İran və ABŞ arasında sülh sazişinin formalaşdırılmasına yönəlmiş yeni təkliflər ətrafında yaranmış nikbinlik bu həftə sürətlə zəifləyib. Prezident Donald Tramp bildirib ki, aprelin 8-dən qüvvədə olan İranla atəşkəs hazırda “yaşam dəstəyi” vəziyyətindədir. Trampın administrasiyası ABŞ-ın döyüş əməliyyatlarını yenidən başlada biləcəyinə dair açıq siqnallar verir. Analitiklər isə Trampın sərt ritorikasına baxmayaraq, Yaxın Şərq bölgəsinin hələ də “boz zona”da qaldığını vurğulayır.

BMT-nin nüvə nəzarəti orqanının rəhbəri Rafael Qrossi bazar ertəsi günü bildirib ki, rəhbərlik etdiyi agentlik ABŞ və İsrailin hərbi zərbələri zamanı İranın nüvə obyektlərinin zədələnməsi və ya vurulmasına dair heç bir göstəricinin olmadığı barədə qiymətləndirməsini qüvvədə saxlayır. Qeyd edək ki, İranın Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyindəki (BAEA) səfiri bazar ertəsi günü səhər saatlarında Nətənzdəki nüvə müəssisəsinin hücuma məruz qaldığını açıqlamışdı. Lakin mətbuat konfransında çıxış edən Qrossi vurğulayıb ki, agentlik indiyədək İsrail və ABŞ-ın iyun ayında İranın nüvə poliqonlarına etdiyi hücumlarla müqayisə oluna biləcək hər hansı bir hal müşahidə etməyib.

İran, sentyabr ayında Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) ilə imzaladığı və əməkdaşlığın bərpasını nəzərdə tutan Qahirə Anlaşmasını rəsmən ləğv etdiyini açıqlayıb. İranın Xarici İşlər naziri Abbas Əraqçi, İngiltərə, Fransa, Almaniya və ABŞ-ın MAQATE İdarə Heyətinə Tehran əleyhinə qərar layihəsi təqdim etməsindən sonra bu açıqlamanı verib. Əraqçi bildirib ki, qərar layihəsini təqdim edən ölkələr İranın yaxşı niyyətini nəzərə almadan MAQATE-nin etibarlılığına və müstəqilliyinə xələl vurublar və agentlik ilə İran arasındakı əməkdaşlıq prosesini pozublar. O, eyni zamanda, sentyabr ayında MAQATE ilə imzalanan əməkdaşlıq anlaşmasının artıq qüvvədə olmadığını vurğulayıb.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) İdarə Heyəti İranın nüvə obyektləri və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı məlumat və giriş tələblərini əhatə edən qətnaməni qəbul edib. Qətnamə Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya (E3) ilə ABŞ tərəfindən təqdim olunub və İranın son 5 aydır MAQATE tərəfindən yoxlanılmayan zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının ciddi narahatlıq doğurduğu vurğulanıb.

İran Xarici Əlaqələr üzrə Strateji Şura rəhbəri və ölkə lideri Əli Xameneinin baş müşaviri Kamal Xarazi bildirib ki, Tehran “bərabər status və qarşılıqlı hörmət” şərtilə ABŞ-la danışıqlara başlaya bilər. ABŞ mərkəzli CNN-ə danışan Xarazi, İran–ABŞ münasibətləri ilə bağlı sualları cavablandırıb. “Əgər qarşılıqlı hörmət və bərabərlik əsasında, mövzu və danışıqların çərçivəsi əvvəlcədən müəyyən olunarsa, biz buna – ABŞ-la danışıqlara – hazırıq.” - deyə Xarazi qeyd edib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian bir daha bəyan edib ki, İranın nüvə proqramı yalnız dinc məqsədlərlə həyata keçirilir və ölkənin daxili ehtiyaclarını ödəməyə yönəlib. O, İslam Respublikasının heç vaxt nüvə silahı əldə etməyə çalışmadığını vurğulayıb. Bu açıqlamaları Pezeşkian çərşənbə axşamı Avstriyanın Tehrandakı yeni səfiri Fridrix Ştiftin etimadnamələrinin qəbul mərasimində səsləndirilib.

İran, Çin və Rusiya səfirləri Vyanada Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (IAEA) İdarə Heyətinin növbəti sessiyasına hazırlıq məqsədilə üçtərəfli görüş keçirib və mövqelərini uyğunlaşdırıblar. Rusiyanın beynəlxalq təşkilatlar üzrə daimi nümayəndəsi Mikhail Ulyanov çərşənbə axşamı gecəsi Telegram hesabında paylaşıb. “Bu gün Çin, İran və Rusiya İran nüvə məsələsi ilə bağlı ənənəvi üçtərəfli məsləhətləşmələrin növbəti raundunu keçirib.” - deyə paylaşımda qeyd edilib.

ABŞ-da demokrat senatorlar Prezident Donald Trampın nüvə silahı testlərinin başlanması barədə verdiyi göstərişi tənqid ediblər. Senatorlar Jeanne Shaheen, Jacky Rosen və Mark Kelly bu addımı “təhlükəli və məsuliyyətsiz” adlandırıb. Shaheen qeyd edib ki, nüvə testlərinin yenidən başlaması ABŞ-ın 30 ildən artıq davam edən moratoriumunu sona çatdıracaq, Rusiya və Çin isə 1992-ci ildən bəri nüvə testi aparmayıb. Rosen isə radiasiyanın təsiri və dağıntıların həm ölkə daxilində, həm də dünyada hiss olunacağını vurğulayıb. Kelly isə ABŞ nüvə testləri halında Çinin də eyni addımı ata biləcəyini bildirib.

Cəfəri televiziya müsahibəsində deyib ki, İran İsrailə qarşı “böyük zərbə” endirib və bu müddətdə İran xalqı “məğlubiyyət hiss etməyib”. O, qarşıdurmanı “müharibə” kimi səciyyələndirməyin səbəbi kimi müəyyən müharibə meyarlarının - atışma, əməliyyatların genişlənməsi və s- mövcudluğunu göstərib, amma eyni zamanda qeyd edib ki, qarşıdurma tammiqyaslı hərbi əməliyyatlara çevrilməyib: “Quru döyüşləri baş vermədi, Körfəzdə hərəkətlər məhdud idi; buna baxmayaraq həqiqi qarşıdurma və atışma oldu”.

İranın sabiq xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərif ilə Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov arasında 2015-ci il nüvə sazişindəki “Snapback” (sanksiyaların bərpası mexanizmi) bəndi ilə bağlı açıq mübahisə genişlənərək artıq İran daxilində siyasi çəkişməyə çevrilib.

İran XİN rəhbəri Abbas Əraqçi bəyan edib ki, İranın nüvə proqramı ilə bağlı böhranın yeganə həlli yolu danışıqlara əsaslanan diplomatik prosesdir.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ümid edir ki, sanksiyaların tətbiqi dondurulsun. Bu onun bazar günü BMT-nin baş katibinə ünvanladığı məktubda aydın görünürdü. Məktubda o, “sanksiya mexanizmlərinin, o cümlədən sanksiyalar komitəsi və ekspertlər heyətinin yenidən işə salınmasının qarşısını almağa” çağırırdı. Lakin cavab tez gəldi: Avropa İttifaqının rəhbərliyi bazar ertəsi bəyanat yayaraq bildirdi ki, “İranın nüvə sazişinə əməl etməməyə davam etməsinə cavab olaraq bu gün (bazar ertəsi) ona qarşı sanksiyaları yenidən tətbiq etdi”. İttifaq həmçinin bir daha təsdiqlədi ki, “diplomatik danışıqlar üçün qapı hələ də açıqdır”.