BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə
ABŞ Ali Məhkəməsi bu gün ölkə tarixində ən mühüm hüquqi məsələlərdən birini, yəni ABŞ ərazisində doğulan hər kəsə avtomatik vətəndaşlıq verilməsi prinsipini müzakirə edəcək. Prezident Donald Trampın 20 yanvar 2025-ci ildə imzaladığı və doğuşla qazanılan vətəndaşlıq hüququnu məhdudlaşdıran icra sərəncamı ölkənin 160 illik hüquqi ənənəsini sual altına qoyur.
Mübahisənin mərkəzində 1868-ci ildə ratifikasiya olunmuş ABŞ Konstitusiyasının 14-cü düzəlişi dayanır. Bu düzəlişdə ABŞ-da doğulan və onun yurisdiksiyasına tabe olan bütün şəxslərin vətəndaş sayıldığı qeyd olunsa da, Donald Tramp administrasiyası bu ifadənin qanunsuz miqrantlara və ya müvəqqəti vizası olanlara şamil edilməməli olduğunu iddia edir. Ədliyyə Nazirliyinin vəkilləri bu düzəlişin vaxtilə yalnız azad edilmiş qullar üçün nəzərdə tutulduğunu və müvəqqəti statuslu əcnəbilərin uşaqlarını əhatə etmədiyini müdafiə edirlər.
Ali Məhkəmədə baxılacaq "Tramp Barbaraya qarşı" işi bu sərəncama qarşı qaldırılan çoxsaylı hüquqi iddiaların kulminasiya nöqtəsidir. İddiaçılar arasında sığınacaq gözləyən Honduras vətəndaşı, tələbə vizası ilə ABŞ-da olan Tayvan təmsilçisi və Braziliyada dünyaya gələn şəxslər yer alır. Vəkillər 1898-ci ildə çıxarılmış "Amerika Birləşmiş Ştatları Vonq Kim Arka qarşı" qərarına istinad edərək, qeyri-vətəndaş valideynlərdən doğulan uşaqların hüququnun artıq bir əsrdən çoxdur ki, təsdiqləndiyini bildirirlər.
Miqrasiya Siyasəti İnstitutunun təhlilinə görə, bu sərəncamın qüvvəyə minməsi ABŞ-da hər il doğulan təxminən 255 min körpənin vətəndaşlıqdan məhrum edilməsi deməkdir. Hüquq müdafiəçiləri xəbərdarlıq edirlər ki, bu addım ölkədə hüquqsuz və sənədsiz insanlardan ibarət "daimi aşağı təbəqə" formalaşdıracaq. Eyni zamanda, sərəncamın tətbiqi bürokratik xaosun yaranmasına, nəsillərlə davam edən sosial qeyri-bərabərliyə və ölkənin mədəni-demoqrafik strukturunun kökündən dəyişməsinə yol açacaq.
Hazırda Ali Məhkəmə 6-nın 3-ə nisbətində mühafizəkar üstünlüyə malikdir və Donald Trampın şəxsən məhkəmə iclasında iştirak edəcəyi gözlənilir. Bu, onu Ali Məhkəmənin şifahi dinləmələrində iştirak edən ilk fəaliyyətdə olan prezident kimi tarixə salacaq. Ekspertlərin fikrincə, məhkəmənin verəcəyi qərar həm Amerika vətəndaşlığının mahiyyətini, həm də prezidentin Konstitusiyanı icra sərəncamları ilə "yenidən yazmaq" səlahiyyətinin hüdudlarını müəyyən edəcək.