŞ və İsrailin əsas məqsədi İranın mühüm infrastruktur obyektlərinə zərbələr endirmək və blokada tətbiq etməklə əhali arasında süni narazılıq yaratmaqdır.

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski bir ay ərzində ikinci dəfə Səudiyyə Ərəbistanına rəsmi səfər edib. Zelenski ABŞ-da yerləşən "X" şirkətinin sosial media platformasındakı hesabından etdiyi açıqlamada, Səudiyyə Ərəbistanına "anlaşmaları inkişaf etdirmək" üçün gəldiyini duyurub. Avropalı liderlərlə dünən keçirdiyi görüşdə ölkəsi üçün "maliyyə zəmanətləri təmin etdiklərini" bildirən Zelenski, Səudiyyə Ərəbistanında Vəliəhd Şahzadə Məhəmməd bin Salman ilə görüşəcəyini açıqlayıb.

1980-ci il aprelin 24-də ABŞ ordusunun Tehrandakı səfirlikdə girov saxlanılan əlli iki amerikalını xilas etmək üçün başlatdığı Qartal Pəncəsi əməliyyatı faciəvi şəkildə sona çatıb. Girov böhranının altıncı ayında diplomatik yolların tükənməsindən sonra Prezident Cimmi Karterin əmri ilə həyata keçirilən bu gizli hərbi missiya heç bir girov azad edilmədən səkkiz hərbçinin ölümü ilə nəticələnib. Əməliyyat planına görə helikopterlər və nəqliyyat təyyarələri İran səhrasında Səhra bir adlanan müvəqqəti bazada görüşməli idi.

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Tramp İranla davam edən gərginlik fonunda hər hansı bir təzyiq altında olmadığını və zamanın Tehran rəhbərliyinin əleyhinə işlədiyini vurğulayıb. Çatışmaları dərhal bitirmək yönündəki gözləntiləri rədd edən Tramp bu prosesdə özünü ən rahat və qətiyyətli tərəf kimi təqdim edib. O İranın hərbi baxımdan ağır zərbələr aldığını iddia edərək Tehranın dəniz və hava qüvvələrinin demək olar ki tamamilə sıradan çıxarıldığını irəli sürüb.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ Prezidenti Donald Trampın bəyanatlarına cavab verərək ölkəsində sərt xətt tərəfdarları və ya mülayimlər kimi bir ayrımın olmadığını bildirib. Pezeşkian sosial media hesabından etdiyi açıqlamada Trampın İran rəhbərliyi daxilində siyasi liderlik çəkişməsi olduğu barədə iddialarını qətiyyətlə təkzib edib. Dövlət başçısı ölkədə hər kəsin iranlı və inqilabçı olduğunu vurğulayaraq milli birliyin sarsılmaz olduğunu qeyd edib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının qlobal təsirləri ilə bağlı təcili xəbərdarlıq yayıb. BMT İnkişaf Proqramının rəhbəri Aleksandr De Kroo hərbi münaqişələr səbəbindən Hörmüz boğazında yaşanan tıkanıklığın qlobal miqyasda ağır insani nəticələr doğuracağını vurğulayıb. O qeyd edib ki ticarət axınının dayanması nəticəsində gübrə və yanacaq tədarük zəncirlərinin qırılması dünya miqyasında kənd təsərrüfatı istehsalına birbaşa zərbə vurur. De Kroo müharibə bu gün dayansa belə yaşanan dağıntıların otuz milyondan çox insanı yoxsulluq həddindən aşağı itələyəcəyini bildirib.