BAKI, VOA, Nailə Babazadə

Alimlər müəyyən ediblər ki, göbələk mənşəli ölümlərin təxminən 90 faizinə səbəb olan “Ölüm Mələyi” — Amanita phalloides — Kaliforniyadakı növlərində sürətlə təkamül edərək Avropadakı növlərindən daha fərqli və daha güclü kimyəvi maddələr istehsal etməyə başlayıb.

Təbii yayılma arealı Avropa olan, lakin hazırda Amerika, Afrika və Avstraliyaya yayılaraq invaziv (istilaçı) növə çevrilən “Ölüm Mələyi” göbələyi elm dünyasını təəccübləndirməyə davam edir. University of Wisconsin–Madison universitetində aparılan yeni araşdırma göstərib ki, Kaliforniyadakı invaziv populyasiyalar Avropadakı əcdadları ilə müqayisədə genetik baxımdan daha “bacarıqlı” və təhlükəli hala gəlib.

Tədqiqata əsasən, 1930-cu illərdə ABŞ-yə çatan bu göbələklərin zəhər istehsalına cavabdeh olan genləri zaman keçdikcə müxtəlifləşib. Alimlər əvvəllər bütün zəhərli birləşmələrin müəyyən bir “amin turşusu ardıcıllığı” (lider sekans) vasitəsilə sintez olunduğunu düşünürdülər. Lakin Kaliforniyadakı göbələklərin bu qaydanı pozaraq, Avropadakı növlərindən daha yüksək miqdarda və əvvəllər müşahidə olunmamış yeni peptidlər (zülal parçaları) istehsal etdiyi müəyyən edilib.

Göbələyin bu sürətli uyğunlaşması təkcə zəhərin miqdarına deyil, həm də yayılma sürətinə təsir göstərir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, Kaliforniya meşələrində bir ağacın altında 40-dan çox göbələyin toplaşması müşahidə olunur ki, bu da yerli növlərlə müqayisədə “qeyri-adi dərəcədə sıx” bir istilaya işarə edir.

Yeni istehsal olunan kimyəvi maddələrin insan orqanizminə təsiri hələ tam öyrənilməyib. Bununla belə, tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu təkamül prosesi göbələyin yeni mühitlərə uyğunlaşmasını asanlaşdırır. Tək bir nümunəsi belə yetkin bir insanı öldürə biləcək gücə malik olan bu göbələyin keçirdiyi dəyişikliklər yerli ekosistemlər üzərindəki təzyiqi daha da narahatedici səviyyəyə çatdırır.