BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə

Osmanlı İmperiyasının 17-ci əsrdə Avropanın daxilinə doğru reallaşdırdığı ən böyük hərbi yürüş olan İkinci Vyana Mühasirəsi, təkcə bir qalanın fəthi cəhdi deyil, həm də qlobal güc balansının kökündən dəyişdiyi bir dönüş nöqtəsi idi. Bu mühasirənin uğursuzluğu cəmi 16 il sonra imzalanan Karlovitsa müqaviləsi ilə imperiyanın 326.000 kvadrat kilometr ərazini itirməsinə — yəni müasir Türkiyə ərazisinin təxminən yarısı qədər torpağın əldən çıxmasına səbəb oldu. 1683-cü ildə Vyana divarları qarşısında yaşananlar, həm də mərkəzi idarəetmə ilə ordu komandanlığı arasındakı strateji rabitəsizliyin ən bariz nümunəsi kimi tarixə düşdü.

Sədrəzəm Mərzifonlu Qara Mustafa Paşanın rəhbərlik etdiyi bu yürüş, bəzi akademik mənbələrə görə Sultan IV Mehmedin tam rəsmi razılığı olmadan, bir növ "fakt qarşısında qoyma" taktikası ilə başlanmışdı. Köprülər dövrünün gətirdiyi siyasi sabitlikdən güc alan Paşanın əsas hədəfi Macarıstan üzərində tam nəzarəti təmin etmək və Habsburqlar sülaləsini Avropa siyasətindən silmək idi. Lakin 150 minlik nəhəng ordunun Vyana qapılarına dayanması Avropada gözlənilməz bir "müqəddəs ittifaq"ın yaranmasına rəvac verdi.

Mühasirənin uğursuzluğunun kökündə dayanan ən mühüm faktorlar logistik çatışmazlıqlar və müttəfiqlərlə olan münasibətlərin korlanması idi. Xüsusilə Krım xanlığının süvariləri ilə yaranan ixtilaflar ordunun cinahlarını müdafiəsiz qoydu. 12 sentyabr 1683-cü ildə Polşa kralı Yan Sobieskinin rəhbərlik etdiyi koalisiya qüvvələrinin Kahlenberq təpəsindən qəfil hücumu Osmanlı ordusunda təşviş yaradaraq mühasirə xəttini darmadağın etdi. Bu məğlubiyyət, Osmanlının Avropadakı "məğlubedilməzlik" simvolunu sarsıtdı və qitənin siyasi xəritəsini yenidən formalaşdıran böyük geri çəkilmənin başlanğıcı oldu.