BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
İsrail hökumətinin işğal altındakı İordan çayının qərb sahilində məskunlaşma fəaliyyətini daha da genişləndirəcək yeni proqramı təsdiqləməyə hazırlaşdığı bildirilir. Məlumata görə, hökumət yeni yaşayış məntəqələrinin salınması və mövcud məskunlaşma məntəqələrinin infrastrukturla təmin olunması məqsədilə 1 milyard şekel, yəni təxminən 338 milyon ABŞ dolları məbləğində vəsait ayırmağı nəzərdən keçirir.
Qərarın bu gün İsrailin Təhlükəsizlik Kabinetində müzakirəyə çıxarılması gözlənilir. Layihənin əsas təşəbbüskarlarından biri maliyyə naziri Betsalel Smotriç hesab olunur. O, uzun müddətdir işğal altındakı Fələstin ərazilərində məskunlaşma siyasətinin genişləndirilməsinin tərəfdarı kimi tanınır.
Müzakirəyə təqdim edilən layihəyə əsasən, əvvəllər yaradılmış və “müvəqqəti” status daşıyan yaşayış məntəqələrinin hüquqi və maliyyə baxımından dəstəklənməsi nəzərdə tutulur. Ayrılması planlaşdırılan vəsaitlər yeni yolların çəkilməsinə, torpaq sahələrinin hazırlanmasına, kanalizasiya və su təchizatı sistemlərinin qurulmasına, həmçinin yaşayış komplekslərinin inşasına yönəldiləcək.
Bundan əvvəl İsrail hökuməti əlavə olaraq 51 milyon dollar vəsait ayıraraq 69 yeni məskunlaşma məntəqəsi və məntəqə layihəsinin hazırlanmasına qərar vermişdi. Bu addım hökumətin son illərdə məskunlaşma siyasətini sürətləndirməsi fonunda atılan növbəti addım kimi qiymətləndirilir.
Ekspertlər bildirib ki, Təl-Əviv artıq məskunlaşma layihələrinin planlaşdırılması mərhələsindən çıxaraq onların sürətli icrası mərhələsinə keçib.
2022-ci ilin sonlarında formalaşan İsrail hökuməti dövründə ümumilikdə 103 yeni məskunlaşma məntəqəsinin yaradılması ilə bağlı qərarlar qəbul olunub. Hazırda isə əlavə maliyyələşdirmə vasitəsilə tikintisi tamamlanmamış 61 məntəqənin infrastruktur və kommunal xidmətlərlə təmin edilməsi planlaşdırılır.
Ekspertlər hesab edir ki, məsələnin əsas təhlükəsi yalnız ayrılan maliyyə vəsaitinin həcmi ilə məhdudlaşmır, hökumət tikinti proseslərini sürətləndirmək üçün hərbi qərarlar və hüquqi istisnalardan istifadə etməyi planlaşdırır. Bu mexanizmlər vasitəsilə bəzi layihələrin “müvəqqəti obyektlər” adı altında adi planlaşdırma prosedurlarından yan keçərək dərhal həyata keçirilməsi mümkün ola bilər.
Məlumatlara görə, hazırda işğal altındakı İordan çayının qərb sahili və Şərqi Qüdsdə təxminən 700 min məskun yaşayır. Fələstin tərəfi və bir sıra beynəlxalq qurumlar bu siyasətin fələstinlilərin yaşayış məkanlarının parçalanmasına, iqtisadi inkişaf imkanlarının məhdudlaşmasına və gələcək siyasi həll perspektivlərinin zəifləməsinə səbəb olduğunu bildirirlər.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və dünyanın əksər ölkələri işğal altındakı ərazilərdə salınan bu məskunlaşma məntəqələrini beynəlxalq hüquqa zidd hesab edir. İsrail isə bu mövqeni qəbul etmir və İordan çayının qərb sahilindəki mövcudluğunu davam etdirmək niyyətində olduğunu bildirir.
Son qərarın təsdiqlənəcəyi təqdirdə, bu, son illərdə işğal altındakı ərazilərdə həyata keçirilən ən böyük maliyyə dəstək proqramlarından biri olacaq və regionda siyasi gərginliyin daha da artacağı ilə bağlı narahatlıqları gücləndirəcək.