Bizi buradan izləyin və Bizə yazın
|
BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə
Krım yarımadasının 2014-cü ilin fevral–mart aylarında Rusiya tərəfindən ilhaq edilməsi postsovet məkanında təhlükəsizlik arxitekturasını dəyişdirən əsas hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Ukraynaya bağlı muxtar qurum olan Krımda baş verən proseslər Kiyevdə yaranmış siyasi boşluq fonunda sürətlənib və Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin açıq fazasına keçidi ilə nəticələnib.
22 fevral 2014-cü ildə Ukrayna Prezidenti Viktor Yanukoviçin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması Krımda Rusiya tərəfdarı qüvvələrin fəallaşmasına səbəb olub. 27 fevralda nişansız silahlı şəxslər – sonradan Rusiya hərbçiləri olduğu təsdiqlənən qüvvələr – yarımadada strateji obyektləri nəzarətə götürüblər. Rusiya ilkin mərhələdə birbaşa hərbi müdaxiləni inkar etsə də, sonradan Prezident Vladimir Putin qüvvələrin “Krımın özünümüdafiə dəstələrini dəstəkləmək” məqsədilə yerləşdirildiyini bəyan edib.
Krımda 16 mart 2014-cü ildə referendum keçirildi. Rusiya tərəfindən təqdim olunan rəsmi nəticələrə əsasən, səs verənlərin böyük əksəriyyəti Rusiyaya birləşməni dəstəkləyib. 17 martda Krımın müstəqilliyi elan edildi, 18 martda isə Rusiya Krımı və federal statuslu Sevastopolu rəsmi şəkildə öz tərkibinə daxil etdiyini açıqladı.
Beynəlxalq reaksiya və hüquqi mübahisə
Ukrayna və bir çox dövlətlər bu addımı beynəlxalq hüququn və Ukraynanın ərazi bütövlüyünü təsbit edən sazişlərin pozulması kimi qiymətləndirdi. BMT Baş Assambleyası qəbul etdiyi qətnamədə Ukraynanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyünü təsdiqlədi və referendumu tanımadı.
İlhaqdan sonra Rusiya G8 formatından kənarlaşdırıldı və bir sıra Qərb ölkələri sanksiyalar tətbiq etdi. ABŞ və Avropa İttifaqı rəsmi şəxslərə və qurumlara qarşı məhdudiyyətlər elan etdi.
Tarixi və siyasi kontekst
Krım yarımadası 1954-cü ildə Sovet lideri Nikita Xruşşovun qərarı ilə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasından Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasına verilib. 1991-ci ildə Ukraynanın müstəqilliyindən sonra Krım muxtar respublika statusu ilə Ukraynanın tərkibində qalıb.
1994-cü il Budapeşt Memorandumu ilə Rusiya, ABŞ və Böyük Britaniya Ukraynanın ərazi bütövlüyünə hörmət edəcəklərini bəyan etmişdilər. 1997-ci ildə imzalanmış Rusiya–Ukrayna Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsi və Qara Dəniz Donanmasının Sevastopolda yerləşməsinə dair sazişlər də qarşılıqlı suverenliyə hörmət prinsipini ehtiva edirdi.
Rusiya tərəfi isə referendumu “Krım xalqının iradəsinin ifadəsi” kimi təqdim edib və yarımadanın yeni federal subyekt kimi qəbulunun Rusiya Konstitusiyasına uyğun həyata keçirildiyini bildirib.
Krımın ilhaqı Rusiya-Ukrayna münasibətlərində uzunmüddətli qarşıdurma mərhələsini başlatdı və Donbas bölgəsində silahlı toqquşmaların intensivləşməsi ilə müşayiət olundu. Hadisə Avropada təhlükəsizlik balansının dəyişməsi, sanksiya mexanizmlərinin genişlənməsi və regionda hərbi mövcudluğun artması ilə nəticələndi.
Krım 2014 ilhaq Rusiya Ukrayna referendum ərazi bütövlüyü sanksiya Sevastopol münaqişə Kırım 2014 ilhak Rusya Ukrayna referandum toprak bütünlüğü yaptırım Sivastopol kriz Crimea 2014 annexation Russia Ukraine referendum territorial integrity sanctions Sevastopol conflict Крым 2014 аннексия Россия Украина референдум территориальная целостность санкции Севастополь конфликт القرم 2014 ضم روسيا أوكرانيا استفتاء سلامة إقليمية عقوبات سيفاستوبول صراع Crimée 2014 annexion Russie Ukraine référendum intégrité territoriale sanctions Sébastopol conflit Krim 2014 Annexion Russland Ukraine Referendum territoriale Integrität Sanktionen Sewastopol Konflikt Crimea 2014 anexión Rusia Ucrania referéndum integridad territorial sanciones Sebastopol conflicto Crimea 2014 annessione Russia Ucraina referendum integrità territoriale sanzioni Sebastopoli conflitto Crimeia 2014 anexação Rússia Ucrânia referendo integridade territorial sanções Sebastopol conflito 克里米亚 2014 吞并 俄罗斯 乌克兰 公投 领土 完整 制裁 塞瓦斯托波尔 冲突 クリミア 2014 併合 ロシア ウクライナ 国民投票 領土 保全 制裁 セヴァストポリ 紛争 크림 2014 병합 러시아 우크라이나 국민투표 영토 보전 제재 세바스토폴 분쟁 क्रीमिया 2014 विलय रूस यूक्रेन जनमत क्षेत्रीय अखंडता प्रतिबंध सेवास्तोपोल संघर्ष کریمه ۲۰۱۴ الحاق روسیه اوکراین همهپرسی تمامیت ارضی تحریم سواستوپل بحران کریمیہ 2014 الحاق روس یوکرین ریفرنڈم علاقائی سالمیت پابندیاں سیواستوپول تنازع Крим 2014 анексія Росія Україна референдум територіальна цілісність санкції Севастополь конфлікт Krym 2014 aneksja Rosja Ukraina referendum integralność terytorialna sankcje Sewastopol konflikt Crimeea 2014 anexare Rusia Ucraina referendum integritate teritorială sancțiuni Sevastopol conflict Krim 2014 annexatie Rusland Oekraïne referendum territoriale integriteit sancties Sebastopol conflict Κριμαία 2014 προσάρτηση Ρωσία Ουκρανία δημοψήφισμα εδαφική ακεραιότητα κυρώσεις Σεβαστούπολη σύγκρουση Крим 2014 анексия Русия Украйна референдум териториална цялост санкции Севастопол конфликт Krim 2014 aneksija Rusija Ukrajina referendum teritorijalni integritet sankcije Sevastopol sukob Krím 2014 annektálás Oroszország Ukrajna népszavazás területi integritás szankciók Szevasztopol konfliktus Krym 2014 anexe Rusko Ukrajina referendum územní integrita sankce Sevastopol konflikt Krym 2014 anexia Rusko Ukrajina referendum územná integrita sankcie Sevastopoľ konflikt Krim 2014 annektering Ryssland Ukraina folkomröstning territoriell integritet sanktioner Sevastopol konflikt Krim 2014 annektering Russland Ukraina folkeavstemning territoriell integritet sanksjoner Sevastopol konflikt Krim 2014 annektering Rusland Ukraine folkeafstemning territorial integritet sanktioner Sevastopol konflikt Krim 2014 liittäminen Venäjä Ukraina kansanäänestys alueellinen koskemattomuus pakotteet Sevastopol konflikti קרים 2014 סיפוח רוסיה אוקראינה משאל עם שלמות טריטוריאלית סנקציות סבסטופול סכסוך Krimea 2014 aneksasi Rusia Ukraina referendum integritas teritorial sanksi Sevastopol konflik Crưm 2014 sáp nhập Nga Ukraina trưng cầu toàn vẹn lãnh thổ trừng phạt Sevastopol xung đột
