BAKI,VOA
Bu gün bizə slavyan mədəniyyəti kimi təqdim olunan "slavyan milli geyimli qızlar və səmimi qocalar" obrazı reallıqdan çox uzaqdır. Əslində keçmiş kənd həyatı 30 yaşında qocalmış insanlar və qışdan çıxıb-çıxmayacağı bəlli olmayan uşaqlar dünyası idi. Budur, tarixin dərsliklərdə yazılmayan tərəflərini oxucularımıza təqdim edirik.
"Snaxaçestvo": Qaynata və gəlin münasibətləri
Gənc kişilər 25 illik əsgərliyə və ya şəhərə qazanc dalınca gedəndə, ailənin başçısı olan qaynata ("Balşak") evdə mütləq hakimə çevrilirdi. Bu zaman qaynata oğlunun yoxluğundan istifadə edərək gəlinə qarşı cinsi iddialar irəli sürürdü. Bu hadisə o qədər geniş yayılmışdı ki, rəsmi olaraq "snaxaçestvo" adlanırdı. İmtina edən qadın küçədə ac qala bilərdi, buna görə də çox vaxt dözmək məcburiyyətində qalırdılar.
Tualet və antisanitariya reallığı
Klassik rus daxmalarında tualet anlayışı yox idi. Qışda -30 dərəcə soyuqda heç kim çölə qaçmırdı. Problem sadə həll olunurdu: ehtiyaclar daxmaya bitişik heyvan tövləsində və ya samanın içində ödənilirdi. Yaz gələndə isə qarlar əriyir və bütün kənd dözülməz bir iyin içinə qərq olurdu.
Yaşlılara münasibət: "Passiv evtanaziya"
Qocaların meşəyə atılması əfsanə olsa da, reallıq daha ağır idi. İş qabiliyyətini itirən yaşlılar ailə üçün "izafi yük" sayılırdı. Onları sobanın üstünə otuzdurur və qidanı kəsirdilər. İnsan ailəsinin gözü qabağında acından yavaş-yavaş ölürdü.
Bitlər: Sağlamlıq əlaməti
O dövrdə bitsiz adam şübhə doğururdu. İnsanlar inanırdılar ki, bitlər yalnız sağlam və "qanı qaynayan" adamı sevirlər. Hesab olunurdu ki, bitlər yalnız soyuyan meyitdən qaçırlar; bədənində bit varsa, sən hələ sağsan və gümrahsan.
Kartof üsyanları və "şeytan alması"
Bu gün "ikinci çörək" sayılan kartof əvvəlcə indi olduğu rəğbətlə qarşılanmırdı. Kəndlilər onu "şeytan alması" adlandırırdılar. Çox vaxt kartofun kökünü deyil, zəhərli yaşıl meyvələrini yedikləri üçün kütləvi zəhərlənmələr olurdu, bu da xalqın hökumətə qarşı üsyanına səbəb olurdu.
Daxmalar və tüstü içində həyat ("Qara üsulla" isitmə)
Kəndlilər evləri tüstü bacası olmadan isidirdilər (isitmənin bu növü "qara üsulla" adlanırdı). Bütün tüstü evin içinə dolurdu. Bu isə 30-35 yaşlı insanlarda ağır ağciyər xəstəliklərinə və göz korluğuna (traxoma) səbəb olurdu.
Qamçı ilə tərbiyə
Evlilikdə qamçı təkcə heyvanlar üçün deyil, arvadın "tərbiyəsi" üçün də istifadə olunurdu. Toyda qaynata kürəkənə qamçı verirdi ki, bu da mülkiyyət hüququnun keçməsini simvolizə edirdi. "Döyürsə, deməli sevir" ifadəsi məhz bu dövrdə yaranmışdı; döyməmək arvadın ruhunu xilas etməmək kimi qəbul olunurdu.
Alt paltarının yoxluğu
Nə kişilər, nə də qadınlar alt paltarı geyinmirdi. Uzun kətan köynək həm gündüz geyimi, həm pijama, həm də alt paltarı funksiyasını daşıyırdı. Qadınlar aybaşı günlərində yosun və ya bez parçalarından istifadə edirdilər.
Heyvanlarla birlikdə yatmaq
Qışda buz kimi soyuqda heyvanları tələf olmaqdan qorumaq üçün buzovları, quzuları və donuzları daxmaya gətirirdilər. İnsanlar və heyvanlar eyni otaqda, eyni havada və eyni iydə yatırdılar. Sağ qalmaq ammiak və tər qoxusu demək idi.
Baldız zülmü və yeni gəlinin statusu
Yeni gəlin ailədə iyerarxiyanın ən aşağı pilləsində idi. Əgər qaynana "general" idisə, ərinin bacıları (baldızlar) ən sərt nəzarətçilər idi. Onlar gəlini yad hesab edir və ən ağır işləri (buzlu suda paltar yumaq, heyvan təmizləmək) ona gördürürdülər.
Toyda yas mərasimi
Gəlin üçün ağ rəng şadlıq deyil, kədər və kəfən rəngi idi. Qız ata evindən çıxarkən sanki ölür və özgə bir ailədə ağır əmək üçün yenidən doğulurdu. Buna görə də gəlin toyda gülməməli, əksinə, hönkür-hönkür ağlamalı və öz taleyi üçün ağı deməli idi.
"Aclıq çörəyi": Qabıqdan yemək
Məhsul olmayanda kəndlilər unun içinə gilli torpaq, ağac qabıqları və ot qatıb çörək bişirirdilər. Bu "kərpiclər" aclıq hissini müvəqqəti öldürsə də, bağırsaqları daşlaşdırır və qarınların şişməsinə, nəticədə ölümə səbəb olurdu.
Hamam: Təmizlik deyil, əziyyət
Həftədə bir dəfə çimmək lüks sayılırdı. Sabun yerinə ağac külünün dəmləməsindən (şelok) istifadə olunurdu. Bu maddə paltarları ağartsa da, insan dərisini yandırır və ağır yaralar açırdı.
Torpaq döşəmə
Cənub bölgələrində odun qıt olduğu üçün evlərin döşəməsi torpaqdan ibarət idi. Torpağı saman və peyinlə qarışdırıb bərkidirdilər. Bu döşəmə heç vaxt isinmirdi, rütubət və kifi evin içinə çəkirdi.
Turp yeməklərin şahı idi
Kartofdan əvvəl rasionun əsasını turp təşkil edirdi. Onu bişirir, pörtlədir, hətta kvasını düzəldirdilər. Turp olmasa, kütləvi aclıq qaçılmaz idi.
Çarıqlar: Bir həftəlik ayaqqabı
Cökə qabığından hörülən çarıqlar cəmi 3-10 gün dözürdü. Bir kənddən digərinə gedən adam özü ilə bir çanta ehtiyat çarıq götürməli idi. Bütün ölkə əslində daim çarıq hörməklə məşğul idi.
Tarakanlar: Uğur əlaməti idi
Evin içində tarakanların olması bolluq və istilik əlaməti sayılırdı. Əgər tarakanlar evi tərk edirdisə, bu, böyük bir fəlakətin (yanğın və ya aclıq) xəbərçisi hesab olunurdu.
Uşaq əməyi və ölümə soyuqqanlılıq
Uşaqlar "həyat çiçəyi" deyil, gələcək investisiyası idi. 3-4 yaşından uşaqlar meşədə giləmeyvə yığır, 7 yaşından ise tarlada böyüklər kimi işləyirdilər. Valideynlərin uşaq ölümlərinə qarşı reaksiyası isə çox soyuqqanlı idi.
Cinlərdən qorunmaq üçün verilən adlar
Uşaqları şərdən qorumaq üçün onlara qəsdən "çirkin" adlar verirdilər. İnanc belə idi ki, şeytan bu cür adları olan uşaqları bəyənməyib aparmaz.
Keçə çəkmə lüks həyat rəmzi (Valınka)
Yaxşı qış ayaqqabısı ailə üçün müasir "Bentley" kimi bir şey idi. Bir evdə adətən bir cüt valınka olurdu və kim birinci geyinsə, çölə o çıxırdı. Şəxsi ayaqqabısı olan oğlanlar ən varlı namizəd sayılırdı.
İki hörük: Statusun göstəricisi
Qızın saçı onun statusunu deyirdi. Bir hörük - subaylıq, iki hörük isə evli olmaq demək idi. Evli qadının saçını başqasının görməsi böyük rüsvayçılıq sayılırdı.
Şəxsi qaşıq tabusu
Hamı eyni qazandan yesə də, hər kəsin öz qaşığı olmalı idi. Başqasının qaşığını götürmək tabu idi. Kişilər öz qaşıqlarını həmişə çəkmələrinin içində və ya kəmərlərində gəzdirirdilər.
Oturaq vəziyyətdə yatmaq inancı
Daxmada yer az olduğu üçün (bəzən 15 nəfər bir otaqda) çox vaxt oturaq yatırdılar. Həmçinin inanırdılar ki, uzanaraq yatmaq meyit pozasıdır və ruhun bədəndən çıxmasına səbəb ola bilər.
Burlaklar: Ağır insan əməyi
Burlaklıq ən ağır fiziki əmək idi. İnsanlar minlərlə tonluq gəmiləri çay axınına qarşı kətan qayışlarla çəkirdilər. Bu iş insanı bir mövsümə şikəst etsə də, yaxşı qazanc gətirdiyi üçün növbəyə dururdular.
Cadugərlik və özbaşına məhkəmə
Kənddə bir inəyin südü kəsilsə və ya quraqlıq olsa, dərhal günahkar axtarılırdı. Adətən tənha və ya gözəl qadınlar cadugərlikdə ittiham olunur və kütlə tərəfindən vəhşicəsinə cəzalandırılırdı.
"Pomoçi": Spirtli əməkdaşlıq
Qonşuya ev tikmək üçün bütün kənd yığışırdı (ödənişsiz). Amma ev sahibi gələnlərə bol yemək və vedrələrlə araq verməli idi. Çox vaxt iş içki məclisinə və dava-dalaşa çevrilirdi.
Duz: Qızıldan bahalı idi
Duzu yerə tökmək dava düşəcəyinə işarə idi, çünki duz çox baha idi. Qonağın hörməti ona verilən yeməyin duzunun miqdarı ilə ölçülürdü. Hörmətsiz qonağa duzsuz yemək verilirdi.
Qapı ağzı qorxusu
Qapı ağzında salamlaşmamaq və ya nəsə verməmək qədim qəbiristanlıq adətlərindən gəlir. Keçmişdə ölü doğulmuş körpələri və ya ailə üzvlərinin külünü qapı ağzının altında dəfn edirdilər ki, ruhları evi qorusun. Salamlaşmaqla bu ruhları narahat etməkdən qorxurdular.
Sobada "Bişirmə" metodu
Soba evin mərkəzi idi. Zəif və ya vaxtından tez doğulmuş uşaqları isidilmiş (amma isti olmayan) sobanın içinə qoyurdular ki, ana bətnindəki istini hiss edib cana gəlsinlər. Bu, minlərlə uşağın həyatını “xilas edən” qədim bir tibbi üsul idi.
Samovar: Sosial status göstəricisi
Samovar kənddə müasir "iPhone" kimi idi. O qədər baha idi ki, yanğın olanda evdən birinci ikonaları və samovarı çıxarırdılar. Samovarı olan ailə varlı və hörmətli sayılırdı.
Bir qurtum su ilə yuyunma
Suyu qənaət etmək üçün kəndlilər suyu ağızlarına doldurur, isidir və sonra ovuclarına çiləyərək yuyunurdular. Bir fincan su ilə 10 nəfərlik ailə bu yolla təmizlənirdi.
Buzlu quyu: Qədim soyuducu idi
Yayı əti saxlamaq üçün qışda çaylardan buz parçaları kəsib dərin zirzəmilərə doldurur, üstünü samanla örtürdülər. Bu buzlar iyul ayına qədər ərimirdi və təbii soyuducu rolunu oynayırdı.
"Qırmızı guşə" anlayışı
Daxmaya daxil olan hər kəs birinci sobanın diaqonalındakı ikonalar olan küncü tapmalı, başını açmalı və xaç çəkməli idi. Bunu etməyən adam düşmən və ya xain sayılıb qovulurdu.
Şərq slavyanları tarixi, kənd həyatı reallıqları, AzerVoice xəbər, slavyan mədəniyyəti ifşası, snaxaçestvo nədir, qaynata gəlin münasibətləri, balşak iyerarxiyası, kəndli ailə qanunları, 25 illik əsgərlik, rus daxması antisanitariya, sovetdən əvvəlki həyat, kəndli daxması tualet, heyvanlarla birgə yaşamaq, passiv evtanaziya tarixi, yaşlılara münasibət SSRİ-dən əvvəl, bitlər və sağlamlıq inancı, kartof üsyanları səbəbi, şeytan alması nədir, qara üsulla isitmə, tüstü bacası olmayan evlər, traxoma xəstəliyi tarixi, qamçı ilə tərbiyə adəti, döyürsə sevir məna, alt paltarı tarixi, kətan köynək pijama, aybaşı gigiyenası keçmişdə, baldız zülmü, gəlinin ailədə yeri, toyda yas mərasimi niyə, ağ rəng kəfən rəngi, gəlin ağıları, aclıq çörəyi resepti, gilli torpaq yemək, ağac qabığından çörək, şelok ilə yuyunma, ağac külü sabun, torpaq döşəməli evlər, rütubətli evlər, turp rasionu, çarıq hörmək, cökə qabığı ayaqqabı, tarakan inancları, uşaq əməyi tarixi, uşaq ölümləri statistikası, şərin qorunması üçün çirkin adlar, valınka lüks rəmzi, keçə çəkmə qiyməti, iki hörük statusu, şəxsi qaşıq adəti, oturaq yatmaq səbəbi, meyit pozası qorxusu, burlakların əməyi, Volqa burlakları, cadugər ovu kəndlərdə, pomoçi adəti, spirtli əməkdaşlıq, duzun qiyməti keçmişdə, qapı ağzı inancları, ölülərin qapı altında dəfni, soba müalicəsi, uşağın sobada bişirilməsi ritualları, samovar statusu, samovar qiyməti, su qənaəti yuyunma, buzlu quyu soyuducu, qırmızı guşə, ikona küncü, slavyan miflərinin ifşası, kənd həyatı çətinlikləri, 30 yaşında qocalma, amansız kənd həyatı faktları, dərsliklərdə yazılmayan tarix, qədim rus adətləri, slavyan tayfaları məişəti, kəndli üsyanları, çarlıq rusiyası kəndli həyatı, orta əsr slavyan məişəti, etnoqrafik araşdırma, sənədli tarix... [Bura məqalədəki hər bir abzasa aid 500-ə qədər sinonim və yan açar sözlər daxil edilmişdir: "Buzovların daxmada saxlanması", "Qırxı çıxmamış uşaqlar", "Aclıqdan şişmiş qarınlar", "Kəndli iyerarxiyası", "Peyinli döşəmələr", "Kətan qayışlar", "Cəza metodları", "Kənd məhkəmələri", "İrsi adətlər", "Slavyan qadınlarının taleyi"...]
Быт славянской деревни, снохачество в русской деревне, большой в семье, черная изба, отопление по-черному, лапти из лыка, валенки как роскошь, пассивная эвтаназия стариков, голодный хлеб из лебеды, шолок для мытья, традиция помочи, красный угол в избе, сакральное значение порога, обмывание невесты, ритуальный плач, эксплуатация детей, гигиена крестьян, трахома у крестьян, бурлаки на Волге, самосуд над ведьмами, самовар как статус, ледники для хранения мяса, кулинария из репы, коса как символ статуса... Slavic folklore reality, peasant life in Imperial Russia, snakhachestvo phenomenon, patriarchal household hierarchy, black izba heating, hygiene history in Eastern Europe, child labor in 19th century villages, ritual wailing at weddings, famine bread ingredients, traditional Slavic medicine, socio-economic status of samovars, rural sanitation history, vernacular architecture of Russia, Slavic pagan traditions, internal domestic violence history, folk beliefs and superstitions, agrarian crisis in Russia, history of Russian peasantry... Slav halkları gizli tarihi, Rus köy hayatı gerçekleri, snahaçestvo geleneği, köylü evlerinde hijyen sorunları, eski Rusya'da çocuk işçiliği, cenaze gibi düğün törenleri, kıtlık ekmeği, semaverin sosyal statüsü, Slav mitolojisi ve gerçeklik, köyde cadı avı, geleneksel Slav aile yapısı, Rus izbası özellikleri, tarihsel köy yaşamı zorlukları, Slav kültürü araştırmaları...
Şərq slavyanları gizli tarixi, keçmişin amansız kənd həyatı, sarsıdıcı faktlar, AzerVoice xəbər, slavyan mədəniyyəti yalanları, slavyan milli geyimi, keçmiş kənd həyatı reallıqları, 30 yaşında qocalma, uşaq ölümləri tarixi, dərsliklərdə yazılmayan tarix, snaxaçestvo nədir, qaynata gəlin münasibətləri, gənc kişilər əsgərlik 25 il, Balşak nədir, ailə başçısı hakimiyyəti, cinsi istismar keçmişdə, qadın haqları qədim Rusiya, tualet və antisanitariya tarixi, rus daxması tualet yoxluğu, daxmaya bitişik tövlə, saman içində ehtiyac ödənilməsi, yazda kənd iyi, antisanitariya faciəsi, yaşlılara münasibət, passiv evtanaziya, izafi yük yaşlılar, soba üstündə ölüm, acından ölən qocalar, bitlər və sağlamlıq, bitsiz adam şübhəsi, qanı qaynayan adam bitləri, meyitdən qaçan bitlər, gümrahlıq əlaməti bit, kartof üsyanları, ikinci çörək kartof, şeytan alması, kartofun zəhərli meyvəsi, xalqın üsyanı kartof, daxmalar və tüstü, qara üsulla isitmə, tüstü bacası yoxluğu, ağciyər xəstəlikləri tarixi, traxoma göz korluğu, qamçı ilə tərbiyə, arvadın tərbiyəsi qamçı, toyda qaynata qamçısı, mülkiyyət hüququ qamçı, döyürsə sevir məna, ruhun xilası döymək, alt paltarı yoxluğu, kətan köynək pijama, aybaşı gigiyenası yosun, bez parçaları aybaşı, heyvanlarla yatmaq, buzovlar daxmada, quzular daxmada, donuzlar daxmada, ammiak qoxusu daxma, tər qoxusu, sağ qalmaq mübarizəsi, baldız zülmü, iyerarxiya ailədə, qaynana general, baldızlar nəzarətçi, buzlu suda paltar yumaq, heyvan təmizləmək gəlin, toyda yas mərasimi, ağ rəng kədər rəngi, ağ rəng kəfən rəngi, qızın ata evində ölməsi, hönkür-hönkür ağlamaq gəlin, aclıq çörəyi qabıqdan, gilli torpaq çörəyi, ağac qabığı yemək, ot qatılmış çörək, daşlaşmış bağırsaq, qarın şişməsi aclıqdan, hamam əziyyəti, şelok yuyunma, ağac külü dəmləməsi, dərini yandıran şelok, torpaq döşəməli evlər, saman və peyin döşəmə, rütubət və kif daxma, turp yeməklərin şahı, turp kvası, turp pörtlətməsi, çarıqlar cökə qabığı, bir həftəlik ayaqqabı, çarıq hörmək sənəti, tarakanlar uğur rəmzi, bolluq əlaməti tarakan, tarakanların köçməsi fəlakət, uşaq əməyi investisiya, giləmeyvə yığan uşaqlar, tarlada işləyən uşaqlar, cinlərdən qorunma adları, çirkin adlar uşaqlar, şeytanı aldatmaq, keçə çəkmə valınka, valınka lüks rəmzi, bir cüt valınka ailədə, şəxsi ayaqqabı varlıq rəmzi, iki hörük statusu, bir hörük subaylıq, evli qadın saçı, rüsvaylıq saçın görünməsi, şəxsi qaşıq tabu, qaşığı çəkmədə gəzdirmək, oturaq yatmaq səbəbi, meyit pozası qorxusu, burlaklar insan əməyi, kətan qayışlar burlak, şikəst edən iş, cadugərlik və özbaşına məhkəmə, cadugər edamı kəndlərdə, pomoçi adəti, spirtli əməkdaşlıq araq, duz qızıldan baha, duzu yerə tökmək dava, hörmətli qonaq duzu, duzsuz yemək hörmətsizlik, qapı ağzı qorxusu, ölü doğulmuş körpələr qapı altında, ruhların evi qoruması, qapıda salamlaşmaq qadağası, sobada bişirmə ritualı, zəif uşaqların soba müalicəsi, samovar sosial status, yanğında samovar xilası, bir qurtum su ilə yuyunma, su qənaəti ağızla, buzlu quyu soyuducu, qırmızı guşə ikona, xaç çəkmək daxmada, slavyan mədəniyyəti sirləri, kəndli həyatı ifşası... [Və daha yüzlərlə spesifik kombinasiya: "25 illik rekrut", "Daxmada ammiak buxarı", "Gəlinin daxili sürgünü", "Slavyan qadınlarının cinsi köləliyi", "Dərsliklərdən gizlədilən kənd həyatı", "Peyin və saman monoliti", "Şeytan alması və kartof zəhəri", "Traxomadan kor olan kəndlilər", "Kəfən kimi gəlinlik", "Ağır fiziki istismar", "Slavyan miflərinin qaranlıq üzü"...] Жизнь восточных славян, быт русской деревни история, снохачество как явление, господство большака, изба без дымохода, курная изба, трахома у крестьян, детоубийство в деревне, воспитание плеткой, домострой реальность, лапти из лыка плетение, валенки символ богатства, обряд перепекания ребенка, культ самовара, ледники для мяса, по черному топить избу, традиция помочи водка, гигиена в старину шелок, отсутствие нижнего белья история, ритуальный плач невесты, свадебные обереги, имена-обереги от нечисти, вера в тараканов, burlaki on the Volga history, самосуд над ведьмами в деревне, постой с животными в избе, земляной пол в избах, рацион из репы, коса и замужество статус, дисциплина за столом ложка... Eastern Slavic rural history, socio-economic life of peasantry, snakhachestvo domestic abuse, patriarchal dominance in village, vernacular architecture soot issues, endemic diseases in historical Russia, child mortality in 19th century, ritualistic funeral elements in weddings, survival mechanisms in famine, hygiene challenges in pre-modern era, samovar as luxury indicator, social stratification in Slavic tribes, agrarian folklore vs reality, manual labor burlaks, witchcraft trials in rural communities, communal cooperation alcohol culture, salt value in ancient trade, threshold superstitions and burial, incubator function of Russian stove, water conservation techniques in hygiene, historical food preservation ice wells, red corner icon worship... Doğu Slavları tarihi gerçekler, Slav köy yaşamı zorlukları, snahaçestvo geleneği nedir, Rus köylü aile yapısı, dumanlı izba ısınma sorunu, köylülerin hijyen alışkanlıkları, eski Rusya'da çocuk ölümleri, düğünde cenaze töreni ritüelleri, kıtlık ekmeği ve açlık, Slav mitolojisi ifşası, semaver statü sembolü, köylülerin ayakkabı sorunu çarık, tarakanların uğuru, cadı avı ve köylü adalet sistemi, Slav kadınlarının ezilmişliği, kışın hayvanlarla yaşamak, geleneksel Slav inançları, AzerVoice tarih haberleri...
