BAKI, AzerVoice, Azər Hüseynov Tarixçi, İstanbul Zaim Universitetinin Tarix və Mədəniyyət Bölümü Doktorantı, Qafqaz Etno-Sosial Araşdırmalar Mərkəzinin eksperti, xüsusi olaraq AzerVoice üçün.
Bu yaxınlarda mətbuatda bir yazıya rast gəldim. Yazının başlığı təqribən belə idi: “Hicabı buraxın, təhsilə yönəlin.”
Bu cür ifadələr, ilk növbədə, vətəndaşların qanunvericiliklə təmin olunmuş hüquqlarına qarşı hörmətsiz yanaşmanı əks etdirir. Lakin məsələ təkcə hüquqi aspektlə məhdudlaşmır; burada daha dərin bir zehni problem mövcuddur.
Hicab insanların etiqadından doğan dini bir tələbatdır. İstəyən bu tələbə əməl edər, istəməyən etməz. Bu seçim insanın vicdanı və inancı ilə bağlıdır. Qurani-Kərim bu prinsipial azadlığı açıq şəkildə ifadə edir: “De: Haqq Rəbbinizdəndir. Kim istəsə iman etsin, kim istəsə küfr etsin” (Kəhf, 18/29). Bu ayə göstərir ki, iman da, onun zahiri təzahürləri də məcburiyyətin deyil, iradənin nəticəsidir.
Bu baxımdan hicabla təhsil arasında süni qarşıdurma yaratmaq nə məntiqə, nə də sağlam ictimai düşüncəyə uyğundur. İnsan inandığını seçir və bu inancın tələblərinə uyğun yaşayırsa, üstəlik bu yaşam tərzi ictimai asayişə, təhlükəsizliyə və başqalarının hüquqlarına zərər vermirsə, bu seçimlə təhsil arasında hansı ziddiyyətdən danışmaq olar? Quranda başqa bir yerdə açıq şəkildə bildirilir ki, “Dində məcburiyyət yoxdur” (Bəqərə, 2/256). Bu prinsip təkcə ibadət azadlığını deyil, dini kimliyin ifadə edilməsini də əhatə edir.
Əksinə, hicab ictimai mühitdə ehtirası və şəhvani stimulları artırmır, insanların diqqətini intellektual və estetik dəyərlərdən yayındırmır. Belə olduğu halda onu təhsilin alternativi kimi təqdim etmək, əslində, dini dəyərlərlə elmi inkişafı qarşı-qarşıya qoyan səthi yanaşmanın məhsuludur. Halbuki İslam düşüncəsində elm və iman bir-birini inkar etmir, əksinə, tamamlayır.
Əgər vətəndaşın dini vacibatları digər insanların təhlükəsizliyinə təhdid yaratmırsa və ictimai qaydanı pozmursa, dövlətin və cəmiyyətin vəzifəsi onun təhsil hüququnun qarşısında maneə yaratmamaqdır. Qurani-Kərimdə insanın seçimlərinə hörmət prinsipi bu cür ifadə olunur: “Sizin dininiz sizə, mənim dinim mənədir” (Kafirun, 109/6). Bu ayə fərqli seçimlərin zorla eyniləşdirilə bilməyəcəyini açıq şəkildə ortaya qoyur.
Əgər cəmiyyətdə stereotiplərdən və şəxsi qənaətlərdən doğan qeyri-rəsmi qadağalar mövcuddursa və bu, hicablı şəxslərin təhsil və inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırırsa, bu vəziyyət hicablı insanın deyil, həmin zehniyyətin problemidir. Çünki Qurani-Kərimdə insanın ləyaqəti onun zahiri görkəmi ilə deyil, seçimləri və məsuliyyəti ilə ölçülür.
Şükürlər olsun ki, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi baxımından hicabla təhsil arasında heç bir hüquqi ziddiyyət yoxdur. Dövlətin hüquqi sistemi təhsil alma hüququ ilə dini mənsubiyyəti ifadə etmə azadlığı arasında məhdudiyyət qoymur. Belə bir reallıq fonunda insanların dini hisslərini hədəf alan çağırışlar nə hüquqi, nə də mənəvi baxımdan əsaslıdır.
Biz fikir azadlığının tanındığı bir ölkədə yaşayırıq; qiyafət seçmək azadlığı da bu azadlıqların tərkib hissəsidir. Bu iki azadlıq arasında süni ziddiyyət yaratmaq cəhdləri isə hüquqi savadsızlıqla yanaşı, cəmiyyətdə lazımsız gərginlik yaratmaqdan başqa bir nəticə vermir.