İslam mənbələrində cinlərin gündəlik həyatla, xüsusilə də yemək adabı ilə əlaqəsinə dair maraqlı rəvayətlər yer alır. Qurani-Kərimdə Uca Allahın şeytana xitabən buyurduğu “Onların mallarında və övladlarında onlara şərik ol” ifadəsi, bəzi hədislərlə birlikdə bu mövzuya izah gətirir. Rəsulullahın (s.a.v.) səhabələrindən biri bir hadisəni belə nəql edib: Bir nəfər yeməyə Allahın adını çəkmədən başlayır. Son tikəsini yeyərkən isə “Bismillahi əvvələhü və axirəhü” deyir. Bu zaman Peyğəmbər (s.a.v.) təbəssümlə bildirir ki, həmin şəxs yeməyi əvvəlcə şeytanla birlikdə yeyib, lakin Allahın adını zikr etdikdən sonra şeytan qarnındakıları qusub çıxarıb. Bu rəvayət Əbu Davud tərəfindən nəql olunub.

İslam dinində xəstələr üçün müstəsna hökmlər nəzərdə tutulmuşdur. Bəqərə surəsində orucun fərz edildiyi ayədə Allah Təala belə buyurur: “(Oruc tutmaq) sayı müəyyən olan (bir ay) günlərdir. (Bu günlərdə) sizdən xəstə və ya səfərdə olanlar tutmadığı günlər qədər başqa günlərdə oruc tutmalıdırlar. Oruc tutmağa taqəti olmayanlar isə (hər günün əvəzində) bir yoxsulu doyduracak qədər fidyə verməlidirlər. Hər kəs könüllü xeyir iş görərsə (həm oruc tutub, həm də fidyə verərsə), bu onun üçün daha yaxşı olar. Bilsəniz oruc tutmaq sizin üçün nə qədər xeyirlidir!”

Əbu Reyhan Məhəmməd ibn Əhməd əl-Biruni 4 sentyabr 973-cü ildə Xarəzm feodal dövlətinin paytaxtı olan Kət şəhərində anadan olmuşdur. Mənbələrə görə, Biruni etnik mənşə etibarilə müasir Xarəzm özbək türklərini təmsil edirdi. Akademik İ.M. Muminovun Biruniyə həsr etdiyi tədqiqatlarında alimin yüksək təhsil aldığı və gənc yaşlarından elmi yaradıcılıqla məşğul olduğu xüsusi vurğulanır.

Fəxrəddin Əbu Muhəmməd Osman əl-Arrani yaşadığı dövrün tanınmış mühəddislərindən biri olmuşdur. O, hicri 615-ci ilin səfər ayında (miladi dekabr 1218-ci il) Xarəzmə səfər etmiş, burada dövrün məşhur alimlərindən olan şeyxüş-şüyux Nəcməddin Əbü’l-Cənnab Ömər əl-Xivəgi Xarəzminin tələbəsi kimi təhsil almışdır.

Xeybərin fəthindən sonra baş verən və İslam tarixində geniş müzakirə olunan hadisə ilə bağlı sual yenidən gündəmə gəlib: Hz. Peyğəmbəri (s.ə.s.) zəhərləyən qadın sonradan müsəlman olmuşdumu? Tarixi mənbələrə görə, Xeybərin fəthindən sonra yəhudilər Hz. Peyğəmbəri zəhərləmək qərarına gəlmişdilər. Bu məqsədlə Zeynəb adlı qadın qızardılmış, üzərinə zəhər sürtülmüş bir qoyunu Peyğəmbərin (s.ə.s.) yanına gətirmiş, xüsusilə qol və kürək hissələrinə daha çox zəhər çəkmişdi. Rəsulullah (s.ə.s.) axşam namazından sonra səhabələri ilə birlikdə yeməyə oturarkən ətin zəhərli olduğunu anlayaraq loxmanı udmadan çıxarmış və ətrafındakılara yeməməyi tapşırmışdı.

Zahid, Haqqdan başqa hər şeyə bağlılığı azaldan, dünyaya həddindən artıq meyil göstərməyən insan deməkdir. Zahidlik (zöhd) dünyanı tamamilə tərk etmək yox, dünyanın insanın qəlbinə hökm etməsinə imkan verməmək anlayışına əsaslanır. Bu baxımdan zahid, həyatını dini və mənəvi dəyərlərə uyğun şəkildə tənzimləyən, maddi nemətləri məqsəd deyil, vasitə kimi görən şəxsdir.

Livanda Şiə İslam Şurasının mərhum sədri, din xadimi Şeyx Məhəmməd Mehdi Şəmsəddin 1967-ci ildə tələbələri ilə danışığı uzun illərdən sonra yayınlanıb. “Əş-Şərq əl-Əvsət” qəzetinin yayınladığı məqalədə Şeyx Məhəmməd Mehdi Şəmsəddin şiə müsəlmanların İrana deyil, yalnız öz ölkələrinə bağlı olmaları tövsiyyə olunmaqla yanaşı, İranın şiə müsəlmanlara yönəlik siyasəti də tənqid edir. Mətnin tam variantı mərhum alimin oğlu İbrahim Məhəmməd Mehdi Şəmsəddin tərəfindən “Livan şiələri və ərəb şiələri – başqaları ilə münasibət və özünlə münasibət” adlı kitabda nəşr olunacaq. “Əş-Şərq əl-Əvsət” bu dialoqu Şəmsəddinin vəfatının 25-ci ildönümü münasibətilə yayımlayıb.

Əvvəlcə qeyd edək ki, Hz. Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) Çin ölkəsinə elçi göndərdiyinə dair etibarlı bir rəvayət mövcud deyil. Bu cür məlumatların Hz. Osman (r.a.) dövrünə aid olması ehtimal edilir. İslamdan əvvəlki dövrdə ərəblərlə çinlilər arasında ticarət mərkəzli münasibətlərin mövcud olduğu bilinsə də, İslam mənbələri bu əlaqələrin Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) dövründə rəsmi səviyyəyə çatmadığını göstərir. Belə ki, Hz. Peyğəmbər müsəlmanlarla müşriklər arasında imzalanmış Hudeybiyə müqaviləsindən sonra, hicrətin altıncı ilinə, yəni miladi 628-ci ilə təsadüf edən dövrdə Bizans, Misir, Şam və Sasani İmperiyası başda olmaqla, qonşu və yaxın səkkiz ölkənin hökmdar və rəhbərlərinə İslama dəvət məqsədilə elçilər göndərmişdir.

Osmanlı dövlətində şeyxülislam dini və hüquqi məsələlər üzrə ən ali vəzifə sahibi idi. O, dini bilik sahiblərindən ibarət dövlət təbəqəsinin rəhbəri sayılır və sədrəzəmdən sonra dövlətin ən yüksək rütbəli ikinci vəzifəlisi hesab olunurdu. “Şeyxülislam” anlayışı İslam dünyasında hicri IV / miladi X əsrdə meydana çıxsa da, həmin dövrdə rəsmi dövlət vəzifəsi xarakteri daşımırdı. Bu ad daha çox tanınmış hüquqşünas alimlərə və verdikləri dini-hüquqi rəylərlə şöhrət qazanmış İslam bilicilərinə fəxri titul kimi verilirdi. Zaman keçdikcə bu cür fəxri titulların əksəriyyəti istifadədən çıxmışdır.

Dünya hər il yanvar ayının ilk gününün ilk anlarında, gecəyarısı köhnə ilin başa çatmasını və yeni miladi ilin başlamasını qeyd edir. Bu, bütün dünyada ən geniş yayılan və tanınan bayramlardan biri olan Milad (Qriqorian) Yeni ili kimi tanınır. Lakin “Yeni il” anlayışı təkcə miladi təqvimlə məhdudlaşmır. Dünyanın müxtəlif xalqları və cəmiyyətləri özlərinə məxsus təqvimlərə əsaslanan yeni illərini qeyd edirlər. Hər birinin öz vaxtı, mərasimləri, inancları və simvolik mənaları vardır. Bu bayramların bəziləri qədim dini və mənəvi ənənələrə söykənir, digərləri isə əkinçilik dövrləri, astronomik hadisələr və ya təbiətin yenilənməsi ilə bağlıdır. Bütün bu müxtəliflik yeni başlanğıcların, ümidin və yenilənmənin bəşəri simvolu kimi çıxış edir və insan irsinin zənginliyini əks etdirir.

Yoluxucu xəstəliklər tibb tarixində hər zaman xüsusi maraq doğurmuşdur. Mikrob və miazma nəzəriyyələrinin inkişafı kimi əsas konsepsiyalar uzun illər ərzində geniş şəkildə öyrənilmiş, müxtəlif elmi məktəblər tərəfindən şərh edilmişdir. Bununla belə, yoluxucu xəstəliklərin anlaşılması və onlara qarşı mübarizədə müsəlman alimlərinin və İslam sivilizasiyasının tarixi töhfələri bu müzakirələrdə çox zaman yetərincə diqqətə alınmamışdır.

“Müsəlmanın müsəlman üzərində altı haqqı vardır: qarşılaşdığın zaman ona salam ver, səni dəvət edərsə dəvətinə get, səndən nəsihət istəsə nəsihət ver, asqırıb Allaha həmd edərsə ‘Allah sənə rəhm etsin’ de, xəstələndiyi zaman onu ziyarət et, öldüyü zaman isə cənazəsində iştirak etmək”