BAKI,VOA

Feodal Yaponiya dedikdə ağıllarda çox vaxt kişi samurayların kölgəsi canlanır. Halbuki bu döyüşçü dünyasının içində eyni nizam-intizamla yetişdirilən, eyni onur anlayışı ilə yaşayan və lazım gəldikdə eyni sərtliklə vuruşan qadınlar da var idi: Onna-bugeyşa. XIX əsrdə çəkilmiş nadir fotoşəkillər yalnız portret deyil, əsrlər boyu nəql olunan bu qadın döyüşçü ənənəsinin vizual yaddaşa həkk olunmuş son izləridir. Bu kadrda katanaları ilə poz verən yapon qadınları dərhal diqqəti cəlb edir.

Onna-bugeyşa: Samuray təbəqəsinin ayrılmaz parçası

Onna-bugeyşalar samuray sinfinin bir hissəsi idisə, onların təhsili yalnız simvolik deyildi. Onlar oxçuluq, nizə (naqinata) istifadəsi, yaxın döyüş texnikaları və at çapmaq məsələsində ciddi hərbi intizamla böyüdülürdülər. Çünki müharibənin qapıya dayandığı Senqoku dövründə qalalar yalnız kişilər tərəfindən müdafiə olunmurdu; mühasirə zamanı bütün ailə silaha sarılırdı. Bu səbəbdən qadınların döyüşməyi bilməsi bir istisna deyil, sağ qalmağın şərti idi.

Tarixin əfsanəvi simaları: Tomoe və Hanqaku Qozen

Tarixin səhifələrində bu döyüşçü qadınların adları əfsanə ilə gerçəklik arasında dolaşır. "Heyke" dastanında bəhs edilən Tomoe Qozen "təkbaşına min əsgərə bədəl" bir döyüşçü kimi təsvir edilir. Hanqaku Qozen isə üsyanlarda ordular idarə etmiş, qalaları müdafiə etmiş bir komandir idi.

XVI əsrdə bəzi qadınların birbaşa hərbi birliklərə rəhbərlik etdiyi, hətta yalnız qadınlardan ibarət odlu silah bölüklərinin olduğu məlumdur. Bu nümunələr qadınların yalnız müdafiədə deyil, hücum və strategiya sahəsində də aktiv rol aldığını sübut edir.

Nakano Takeko və Buşido əxlaqı

Ən çarpıcı fiqurlardan biri XIX əsrdə yaşamış Nakano Takekodur. İmparatorluq ordusuna qarşı hücuma rəhbərlik edərkən vurulduqda, başının düşmən tərəfindən qənimət kimi götürülməməsi üçün kəsilməsini istəməsi, samuray əxlaqının qadınlar üçün də nə qədər mütləq olduğunu göstərir. Bu, Buşidonun (Döyüşçünün yolu) cinsiyyət ayırmayan yönüdür: sədaqət, cəsarət və onur.

Rəsmi unvan və fiili güc arasındakı fərq

Buna baxmayaraq, sosial struktur qadınların rəsmi olaraq "daymyo" olmasını və ya daimi siyasi liderlik əldə etməsini çox vaxt əngəlləyirdi. Yenə də kişi nəslinin tükəndiyi hallarda klan rəhbərliyini öz üzərinə götürən, qalaları idarə edən və faktiki olaraq "qadın fəodal" kimi hökm sürən qadınlar var idi.

Bir dövrün bağlanışı: Meici bərpası

XIX əsr fotoşəkilləri məhz bu gələnəyin son dövrünə aiddir. Meici Restorasiyası ilə samuray təbəqəsinin imtiyazları ləğv edilərkən, qılınc daşıma hüququ və feodal müharibə nizamı da tarixə qarışdı. Obyektivə baxan həmin qadınlar həm döyüşçü keçmişin mirasçıları, həm də müasirləşən Yaponiyanın eşiyində duran son təmsilçilərdir.

Onna-bugeyşa Yaponiya tarixinin kənarında qalmış bir detal deyil; müharibənin, onurun və sosioloji rolun yenidən düşünülməsini təmin edən güclü bir xatirədir.