Hələ bir qədər əvvəl “Hizbullah”ın son iki ildə regionda baş verən dəyişikliklərin ən böyük uduzan tərəfi olduğu hesab edilirdi. Onun hərbi və siyasi rəhbərliyinə endirilən kütləvi İsrail zərbələri, eləcə də Suriyanın keçmiş prezidenti Bəşər Əsəd rejiminin devrilməsi təşkilatın malik olduğu misilsiz hərbi və regional nüfuz dövrünün sona çatdığı təəssüratını yaradırdı. Lakin ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi, eləcə də Tehran və Ankara üçün prioritetlərin dəyişməsi şəraiti yenidən dəyişdi. Bu durum təşkilata yeni manevr imkanları qazandırdı. Bu hal “Hizbullah”ın əvvəlki gücünü bərpa etməsi ilə değil, onu əhatə edən strateji mühitin kəskin şəkildə dəyişməsi ilə bağlıdır.
Hesabatlar
Yaxın Şərqdə ABŞ ilə İran arasında artan gərginlik hərbi qarşıdurmadan kənara çıxaraq enerji marşrutları və strateji boğazlar üzərində geosiyasi rəqabəti yeni mərhələyə daşıyıb. Analitiklər hesab edirlər ki, Vaşinqton İranın Hörmüz boğazı üzərindəki təsir imkanlarını zəiflətmək üçün alternativ ixrac marşrutları formalaşdırmağa çalışır.
Prezident Əbdülfəttah əs-Sisinin Misirdə geniş şəkildə “Oktagon” (Səkkizbucaqlı) kimi tanınan yeni Strateji Komandanlıq Qərargahının açılışını etməsi, Misir dövlətinin yaxın keçmişindəki iğtişaşlardan çıxardığı bəzi dərslərin xülasəsidir. Bu addım həmçinin ölkənin dəyişkən regional mühitlə, alətləri və qaydaları sürətlə yenilənən müasir müharibələrlə mübarizə strategiyasındakı rəsmi transformasiyanı əks etdirir.
İyirmi il ərzində İslam Respublikası öz gücünü Tehrandan idarə edə bildiyi ərəb paytaxtlarının sayı ilə ölçürdü: Bağdad, Dəməşq, Beyrut və Sana. İlk olaraq Dəməşq süqut etdi və bununla İranın dünyaya elan etdiyi şiə dünyası ilə quru körpüsü uçdu. Sonra, iyun ayının son həftəsində, yerdə qalan üç paytaxtdan ikisi İrana öz nüfuzunu qazandıran milislərə qarşı üsyan etdi. Bu, Amerikanın və ya İsrailin zərbəsi ilə deyil, hər iki ölkədə dövlətin rəsmi qərarı ilə baş verdi.
Dünya əhalisi 8,2 milyardı ötdüyü bir vaxtda, BMT-nin proqnozları yaxın onilliklərdə qlobal demoqrafik xəritənin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcəyini göstərir. Avropa və Şərqi Asiyada əhali artımının yavaşıması və yaşlanma prosesi sürətləndiyi halda, ərəb ölkələrində əhalinin artımı 2050-ci ilə qədər davam edəcək.
Bu təhlil İraqda silahlı qruplaşmaların tərksilah edilməsi problemini hazırkı siyasi və təhlükəsizlik mənzərəsinin ən həssas dosyelərindən biri kimi nəzərdən keçirir. Mövzunun əhəmiyyəti təkcə birbaşa təhlükəsizlik ölçüsü ilə məhdudlaşmır. Bu məsələ birbaşa dövlətin öz təbiətinə uzanır. Söhbət İraq dövlətinin güc alətlərini inhisara almaq, qanunun aliliyini möhkəmləndirmək və rəsmi təsisatlarla silahlı birləşmələr arasındakı münasibətləri yenidən nizamlamaq qabiliyyətindən gedir.
Çərşənbə günü yayılan Amerika hesabatlarına görə, İraq hökumətinin İrana sadiq silahlı qruplaşmaları tərksilah etmək səylərinin ləngiməsi fonunda Vaşinqton İraqın neft gəlirlərindən ibarət təxminən 500 milyon dollarlıq naqd pulun Bağdada köçürülməsini dayandırmış ola bilər.
ABŞ tarixində dini azadlıq prinsipi dövlətin təməl dəyərlərindən biri hesab olunsa da, müsəlmanların bu ölkədəki mövqeyi həmişə eyni olmayıb. ABŞ-nin qurucu ideallarından biri olan vicdan azadlığı ilə XXI əsrdə artan islamofobiya arasında yaranan ziddiyyət ölkənin siyasi, ictimai və media tarixinin mühüm müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Tomas Ceffersonun Qurana göstərdiyi maraqdan Donald Tramp dövründə müsəlmanlara münasibətin sərtləşməsinə qədər uzanan bu proses ABŞ cəmiyyətində İslama baxışın necə dəyişdiyini göstərir.
XXI əsrin əvvəllərində Avropa ən ciddi strateji problemlərindən biri ilə üz-üzədir. Bir vaxtlar əhali artımından narahat olan qitə indi əks proses – doğum səviyyəsinin davamlı azalması və əhalinin sürətlə qocalması ilə mübarizə aparır. Bu dəyişiklik təkcə demoqrafik statistika deyil, həm də Avropanın iqtisadi inkişaf modelini, sosial rifah sistemini və siyasi gələcəyini yenidən formalaşdırır.
NATO-nun müdafiə imkanlarını gücləndirmək planları yalnız müdafiə xərclərinin artırılması ilə məhdudlaşmır. Alyans ölkələri həm müdafiə sənayesinin istehsal gücü, həm də yüksək dəqiqlikli Amerika silahlarının tədarükü ilə bağlı ciddi çətinliklərlə üzləşirlər. Son illərdə Ukraynadakı müharibə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya ilə bağlı açıqlamaları, eləcə də Yaxın Şərqdə, xüsusilə İran ətrafında artan gərginlik NATO-nun təhlükəsizlik gündəmini dəyişdirib. Alyans artıq yalnız sursat çatışmazlığı deyil, həm də müdafiə xərclərinin artırılması, hərbi sənayenin inkişafı və təchizat zəncirlərinin dayanıqlığını əsas prioritetlər sırasında qiymətləndirir.
İraq hökuməti korrupsiya araşdırmaları çərçivəsində həbs siyahısına salınan bəzi şəxslərə güzəşt edilməsi barədə İranın müraciətlərini rədd edib. İki rəsmi mənbənin verdiyi məlumata görə, Bağdad rəsmi Tehrana xəbərdarlıq edərək, Bağdadda mütəmadi olaraq gizli görüşlər keçirən İran rəsmilərinin səfərlərinin yalnız rəsmi diplomatik kanallarla nizamlanmasını tələb edib.
Ankarada keçiriləcək NATO-nun 36-cı Zirvə Toplantısı çərçivəsində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə ABŞ Prezidenti Donald Tramp arasında gözlənilən görüş alyansın gələcəyi və regional təhlükəsizlik baxımından ən mühüm hadisələrdən biri hesab olunur. Görüşdə ikitərəfli münasibətlərdən tutmuş Ukrayna müharibəsi, İran məsələsi və müdafiə sənayesi əməkdaşlığına qədər bir sıra strateji mövzuların müzakirə ediləcəyi gözlənilir.