Yoluxucu xəstəliklər tibb tarixində hər zaman xüsusi maraq doğurmuşdur. Mikrob və miazma nəzəriyyələrinin inkişafı kimi əsas konsepsiyalar uzun illər ərzində geniş şəkildə öyrənilmiş, müxtəlif elmi məktəblər tərəfindən şərh edilmişdir. Bununla belə, yoluxucu xəstəliklərin anlaşılması və onlara qarşı mübarizədə müsəlman alimlərinin və İslam sivilizasiyasının tarixi töhfələri bu müzakirələrdə çox zaman yetərincə diqqətə alınmamışdır.

“Müsəlmanın müsəlman üzərində altı haqqı vardır: qarşılaşdığın zaman ona salam ver, səni dəvət edərsə dəvətinə get, səndən nəsihət istəsə nəsihət ver, asqırıb Allaha həmd edərsə ‘Allah sənə rəhm etsin’ de, xəstələndiyi zaman onu ziyarət et, öldüyü zaman isə cənazəsində iştirak etmək”

Ehtimal olunur ki, Fatimə Liverpulda İslamı qəbul edən ilk qadın idi. O, 1887-ci ildə Abdullah Quilliamın (1856–1932) vasitəsilə İslama gəldi.Liverpulun ilk müsəlman çevrəsinin bir çox üzvü kimi, Fatimə də həm yerli əhalinin dözümsüz davranışı, həm də öz ailəsinin təzyiqi qarşısında heyrətamiz dözüm və cəsarət göstərirdi.

Amerikalı tarixçi Tomas F. Madden “Crusades: The Illustrated History” (“Səlib yürüşləri: Rəsmli tarix”) adlı kitabının tibblə bağlı fəslinə səlib yürüşləri dövründə baş vermiş iki diqqətçəkən hadisə ilə başlayır. Bu hadisələr həmin dövrdə müsəlman və xristian dünyasında tibbi bilik və təcrübə arasındakı fərqi açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Osman Qazi mərkəz kimi istifadə etdiyi Yenişehirin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə Marmaracık və Koyunhisar qalaları üzərinə yürüş etdi və bu qalaların sakinlərini özünə tabe etdi. Bu əməliyyatlardan sonra Osman Qazi 1302-ci ildə İznik üzərinə səfərə çıxdı.

Müsəlman dünyanın Qərb bölgələrində, xüsusilə də Əndəlüsdə tibb sahəsinin inkişafı İslam sivilizasiyasının ən diqqətçəkən elmi nailiyyətlərindən biri olmuşdur. Müsəlman İspaniyasının ilk əsrlərində həkim olmaq istəyən alimlər daha geniş elmi biliklər əldə etmək üçün Bağdad, Qahirə, Şam və hətta İran kimi böyük elm mərkəzlərinə səyahət edirdilər. Müxtəlif regionlar arasında siyasi çətinliklər və müharibələr mövcud olsa da, İslamın Peyğəmbər dövründən etibarən qoyduğu ümumbəşəri dəyərlər elmin sərhəd tanımamasını təmin etmişdir.

Ramazan ayında fərz olan oruc tutulduğuna görə bu ayda kəffarə orucu tutulmur. Kəffarə orucu Ramazandan kənar digər aylarda tutulur. Ramazan ayında heç bir üzrü olmadan, niyyət edərək başladığı orucu bilərəkdən pozan şəxsə cəza olaraq iki ay kəffarə orucu tutmaq vacib olur.

“Abid” sözü ərəb mənşəlidir və ibadət edən, Allaha qulluq yolunu tutan şəxs mənasını ifadə edir. İslam terminologiyasında bu anlayış yalnız fərz və vacib ibadətləri yerinə yetirməklə kifayətlənməyən, eyni zamanda nafilə ibadətlərə, savab əməllərə və xeyirxah işlərə davam edən möminlər üçün işlədilir.

Şeyx Səlahəddin Həsən Naxçıvani Azərbaycanın tanınmış təsəvvüf şeyxlərindən olmuşdur. O, hicri 603-cü (1206-cı) ildə Naxçıvanda dünyaya gəlmişdir. Yeniyetməlik çağlarında atasını itirən Səlahəddin Naxçıvani anası və qardaşı ilə birlikdə Azərbaycanın Xoy şəhərinə köçərək orada məskunlaşmışdır. 23 yaşında ikən anasını da itirmişdir. Bundan iki il sonra, 1231-ci ildə, moğol noyanı Cormağunun Azərbaycanın işğalı zamanı Şeyx Səlahəddin Naxçıvani moğollara əsir düşmüşdür. Təxminən yeddi il əsirlikdə qaldıqdan sonra azadlığa buraxılmış və bundan sonra doqquz il Bolqar ölkəsində yaşamışdır. Məhz bu səbəbdən o, “Bulğari” nisbəsi ilə tanınmışdır. Bu dövrdə təsəvvüfə meyl göstərmiş və mənəvi axtarışlara yönəlmişdir.

Osmanlı dövründə əsir ticarəti dövlət nəzarətinə baxmayaraq, uzun müddət ciddi əxlaqi və ictimai problemlərlə müşayiət olunub. Rəsmi qadağalar və fərmanlara rəğmən, xüsusilə İstanbulda fəaliyyət göstərən əsir bazarları və tellallar cəmiyyət üçün təhlükəli sayılan pozuntulara yol açıb. Tarixi mənbələrə görə, Osmanlı dövləti beynəlxalq müqavilələrlə əsirliyi rəsmən tanıyana qədər İstanbulun əsas əsir bazarı Nuruosmaniyə məscidi ətrafında fəaliyyət göstərib. XVIII əsrin ikinci yarısında inşa edilən məscid belə bu ticarət mərkəzinin yaxınlığında yerləşib.

Dua İslam düşüncəsində bəndə ilə Yaradan arasında ən dərin mənəvi bağlardan biri hesab olunur. Dini termin olaraq dua insanın bütün varlığı ilə Uca Allaha üz tutması, Ondan kömək və mərhəmət diləməsidir. Bu anlayış “çağırmaq”, “yalvarmaq”, “istəmək” mənalarını ifadə etməklə, aciz və möhtac bəndənin təvazö hissi ilə Rəbbinə yönəlməsini ehtiva edir. İslam mənbələrində dua bəndənin imanının, etibarının və Allah-Təalaya olan güvəninin açıq təzahürü kimi dəyərləndirilir. Dua yalnız istək bildirmək deyil, eyni zamanda insanın öz acizliyini dərk edərək halını Rəbbinə ərz etməsidir.

İslam hüquq təfəkkürünün köklərinə endiyimizdə, tarixi inkişafda həlledici olan ilk ayrımın əvvəlcə coğrafi əsaslara söykəndiyini görürük: Əhl-i Hicaz və Əhl-i İraq. Təbii ki, bu bölünmə öz daxilində həm bəlli bir sosyal fərqlilik və buna müvafiq üslub fərqliliyini əks edirməkdə idi. Məhz buna görədə bir müddətdən sonra bu ayrım coğrafi xüsusiyyətindən uzaqlaşaraq yerini metodoloji bir kimliyə vermişdir. Bu metodoloji ayrımın iki əsas axını isə Əhl-i Hədis və Əhl-i Rəy kimi formalaşmışdır.