ABŞ Prezidenti Donald Trampın NATO sammitində çıxışı müttəfiq ölkələr arasında yenidən qarışıq reaksiyalara səbəb olub. Sammit öncəsi NATO liderləri Trampın alyansa qarşı sərt mövqe nümayiş etdirib-etdirməyəcəyini gözləyirdilər. Nəticədə ABŞ lideri həm NATO-nu tənqid edən əvvəlki ritorikasını davam etdirib, həm də müttəfiqlərini müdafiə xərclərini artırdıqlarına görə yüksək qiymətləndirib. Tramp qapalı keçirilən NATO liderləri görüşünü müsbət atmosferdə təsvir edib və toplantıda “sevgi” olduğunu bildirib. Diplomatlar hesab edirlər ki, ABŞ prezidentinin dəyişkən mövqeyi NATO daxilində əlavə diplomatik səylər tələb edir və transatlantik ittifaqın gələcək sabitliyi üçün liderlər arasında balanslı münasibətlərin qorunması vacibdir.

"Mark Ruttenin Avropanın ABŞ-İsrailin İrana qarşı təcavüzkar müharibəsində qəsdən iştirak etdiyini etiraf edən təkrarlanan açıqlamaları bir daha göstərir ki, onlar bu qanunsuz hücum zamanı bitərəf olmayıblar. Ərazilərini, hərbi bazalarını və infrastrukturunu bu hücum üçün təqdim edənlər təxriksiz təcavüzə və onun ağır nəticələrinə görə məsuliyyətdən yayına bilməzlər", – deyə Bəqai bildirib.

NATO-nun Avropa üzvləri və Kanada bu il müdafiə xərclərini artırmağa hazırlaşır. Alyans rəsmisinin sözlərinə görə, 2025-ci ildə əsas müdafiə xərclərinin ümumi daxili məhsulda payının orta hesabla 2,53 faizə çatacağı gözlənilir. Hazırda bu göstərici 2,31 faiz səviyyəsində qiymətləndirilir. Eyni zamanda, Ankarada keçirilən NATO Müdafiə Sənayesi Forumunda ən azı 50 milyard ABŞ dolları dəyərində yeni satınalma razılaşmaları əldə olunub. Müqavilələrin yekun dəyəri ilə bağlı hesablamalar davam edir. Bu göstəricilər NATO ölkələrinin müdafiə imkanlarını gücləndirmək istiqamətində atdığı addımların davam etdiyini göstərir. Müdafiə sənayesində əməkdaşlığın genişlənməsi alyansın gələcək təhlükəsizlik strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur.

NATO Zirvə Toplantısında ABŞ ilə Avropa ölkələri arasında müdafiə siyasəti ətrafında fikir ayrılıqları müzakirə olunur. Təhlilçi Aleksandru Hudişteanu bildirib ki, Donald Tramp Avropa dövlətlərini müdafiəyə daha çox vəsait ayırmağa çağırır. Onun sözlərinə görə, ABŞ Avropanın öz təhlükəsizliyinə görə daha böyük məsuliyyət daşımasını istəyir. NATO-nun baş katibi Mark Rütte isə əsas məsələnin ayrılan vəsaitin həcmi deyil, onun necə istifadə olunması olduğunu vurğulayıb. Tramp İranla bağlı hərbi qarşıdurma zamanı Avropa müttəfiqlərini kifayət qədər dəstək göstərməməkdə ittiham edib. Təhlilçi isə NATO-nun yalnız müdafiə məqsədli alyans olduğunu və seçim əsasında başlanan müharibələrdə iştirak etmədiyini xatırladıb. Bu müzakirələr NATO daxilində gələcək təhlükəsizlik strategiyası ilə bağlı fikir ayrılıqlarını bir daha üzə çıxarıb.

Almaniyada seçicilərin əhəmiyyətli hissəsi hökumətin müdafiə xərclərini artırmaq planını dəstəkləmir. İctimai rəy sorğularına görə, seçicilərin təxminən 35–40 faizi yenidən silahlanma siyasətinə qarşı çıxan partiyalara üstünlük verir. Kansler Fridrix Merts müdafiə sahəsinə böyük həcmdə investisiya qoyuluşunu və Almaniya ordusunun gücləndirilməsini əsas prioritetlərdən biri elan edib. Hökumət 2030-cu ilədək müdafiə sahəsinə təxminən 900 milyard ABŞ dollarına yaxın vəsait ayırmağı planlaşdırır. Merts hesab edir ki, Avropanın NATO daxilində daha böyük rol oynaması alyansın imkanlarını genişləndirəcək. Bu siyasət ABŞ ilə müdafiə əməkdaşlığının möhkəmləndirilməsi məqsədi daşıyır. Bununla yanaşı, Almaniyada bu planlara qarşı ictimai narazılığın davam etdiyi bildirilir.

Volodimir Zelenski Avropa ölkələrini yerli istehsala əsaslanan ballistik raketlərə qarşı hava hücumundan müdafiə sistemi yaratmaq üçün səyləri sürətləndirməyə çağırıb. O, NATO Zirvə Toplantısı çərçivəsində keçirilən müdafiə forumunda çıxış edərək belə bir sistemin qısa müddətdə və geniş miqyasda istehsal olunmasının vacibliyini vurğulayıb. Ukrayna Prezidenti bu istiqamətdə qərarların təxirə salınmamasının zəruri olduğunu bildirib. Zelenski həmçinin NATO Zirvə Toplantısının Ukraynaya əlavə hava hücumundan müdafiə vasitələrinin ayrılması ilə nəticələnəcəyinə ümid etdiyini deyib. O, bu məsələni ABŞ Prezidenti Donald Trampla keçirəcəyi görüşdə də müzakirə etməyi planlaşdırır. Ukrayna rəhbərinin fikrincə, hava hücumundan müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi Avropanın ümumi təhlükəsizliyi üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu çağırış NATO ölkələrinin müdafiə sahəsində əməkdaşlığının daha da genişləndirilməsi baxımından diqqət çəkir.

Tehran Universitetinin tədqiqatçısı Məhəmməd Eslami İran iqtisadiyyatının uzunmüddətli sanksiyalara baxmayaraq dayanıqlılığını qoruduğunu iddia edib. Onun sözlərinə görə, Hörmüz boğazının bağlanması İran üçün məqsəd deyil. Eslami bildirib ki, Tehran bu strateji marşrutun idarə olunması ilə bağlı yeni əməkdaşlıq mexanizminin yaradılmasını dəstəkləyir. Bu mexanizmdə Avropa və Asiya ölkələrinin də iştirak etməsi nəzərdə tutulur. Tədqiqatçı hesab edir ki, İran iqtisadiyyatı uzun illər davam edən təzyiqlərə uyğunlaşa bilib. O, bunu hökumətin iqtisadi dayanıqlılığa inamının əsas səbəblərindən biri kimi qiymətləndirib. Hörmüz boğazı dünya enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri olaraq qalır. Bölgədə baş verən proseslər beynəlxalq enerji bazarları tərəfindən diqqətlə izlənilir.

Böyük Britaniyada Leyborist Partiyasının aparıcı fiqurlarından və baş nazirliyə ən real namizəd hesab edilən Endi Börnham ölkədə növbədənkənar ümumi seçkilərin keçirilməsinə qarşı çıxıb. O, mövcud hökumət proqramına sadiq qalacağını və siyasi sabitliyin qorunmasının vacibliyini vurğulayıb.

İyulun 7-8-də Ankarada keçiriləcək NATO Zirvəsi alyansın gələcək strategiyasının müəyyənləşdirilməsi baxımından son illərin ən mühüm görüşlərindən biri hesab olunur. Zirvədə ABŞ, Avropa, NATO və Türkiyənin prioritetləri eyni masa arxasında müzakirə ediləcək. Analitiklərin fikrincə, görüşün nəticələri yalnız alyansın gələcək fəaliyyət istiqamətlərini deyil, həm də Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasını formalaşdıracaq.

ABŞ ilə İran arasında dolayı danışıqlarda irəliləyiş əldə olunması Avropada qaz qiymətlərinin sabit qalmasına təsir göstərib. Qətər Hörmüz boğazı ilə bağlı aparılan danışıqlarda müsbət nəticələrin olduğunu açıqlayıb. Ekspertlər bildirirlər ki, bazar hazırda əsasən enerji sektorundakı fundamental göstəriciləri izləyir. Bununla yanaşı, ABŞ və İran rəsmilərinin bəyanatları qiymətlərə təsir göstərə bilər. Neft qiymətləri də son ayların ən aşağı səviyyələrindən birinə enib. Hörmüz boğazında gəmi hərəkətində tədricən bərpa müşahidə olunur. Analitiklər hesab edirlər ki, bölgədə sabitliyin qorunması qlobal enerji bazarı üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiç istefa verəcəyini və ölkədə erkən seçkilər keçiriləcəyini açıqlayıb. O, Belqradda tərəfdarları qarşısında çıxış edərək yaxın həftələrdə vəzifəsini tərk edəcəyini bildirib. Vuçiçin hazırkı prezidentlik müddəti 2027-ci ildə başa çatmalı idi. Onun bu qərarı siyasi gündəmdə geniş müzakirə doğurub. Erkən prezident və parlament seçkilərinin keçiriləcəyi gözlənilir. Rəsmi səbəblər barədə əlavə açıqlama verilməyib. Serbiyada siyasi proseslərin sürətlənəcəyi ehtimal olunur. Hadisə regionda diqqətlə izlənilir.

Milliyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) sədri Devlet Bahçeli partiyasının parlamentdəki qrup toplantısında çıxış edərək, Avropa İttifaqının (Aİ) son Türkiyə hesabatına və Ülkü Ocaqlarını hədəf alan bəyanatlarına çox sərt reaksiya verib. Fransada keçirilən G7 sammitinə və ABŞ Prezidenti Donald Trampın "Müdür mənəm" sözlərinə toxunan MHP lideri, Avropanın İkinci Dünya Müharibəsindən bəri Vaşinqtonun təhlükəsizlik kölgəsindən çıxa bilmədiyini qeyd edib.