BAKI,VOA

1884-cü il iyulun 4-də Fransanın paytaxtı Parisdə keçirilən rəsmi mərasimdə tamamlanmış Azadlıq heykəli ABŞ-ın Fransadakı səfirinə təqdim olunub. Bu hadisə Fransa ilə ABŞ arasında dostluğun və iki ölkə arasındakı tarixi münasibətlərin simvolu kimi qiymətləndirilib.

Abidənin yaradılması ideyası 1865-ci ildə fransız tarixçi və köləliyin ləğvini dəstəkləyən ictimai xadim Eduard de Labule tərəfindən irəli sürülüb. O, ABŞ-ın müstəqilliyinin 100 illiyinin qeyd olunacağı 1876-cı il münasibətilə Amerika demokratiyasını və ölkədə köləliyin ləğvini əks etdirən monumental bir abidənin ucaldılmasını təklif edib.

Bir neçə il sonra heykəltəraş Frederik Oqüst Bartoldi məşəl tutan nəhəng qadın fiqurunun eskizlərini hazırlayıb. Bildirilir ki, bu layihə onun daha əvvəl Süveyş kanalının açılışı üçün irəli sürdüyü ideyadan ilhamlanıb.

1870-ci illərin əvvəllərində Bartoldi ABŞ-a səfər edərək layihəyə dəstək toplamaq və maliyyə vəsaiti cəlb etmək istiqamətində fəaliyyət göstərib. Planlaşdırılırdı ki, abidə Nyu-York limanındakı Bedlou adasında ucaldılsın. Fransaya qayıtdıqdan sonra Eduard de Labule ilə birlikdə yaradılan Fransa–Amerika Birliyi fransız xalqının ianələri hesabına təxminən 600 min frank vəsait toplayıb.

"Dünyanı işıqlandıran Azadlıq" adlandırılan heykəlin inşasına 1875-ci ildə Fransada başlanılıb. Bir il sonra tamamlanan məşəl və sol ön qol ABŞ-da postamentin tikintisi üçün vəsait toplamaq məqsədilə əvvəlcə Filadelfiyada, daha sonra isə Nyu-Yorkda nümayiş etdirilib.

Mis lövhələrdən hazırlanan heykəlin daxili polad konstruksiyası sonradan məşhur mühəndis Qüstav Eyfel tərəfindən təkmilləşdirilib. 1879-cu ildə layihəyə qoşulan mühəndisin hazırladığı konstruksiya sayəsində abidə həm möhkəm, həm də dayanıqlı olub. 1884-cü ildə tikintisi başa çatan Azadlıq heykəlinin hündürlüyü 46 metrdən çox, çəkisi isə 225 ton təşkil edib.

Parisdə keçirilən təqdimat mərasimindən sonra heykəl hissələrə ayrılaraq gəmilərlə Nyu-Yorka göndərilib və burada yenidən birləşdirilib.

Bu vaxt Nyu-Yorkda nəşr olunan "New York World" qəzetinin naşiri Cozef Pulitser postamentin tikintisi üçün geniş ianə kampaniyasına başlayıb. 1885-ci ilin ortalarınadək kampaniya çərçivəsində 100 min dollardan artıq vəsait toplanıb.

1886-cı ilin oktyabrında Bedlou adasında postamentin tikintisi başa çatdırılıb və ABŞ Prezidenti Qrover Klivlendin iştirakı ilə Azadlıq heykəlinin rəsmi açılış mərasimi keçirilib.

Bundan altı il sonra qonşuluqdakı Ellis adasında immiqrasiya məntəqəsi fəaliyyətə başlayıb. 1892–1954-cü illər ərzində 12 milyondan çox miqrant ABŞ-a məhz bu mərkəz vasitəsilə daxil olub. Onlar ölkəyə qədəm qoyarkən limanın girişində məşəlini ucaldan Azadlıq heykəli onları qarşılayırdı.

Heykəl zamanla azadlıq, demokratiya və ümid rəmzinə çevrilib. Abidənin postamentində amerikalı şairə Emma Lazarusun 1883-cü ildə postament üçün vəsait toplamaq məqsədilə yazdığı "Yeni Koloss" şeirindən məşhur misralar həkk olunub.