BAKI, VOA
1956-cı ilin iyulunda Misir Prezidenti Camal Əbdül Nasirin Süveyş kanalını milliləşdirməsi XX əsrin ən mühüm geosiyasi hadisələrindən biri olan Süveyş böhranının başlanğıcı oldu. Bu qərar Böyük Britaniya və Fransanın hərbi müdaxiləsinə, həmçinin ABŞ, SSRİ və BMT-nin diplomatik təzyiqlərinə səbəb oldu.
Avropanın enerji marşrutunun əsas arteriyası
Aralıq dənizi ilə Qırmızı dənizi birləşdirən Süveyş kanalı 1869-cu ildə fransız mühəndisləri tərəfindən inşa edilib. Kanal Avropa ilə Asiya arasında ən qısa dəniz marşrutlarından biri hesab olunur və uzun illər Yaxın Şərqdən Avropaya neft daşınmasının əsas yolu kimi strateji əhəmiyyət daşıyıb.
Tikintidən sonra kanalın idarəçiliyi əsasən Böyük Britaniya və Fransanın nəzarətində olub və Avropa dövlətləri bu marşrutdan aşağı nəqliyyat xərcləri ilə istifadə ediblər.
Nasirin qərarı beynəlxalq böhran yaratdı
İkinci Dünya müharibəsindən sonra Misir hökuməti Süveyş kanalı zonasında yerləşən Britaniya hərbi qüvvələrinin ölkədən çıxarılmasını tələb etməyə başladı.
1956-cı ilin iyulunda Prezident Camal Əbdül Nasir kanalı milliləşdirdiyini elan etdi. Misir rəhbərliyi kanal rüsumlarından əldə olunacaq gəlirləri Nil çayı üzərində Asuan bəndinin tikintisinin maliyyələşdirilməsinə yönəltməyi planlaşdırırdı.
Bu qərardan sonra İsrail 1956-cı ilin oktyabrında Misirə hərbi əməliyyatlara başladı. Ardınca Böyük Britaniya və Fransa da hərbi qüvvələrini bölgəyə göndərərək Süveyş kanalı zonasına nəzarəti ələ keçirdilər.
Beynəlxalq təzyiqlər hərbi qüvvələrin geri çəkilməsinə səbəb oldu
ABŞ, Sovet İttifaqı və BMT-nin güclü diplomatik təzyiqləri nəticəsində Böyük Britaniya və Fransa 1956-cı ilin dekabrında qoşunlarını geri çəkməyə məcbur oldular.
İsrail ordusu isə 1957-ci ilin martında Sinay yarımadasından çıxarıldı. Həmin ay Misir Süveyş kanalına tam nəzarəti bərpa etdi və beynəlxalq gəmiçilik üçün marşrutu yenidən açdı.
Kanal sonradan yenidən bağlandı
1967-ci ildə baş vermiş Altıgünlük müharibədən sonra Misir Süveyş kanalını yenidən bağladı. İsrailin Sinay yarımadasını işğal etməsindən sonra kanal təxminən səkkiz il ərzində Misir və İsrail orduları arasında cəbhə xəttinə çevrildi.
1975-ci ildə Misir Prezidenti Ənvər Sədat İsraillə aparılan danışıqlardan sonra sülhə dəstək jesti kimi Süveyş kanalını yenidən beynəlxalq gəmiçilik üçün istifadəyə verdi.
Qlobal ticarətin əsas marşrutlarından biri olaraq qalır
Hazırda Süveyş kanalı dünya ticarətinin ən mühüm nəqliyyat dəhlizlərindən biri hesab olunur. Orta hesabla hər gün kanaldan təxminən 50 gəmi keçir. İllik yükdaşımaların həcmi isə 300 milyon tondan çox qiymətləndirilir.
Ekspertlər bildirirlər ki, Süveyş kanalı Avropa, Asiya və Afrika arasında yük daşımalarının sürətləndirilməsində, enerji tədarükünün təmin olunmasında və qlobal logistika zəncirinin fəaliyyətində strateji rolunu qorumaqda davam edir.