BAKI,AzerVoice
Metafizik varlıqlar içində xüsusi yer tutan cinlər, adlarını daşıdıqları "cin" kəlməsi ilə dillərdə dolaşırlar. Bu sözün kökü ərəbcə c-n-n (ج ن ن) hərf kökünə dayanır və əsasən “örtmək”, “gizləmək” anlamlarını daşıyır. Elə bu səbəbdən, bu kökdən törəmiş bir çox digər sözlər də “örtülülük”, “gizlilik” və “qorunmaq” kimi mənalarla əlaqələndirilir. Aşağıda bu kökdən yaranmış əsas ifadələrin izahı təqdim olunur:
-
Cənan (gecə) – Gecə, hər şeyi öz qaranlığı ilə örtüb gizlətdiyi üçün bu adla anılır. Qurani-Kərimdə “Cənnə” feilindən istifadə edilərək "qaranlıq düşdü" mənası verilir:
“Gecə qaranlığı onu bürüdükdə, bir ulduz görüb…” (Ənam, 6/76) -
Cənən (qəbir və kəfən) – Ölünün bədənini örtən məkan və örtüyə bu ad verilir. Həm qəbir, həm də kəfən “örtülülük” ideyasını əks etdirir.
-
Cənan (ürək) – Ürək insanın daxilində, gizli və görünməyən bir orqandır. Ona görə də "cənan" sözü ilə ifadə olunur. Bəzi klassik mətnlərdə sevgiliyə də “cənanım” deyilməsi bu mənaya işarədir.
-
Əl-micənnu (qalxan) – Döyüşçünü düşmənin zərbələrindən qoruyan vasitə olduğu üçün, bu da “gizlətmə” mənasına uyğun bir addır.
-
Əl-cünnətu (örtü, sədd) – Bu söz həm fiziki örtük, həm də mənəvi qoruyucu məna daşıyır. Məsələn, ibadətlərdən biri olan oruc haqqında “əs-səvmu cünnətun” – “oruc bir qalxandır” hədisi işlədilir. (Buxari, Savm 2 və b.)
-
Cənan (paltar) – İnsanı örtən və bədənini gizlədən geyimə də bu söz işlədilir.
-
İctinan (örtünmə, gizlənmə) – Bu da kökdəki "gizlənmək" mənasını daha konkret hərəkət olaraq əks etdirir.
-
Cənan (gizli işlər) – Hər hansı bir plan, sirr və ya niyyətin zahirdə bilinməməsi bu sözdə əks olunur. Bütün “gizli fəaliyyətlər”ə aid bir anlayışdır.
-
Əl-cünnətu (zireh) – Bədəni qoruyan, döyüş zamanı insanı gizlədən və təhlükədən qoruyan zireh də bu adla tanınır. Ən maraqlısı isə budur ki, bəzi rəvayətlərdə qadınların üz örtüyü də “cünnə” adlandırılır.
-
Əl-cənnətu (Cənnət) – Eyni kökdən yaranan bu söz, əsasən “ağaclarla örtülü, sıx bağ” mənasına gəlir. Əbədi aləmə aid olan Cənnət, həm ağacların bir-birinə keçməsi ilə örtülü bir bağ, həm də duyğularla dərk olunmayan bir aləm olduğu üçün bu adla anılır.
-
Məcnun (dəli) – Bu kəlmə də “cin” sözündən törəmişdir. “Cinlənmiş”, yəni ağlı cinlər tərəfindən örtülmüş və ya bürünmüş insan deməkdir. Ərəb dilində “məcnun” ağlını itirmiş, təsiri altına düşmüş insanı ifadə edir. (İsfahani, Müfrədat, s. 203; İbn Manzur, Lisanul-Ərəb, c. XIII, s. 93–100)
“Cin” sözünün özü və eynikökdən törəmiş digər sözlər ərəb dilində müxtəlif obyekt və anlayışların "örtülülüyü", "qorunması" və ya "gizlənməsi" ilə bağlı məna daşıyır. Bu isə islam mədəniyyətində cin anlayışının niyə görünməz, gizli və fövqəltəbii bir varlıq kimi təsvir edildiyini daha yaxşı anlamağa kömək edir.