İsrail ordusu cümə axşamı səhər saatlarında HƏMAS hərəkatının Siyasi Bürosunun sabiq rəhbəri Yəhya əs-Sinvarın şəxsi mühafizəçilərindən birinin ötən bazar ertəsi Xan Yunisdə həyata keçirilən əməliyyat nəticəsində öldürüldüyünü elan edib. İsrail ordusunun bəyanatına görə, hədəf alınan şəxs HƏMAS-ın hərbi qanadı olan "İzzəddin əl-Qəssam Briqadaları"nın "Nüxbə" (Xüsusi Təyinatlı) bölməsinin üzvü Rizq Süheyl Əbu Şəhmədir. O, 7 oktyabr 2023-cü il hücumu zamanı "Reim" hərbi bazasına təşkil edilən basqında iştirak edib.

Livanın cənubunda vəziyyət kövrək və təhlükəli olaraq qalır. Son günlər zorakılığın müəyyən qədər azalmasına baxmayaraq, İsrail ordusunun hücumları yenidən güclənib. İsrail qüvvələri Nəbatiyyə vilayətindəki Ərəb Səlim qəsəbəsinin yaşayış ərazisinə zərbə endirib. İlkin məlumatlara görə, hücum nəticəsində azı bir qadın həlak olub. İsrail ordusu zərbəni Hizbullahın Əli Tahir yüksəkliklərindəki qüvvələrinə pilotsuz uçuş aparatları göndərməsinə cavab kimi təqdim edir. Əli Tahir Nəbatiyyəyə nəzarət baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan ərazi hesab olunur. İsrailin Hizbullah qüvvələrinin həmin ərazidən çıxmasını istədiyi bildirilir. Bölgədə hərbi təzyiqin artması qarşıdurmanın daha da genişlənə biləcəyi ilə bağlı narahatlığı gücləndirir.

İsrail ordusunun Baş Qərargah rəisi Eyal Zamir ordunun maliyyə çatışmazlığı ilə üzləşdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, “boş xəzinə” hərbi qüvvələrin hazırlıq səviyyəsinə mənfi təsir göstərir. Zamir İsrail ordusunun hazırda müxtəlif istiqamətlərdə yüksək hazırlıq vəziyyətində olduğunu vurğulayıb. O, hərbi əməliyyatlarla yanaşı büdcə uğrunda da mübarizə aparıldığını bildirib. İsrail ordusunun rəhbəri mövcud maliyyə vəziyyətinin davam etməsinin hərbi hazırlığa zərər vuracağı barədə xəbərdarlıq edib. Ordunun İran, Livan, Qəzza və İordan çayının qərb sahili istiqamətlərində hazırlıq vəziyyətini qoruduğu bildirilir. İsraildə müdafiə xərclərinin artırılması ilə bağlı müzakirələr son dövrdə daha da güclənib. Ordunun təcili ehtiyaclarının ödənilməsi üçün əlavə maliyyə ayrılması məsələsi də gündəmdədir.

İsrail ordusu Hizbullahın Livanın cənubundakı İsrail qüvvələrinə iki partlayıcı pilotsuz uçuş aparatı göndərdiyini bildirib. Hadisə Əli Tahir yüksəklikləri ərazisində baş verib. İsrail hərbçiləri aparatlardan birini vurduqlarını açıqlayıblar. İkinci pilotsuz uçuş aparatının yeri isə məlum deyil. Hadisə nəticəsində İsrail hərbçiləri arasında itki olmadığı bildirilir. İsrail ordusu Hizbullahın bölgədə qüvvələrinə qarşı fəaliyyətinə imkan verməyəcəyini bəyan edib. Hadisədən sonra İsrail Livanın cənubunda bir sıra hava zərbələri həyata keçirib. İsrail tərəfi bu zərbələrin Hizbullahın hərbi obyektlərini hədəfə aldığını bildirib.

İsrail ordusu Livanın cənubuna yeni hava və artilleriya zərbələri endirib, bir sıra yaşayış məntəqələrində partlayışlar həyata keçirib. Eyni zamanda İsrailə məxsus pilotsuz uçuş aparatları paytaxt Beyrut və onun cənub ətrafında aşağı hündürlükdə uçuşlar həyata keçirib. Livan Milli Xəbər Agentliyinin məlumatına görə, İsrail hərbi aviasiyası Sur rayonunun Əl-Mənsuri qəsəbəsinə intensiv hava zərbələri endirib. Serbin və Vadi Zəbqin bölgələri də İsrailin hava və artilleriya atəşinə məruz qalıb. Beyt Yater və ətrafında da iki hava hücumu qeydə alınıb.

Ərəb dünyası əsrlər boyu qlobal geosiyasətin, milli azadlıq mübarizələrinin və mühüm diplomatik qərarların mərkəzində yer almışdır. 27 avqust tarixi də Yaxın Şərq və Şimali Afrika regionunda strateji təsirə malik hadisələrlə yadda qalmışdır. Bu təqvim günündə müstəmləkə idarəçiliyinə qarşı çıxışlardan tutmuş regional təhlükəsizlik formatlarının yaradılmasına qədər bir çox mühüm addım atılmışdır. Eyni zamanda siyasi sui-qəsdlər, beynəlxalq koalisiyaların formalaşması və dövlətlərarası sərhəd mübahisələri məhz bu tarixdə dönüş nöqtələri yaşamışdır. Fərqli onilliklərdə baş verən proseslər ərəb xalqlarının ictimai-siyasi yaddaşında silinməz izlər buraxaraq bu günün reallıqlarına birbaşa təsir etmişdir. Təqdim olunan xronologiya 27 avqustda ərəb coğrafiyasında qeydə alınmış ən əhəmiyyətli 20 tarixi hadisəni ardıcıllıqla əhatə edir.

Qəzza zolağında uşaqların çərpələng uçurması İsrail ilə Fələstin arasında növbəti mübahisə mövzusuna çevrilib. İsrailin bununla bağlı “Sülh Şurası”na şikayət etməsindən sonra qurum Qəzzada çərpələng uçurulmasını da “silahlı fəaliyyət” kimi qiymətləndirib. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu və müdafiə naziri İsrael Katz daha əvvəl çərpələng, pilotsuz uçuş aparatları və şarlardan istifadə dayandırılmadığı təqdirdə hərbi əməliyyatların gücləndiriləcəyi və həmin ərazilərdə yaşayan insanların təxliyə ediləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər.

İsrail ordusu Livanın cənubunda yerləşən Sur, Mərciyyun, Bint Cübeyl və Nəbətiyyə bölgələrinə hava və quru hücumları həyata keçirib. Livanın rəsmi NNA agentliyinin məlumatına görə, İsrail aviasiyası Sur şəhəri və ətraf yaşayış məntəqələrinə zərbələr endirib. Hücumlar zamanı bir sıra ərazilərdə yanğınlar baş verib, İsrailə məxsus hərbi sursat qalıqlarının partlaması nəticəsində bir nəfər yaralanıb.

Ərəb coğrafiyası yüzilliklər boyu beynəlxalq münasibətlərin və hərbi-siyasi proseslərin ən qaynar mərkəzlərindən biri kimi çıxış etmişdir. 26 avqust tarixi də Yaxın Şərq və Şimali Afrika xalqlarının tarixində mühüm diplomatik addımlar və hərbi dönüşlərlə xarakterizə olunur. Bu təqvim günündə müstəmləkə idarəçiliyinə son qoyan tarixi sazişlərdən tutmuş dövlət sərhədlərinin yenidən cızılmasına qədər bir çox hadisə baş vermişdir. Eyni zamanda regional böhranlar, beynəlxalq atəşkəs razılaşmaları və siyasi liderlərin taleyüklü qərarları məhz bu tarixdə qeydə alınmışdır. Həmin proseslər ərəb dünyasının bu günkü siyasi xəritəsinin və ictimai strukturunun formalaşmasında əsaslı rol oynamışdır. Təqdim olunan xronologiya 26 avqustda ərəb dövlətlərində baş vermiş ən əhəmiyyətli 20 tarixi hadisəni əhatə edir.

İsrailin sağçı deputatı Tsvi Sukot İordan çayının qərb sahilində Fələstində həlak olanların xatirəsinə ucaldılmış memorialı dağıdıb. Hadisə İsrail daxilində həm hökumət, həm də müxalifət nümayəndələrinin sərt tənqidlərinə səbəb olub. Sukot Nablusun şimalındakı Madama kəndinə səfəri zamanı çəkiclə üzərində Fələstinlilərin adları yazılmış memorialı dağıdıb. Hadisənin İsrail hərbçilərinin iştirakı ilə baş verdiyi və görüntülərin sosial şəbəkələrdə yayıldığı bildirilib.

İsrail ordusu BMT-nin fələstinli qaçqınlara yardım göstərən agentliyinin obyektlərinə basqınları gücləndirib. Son əməliyyatlar Qələndiya və Küfr Əqabda həyata keçirilib. Basqına məruz qalan peşə hazırlığı müəssisələri təxminən 16 min fələstinli qaçqına xidmət göstərir. Agentlik bölgədə təhsil, səhiyyə və sosial xidmətlər təqdim edir. İsrail ordusu daha əvvəl təşkilatın Qüdsdəki qərargahına da basqın etmişdi. Həmin əməliyyat zamanı əməkdaşların binadan çıxarıldığı və tikilinin bəzi hissələrinin dağıdıldığı bildirilmişdi. Son basqınların İsraildə qarşıdan gələn seçkilərlə əlaqəli ola biləcəyi ehtimal edilir. İsrail hökumətindəki ifrat sağçı qüvvələr agentliyin fəaliyyətinin dayandırılmasını tələb edirlər.

İsrail ordusu Qəzza zolağında HƏMAS-a aid olduğunu bildirdiyi silah anbarlarını hədəfə alıb. Əməliyyat barədə İsrail ordusu və Şin Bet birgə açıqlama yayıb. Hücumlar Şati qaçqın düşərgəsi və Deyr əl-Bələh bölgəsində həyata keçirilib. İsrail iki silah anbarının məhv edildiyini iddia edir. Bu obyektlərin HƏMAS-a məxsus olduğuna dair əlavə sübut təqdim edilməyib. Qəzzanın müxtəlif ərazilərində İsrail hava hücumları bazar ertəsi də davam edib. Səhiyyə rəsmilərinin məlumatına görə, indiyədək azı səkkiz fələstinli həlak olub. Ölənlər arasında azı iki uşaq var.

İsrail ordusu Livanın cənubundakı ərazilərə yeni zərbələr endirib. Bint Cübeyl bölgəsində Aynata və Həddasə kəndlərinin ətrafı artilleriya atəşinə tutulub. Məlumatı Livanın Milli Xəbər Agentliyi yayıb. Bölgədə İsrail pilotsuz uçuş aparatı ilə bağlı ayrıca hadisə də qeydə alınıb. Pilotsuz uçuş aparatının dağıntıları təmizləyən ekskavatorun üzərində uçarkən partladığı bildirilir. Hadisənin vurduğu ziyanın miqyası hələlik məlum deyil. Ölən və yaralananlar barədə də məlumat verilməyib. Son hadisələr Livanın cənubunda gərginliyin davam etdiyini göstərir.

Hadisə bombardmandan bir neçə gün əvvəl başladı. İsraillilər amerikalılara kəşfiyyat məlumatlarına əsasən Türkiyənin Əbu əz-Zühur bazasında hərbi vasitələr yerləşdirmək üçün hərəkətə keçdiyini bildirdilər. Vaşinqton məsələni araşdırdı və cavabında əlindəki məlumatların Təl-Əvivin iddialarını təsdiqləmədiyini bildirdi. Bundan sonra Amerika İsrailin narahatlığını aradan qaldırmaq və eskalasiyanın qarşısını almaq üçün "Mossad", Dəməşq və Ankara arasında təmaslara vasitəçilik etdi. İki gün sonra Suriyanın Xarici İşlər naziri Əsəd əş-Şeybani ABŞ nümayəndəsi Tom Barak ilə İstanbulda görüşdü. Həmin vaxt ölkənin mərkəzində, Tədmur yaxınlığındakı bazanın vurulmasından əvvəl olduğu kimi, böhranın yatırılacağı ehtimal edilirdi. Hətta ilin əvvəlindən dayandırılmış Suriya-İsrail danışıqlarının yenidən bərpa olunacağı və ümumi təhdidlərə qarşı kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi üçün Əmmanda yaradılmış "Əlaqələndirmə Mərkəzi"nin inkişaf etdiriləcəyi düşünülürdü.

İsrail ordusu Qəzzanın mərkəzində HƏMAS komandirini öldürdüyünü açıqlayıb. Hücum Deyr əl-Bələh şəhərində yaşayış evinə endirilib. İsrail öldürülən şəxsin Şərif əl-Həsnəyat olduğunu bildirib. Ordunun iddiasına görə, o, HƏMAS-ın hərbi qanadının Deyr əl-Bələh taborunda taqım komandiri olub. İsrail əl-Həsnəyatın ölkə üçün dərhal təhlükə yaratdığını iddia edir. Ordu onun HƏMAS-ın yeraltı infrastrukturunun bərpasında iştirak etdiyini də bildirib. Bu iddiaları təsdiqləyən əlavə dəlillər təqdim edilməyib. HƏMAS-ın İsrail ordusunun açıqlamasına münasibəti barədə məlumat yoxdur.

İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats Əbu əd-Duhur bazasının Türkiyə ilə bağlı kəşfiyyat məlumatlarına əsasən vurulduğunu bildirib. İsrail Türkiyənin bazada təhlükəsizlik təhdidi yarada biləcək fəaliyyət planlaşdırdığını iddia edir. Kats hücumdan əvvəl Suriyaya yüksək səviyyədə xəbərdarlıq edildiyini deyib. Türkiyə bu iddiaları rədd edib. Ankara hücumdan əvvəl və hücum zamanı bazada Türkiyə hərbi nümayəndə heyətinin olmadığını açıqlayıb. Suriya da bazada Türkiyə qüvvələrinin yerləşdirilməsi planının olmadığını bildirib. İsrail avqustun 18-də bazaya səkkiz hava zərbəsi endirib və insan tələfatı qeydə alınmayıb. ABŞ isə hücumu lazımsız gərginləşmə adlandıraraq üç ölkə arasında xüsusi əlaqələndirmə mexanizmi yaratmağa çalışır.

İsrail ordusu Suriyanın cənubunda hücum həyata keçirdiyini təsdiqləyib. Bundan əvvəl Beyt Cinn kəndində yük avtomobilinin pilotsuz uçuş aparatı ilə vurulduğu bildirilmişdi. Hücum nəticəsində azı bir nəfər yaralanıb. İsrail ordusu hədəfin hücuma hazırlaşan şəxs olduğunu iddia edib. Həmin şəxsin kimliyi açıqlanmayıb. Onun hansı təşkilatla əlaqəli olduğu barədə də məlumat verilməyib. İsrail ordusu iddiasını təsdiqləyən sübut təqdim etməyib. Suriyanın hücumla bağlı rəsmi mövqeyi ilkin məlumatda göstərilməyib.

İsrail ordusu Livanın cənubundakı Bəraşit kəndində bir binanı bombalayıb. Hücum atəşkəs razılaşmasının qüvvədə olduğu bir vaxtda həyata keçirilib. İsrail ordusu bir neçə şəxsin “təhlükəsizlik zonası” adlandırdığı xətti keçdiyini iddia edib. Həmin şəxslərin bir binaya daxil olduğu və İsrail hərbçiləri üçün təhlükə yaratdığı bildirilib. İsrail bu iddiaları təsdiqləyən dəlil təqdim etməyib. Livanın cənubunda İsrailin hərbi əməliyyatları atəşkəsə baxmayaraq davam edir. Mövcud razılaşmaya əsasən, İsrail qüvvələrinin Livandan mərhələli şəkildə çıxması nəzərdə tutulur. Razılaşmanı tənqid edənlər isə bunun İsrailin Livandakı hərbi mövcudluğunu möhkəmləndirə biləcəyini bildirirlər.

İsrail ordusu Livanın cənubunda güclü partlayış törədib. Hadisə Ərnun və Kəfr Təbnit yaşayış məntəqələri arasındakı ərazidə baş verib. Partlayışın iki mərhələdə həyata keçirildiyi bildirilir. Onun səsi Livanın cənubundakı çoxsaylı yaşayış məntəqələrində eşidilib. Partlayışın konkret hansı hədəfə qarşı həyata keçirildiyi açıqlanmayıb. Ölən və yaralananların olub-olmadığı barədə məlumat yoxdur. Livanın cənubunda səhər saatlarından etibarən bir neçə İsrail hücumu qeydə alınıb. Ardıcıl hücumlar bölgədə gərginliyin davam etdiyini göstərir.

Bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik.

İsrail ordusu 2024-cü ilin yanvarında Qəzza zolağında 5 yaşlı fələstinli Hind Rəcəb və ailəsinin olduğu avtomobilə atəş açıldığını ilk dəfə etiraf edib və hadisə ilə bağlı cinayət araşdırmasının başlanacağını açıqlayıb. Hind Rəcəb 29 yanvar 2024-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Qəzzanın Təl əl-Həva bölgəsindən çıxmağa çalışarkən avtomobilə atəş açıldıqdan sonra maşında sağ qalıb. O, Fələstin Qızıl Aypara Cəmiyyətinə telefon edərək kömək istəyib. Lakin onu xilas etməyə gedən iki təcili yardım əməkdaşı da öldürülüb və ertəsi gün Hindin, ailə üzvlərinin və tibb işçilərinin meyitləri tapılıb.

Bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik.

Hərbi bazalarla bağlı danışıqlar təxminən 18 ay çəkdi və Suriyanın suverenliyini təmin edən, eyni zamanda Rusiyanın nüfuzuna ciddi xələl gətirməyən bir nəticə ilə yekunlaşdı. Lakin Suriya hökuməti Əsədin təhvil verilməsi üçün Moskvaya rəsmi müraciət edəcəyi təqdirdə, bu məsələ hüquqi, siyasi, geosiyasi və iqtisadi maraqların, həmçinin hər iki tərəf üçün yüksək rəmzi dəyər daşıyan amillərin toqquşduğu olduqca çətin və mürəkkəb danışıqlar prosesi tələb edəcək.

İsrail ordusu İordan çayının qərb sahilində keçirdiyi əməliyyatlar zamanı 30 fələstinlini saxlayıb, Qəsrə qəsəbəsində isə üç evin mühasirəsini davam etdirib. Fələstinli Məhbuslar Klubunun məlumatına görə, saxlanılanlar arasında bir jurnalist də var. İordan çayının qərb sahilinin müxtəlif ərazilərində həyata keçirilən basqınlar zamanı evlər və avtomobillər də axtarılıb.