Tarix bu gün qlobal müharibələrin yeni mərhələyə keçdiyi, müstəqillik bəyannamələrinin verildiyi və böyük siyasi istefaların yaşandığı gündür. 6 mart – Xocalı soyqırımının ağır fəsadları və xalqın kütləvi etirazları fonunda Azərbaycan Respublikasının ilk Prezidenti Ayaz Mütəllibovun rəsmən istefa verdiyi (1992) tarixi gündür.

1770-ci il martın 5-də ABŞ tarixində mühüm hadisələrdən biri hesab olunan Boston qırğını baş verdi. Hadisə Böyük Britaniya ilə Amerika koloniyaları arasında gərginliyin kəskinləşdiyi dövrdə baş verərək sonradan Amerika İnqilabının ideoloji başlanğıclarından biri sayıldı.

İttifaqına qanla rəhbərlik etmiş diktator İosif Stalinin vəfat etdiyi (1953) və milyonlarla insanın repressiya qorxusundan qurtulduğu tarixi gündür. Qlobal siyasət səhnəsində isə bu gün Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri Uinston Çörçillin Amerika Birləşmiş Ştatlarında məşhur "Dəmir pərdə" çıxışını edərək (1946) Soyuq müharibənin başladığını dünyaya elan etdiyi təqvimdir.

Bu gün biz Osmanlı İmperiyasının Avropanın qəlbinə, Vyana qapılarına qədər uzanan, lakin sonda 326.000 kvadrat kilometr torpaq itkisi ilə nəticələnən tarixi dönüş nöqtəsindən — İkinci Vyana Mühasirəsindən danışacağıq. Bu itki müasir Türkiyə ərazisinin təxminən yarısı qədərdir.

İkinci Dünya Müharibəsinin sonlarına yaxın, dünyanın gələcək taleyini müəyyən edən ən mühüm diplomatik görüşlərdən biri — Yalta (Krım) Konfransı öz işinə başlamışdır.

Tarix bu gün böyük sərkərdələrin itkisinə, hərbi müdaxilələrə və bəşəriyyətin gələcəyini dəyişən siyasi hadisələrə şahidlik edib. 4 mart – Səlib yürüşlərinə qarşı İslam dünyasını birləşdirən və Qüdsü azad edən böyük hökmdar Səlahəddin Əyyubinin vəfat etdiyi (1193) hüznlü gündür. Müasir dövrdə isə bu tarix Rusiya ordusunun Avropanın ən böyük nüvə obyekti olan Zaporojye Atom Elektrik Stansiyasını işğal edərək (2022) qlobal nüvə fəlakəti riski yaratdığı təqvim kimi yaddaşlara qazınıb.

Bu gün müasir Türkiyə Cümhuriyyətinin dünyəviləşmə yolunda atdığı ən mühüm siyasi addımlardan biri olan Xilafətin ləğvinin ildönümüdür. 102 il əvvəl, 3 mart 1924-cü ildə qəbul edilən qanunla İslam dünyasında əsrlərdir davam edən bu titula son qoyulub. Osmanlı padşahlarının 16-cı əsrdən bəri daşıdığı xilafət unvanı, sonuncu sultan Vahdettinin ölkəni tərk etməsindən sonra TBMM tərəfindən Əbdülməcid Əfəndiyə verilmişdi. Lakin yeni qurulan Cümhuriyyətin rəhbərliyi xilafətin həm daxili siyasətdə ikitirəlik yaratdığını, həm də xarici müdaxilələrə zəmin hazırladığını müdafiə edirdi.

Tarix bu gün imperiyaların təməlinin sarsıldığı, qlobal xəritələrin yenidən cızıldığı və böyük elmi-siyasi inqilabların baş verdiyi gündür. 3 mart – Türkiyə Respublikasında Mustafa Kamal Atatürkün rəhbərliyi ilə Osmanlı xanədanının sürgün edildiyi, dinlə dövlət işlərinin ayrıldığı və xilafətin rəsmən ləğv olunduğu (1924) tarixi gündür.

Dünyanın ilk xarici planetar zondu olan "Pioneer 10", Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiteri tədqiq etmək məqsədilə Florida ştatındakı Kanaveral burnundan uğurla kosmosa buraxılıb. Bu missiya bəşər tarixində uzaq kosmosun öyrənilməsi istiqamətində atılan ən mühüm addımlardan biri kimi qiymətləndirilir.

Tarix bu gün qlobal miqyaslı diplomatik zəfərlərə, hərbi qarşıdurmalara və yeni müstəqillik bəyannamələrinə şahidlik edib. 2 mart – müstəqil Azərbaycan Respublikasının, eləcə də digər Türk dövlətlərinin (Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan) Birləşmiş Millətlər Təşkilatına tamhüquqlu üzv qəbul edildiyi (1992) ən qürurverici və tarixi gündür. Yaxın Şərq və ərəb dünyasında isə bu gün Mərakeşin Fransadan müstəqilliyini elan etdiyi (1956) və Liviya diktatoru Müəmmər Qəddafinin ölkənin adını rəsmən Liviya Ərəb Xalq Cəmahiriyyəsi olaraq dəyişdirdiyi (1977) tarixdir. Qlobal arenada Sovet İttifaqı və Çin arasında qanlı Damanski adası toqquşmasının (1969) başladığı, İraqda Aşura günü dəhşətli terror aktlarının (2004) baş verdiyi və Amerikanın "Pioneer 10" aparatının Yupiterə fəzaya buraxıldığı (1972) gündür. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə dövlət rəhbərliyinin Cənub Qaz Dəhlizi və iqtisadi inkişafla bağlı yeni rəsmi qərarlar verdiyi bir təqvimdir. Rusiya imperatoru I Nikolayın ölümündən Vilt Çemberlenin tarixi rekorduna qədər – www.voa.az 2 martın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Osmanlı tarixinin ən mühüm strateji mərkəzlərindən biri olan Ankaranın fəthi ilə bağlı tarixi mənbələrdə bəzi fərqli yanaşmalar mövcuddur. Bəzi Osmanlı tarixi mənbələri Ankaranı Sultan I Muradın fəth etdiyini göstərsə də, araşdırmalar sübut edir ki, şəhərin ilk fəthi Orxan Qazinin hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir.

Krım yarımadasının 2014-cü ilin fevral–mart aylarında Rusiya tərəfindən ilhaq edilməsi postsovet məkanında təhlükəsizlik arxitekturasını dəyişdirən əsas hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Ukraynaya bağlı muxtar qurum olan Krımda baş verən proseslər Kiyevdə yaranmış siyasi boşluq fonunda sürətlənib və Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin açıq fazasına keçidi ilə nəticələnib.