BAKI, AzerVoice, Orxan Qədirzadə
1919-cu il yanvarın 18-də Fransanın paytaxtı Parisdə Birinci Dünya müharibəsindən sonra beynəlxalq nizamı müəyyənləşdirəcək sülh konfransı öz işinə başladı.
Paris Sülh Konfransı müharibənin rəsmi şəkildə başa çatmasını təmin etmək məqsədilə çağırılmışdı və dünya tarixinin ən mürəkkəb diplomatik danışıqlarından biri hesab olunur. Növbəti altı ay ərzində əsas qərarlar qalib dövlətlərin – Fransa, Böyük Britaniya, ABŞ və İtaliyanın liderləri tərəfindən qəbul edildi.
Konfransın əsas fiqurlarından biri ABŞ Prezidenti Vudro Vilson idi. O, “qalibsiz sülh” konsepsiyasını müdafiə edir, Almaniyanın həddindən artıq cəzalandırılmasının gələcəkdə yeni münaqişələrə yol aça biləcəyini bildirirdi. Lakin Fransa Baş naziri Jorj Klemanso və Böyük Britaniyanın Baş naziri Devid Lloyd Corc Almaniyanın sərt şəkildə cəzalandırılmasının müharibənin ağır cəzanının olduğu fikrini əsaslandırmaq üçün zəruri olduğunu vurğulayırdılar.
Nəticədə Vilson Almaniyaya münasibətdə güzəştə getdi, əvəzində isə onun təşəbbüsü ilə Millətlər Liqasının yaradılması razılaşdırıldı. Bu qurum gələcək müharibələrin qarşısını almağı hədəfləyən ilk beynəlxalq sülhməramlı təşkilat idi.
Almaniya nümayəndələri sülh konfransına yalnız 1919-cu ilin may ayında dəvət olundu və onlara Versal müqaviləsinin hazır mətni təqdim edildi. Müqaviləyə əsasən, Almaniya geniş ərazilərdən imtina etməli, böyük təzminatlar ödəməli və müharibənin bütün məsuliyyətini üzərinə götürməli idi. Xüsusilə məşhur 231-ci maddə Almaniyanı müharibənin yeganə günahkarı kimi tanıyırdı ki, bu da Alman cəmiyyətində dərin narazılıq yaratdı.
Versal müqaviləsi 1919-cu il iyunun 28-də – Avstriya-Macarıstan taxt-tacının varisi Frans Ferdinandın öldürülməsinin beşinci ildönümündə imzalandı. Sonrakı onilliklərdə bu müqaviləyə qarşı Almaniyada formalaşan qəzəb və revanşizm radikal qüvvələrin, o cümlədən Adolf Hitlerin rəhbərlik etdiyi nasistlərin hakimiyyətə gəlməsinə zəmin yaratdı.
Beləliklə, Parisdə başlanmış sülh prosesi paradoksal şəkildə gələcəkdə daha dağıdıcı olan İkinci Dünya müharibəsinə aparan yolu da formalaşdırmış oldu.