BAKI,VOA
Reaktiv zireh (Explosive Reactive Armour - ERA), müasir tankların və zirehli texnikaların kumulyativ (HEAT) və bəzi hallarda kinetik enerjili mərmilərə qarşı müdafiəsini təmin edən aktiv qorunma sistemidir. Bu sistem, tankın əsas polad zirehinin üzərinə yerləşdirilən xüsusi "qutulardan" ibarətdir.
İş prinsipi: Mərmini mərmi ilə vurmaq
Reaktiv zirehin əsas quruluşu iki metal lövhə arasına yerləşdirilmiş yüksək həssaslığa malik partlayıcı maddədən ibarətdir ("sendviç" strukturu).
Təsir anı: Tank əleyhinə raket və ya kumulyativ mərmi zirehə toxunduğu an, qutunun içindəki partlayıcı maddə işə düşür.
Əks-təsir: Partlayışın təsiri ilə metal lövhələr mərminin gəliş istiqamətinin əksinə doğru sürətlə itələnir.
Bu hərəkət kumulyativ şırnağı (mərminin deşici gücünü) dağıdır və ya kinetik mərminin istiqamətini dəyişərək onun əsas zirehi deşməsinin qarşısını alır.
Tarixi inkişaf: Voytsexovskidən Livan müharibəsinə
Texnologiyanın nəzəri əsasları 1949-cu ildə SSRİ-də Boqdan Vyaçeslavoviç Voytsexovski tərəfindən qoyulsa da, sovet hərbi rəhbərliyi o dövrdə tankların mövcud zirehini kafi hesab edərək bu layihəni dondurmuşdu.
Lakin 1960-cı illərdə alman və israil mütəxəssisləri bu sahədə ciddi irəliləyiş əldə etdilər. Reaktiv zirehlərin real döyüş meydanında "ulduzu" 1982-ci il Livan müharibəsində parladı. İsrail ordusunun "Blazer" adlı reaktiv zirehlərlə təchiz edilmiş M-60 və "Centurion" tankları Sovet istehsalı olan tank əleyhinə raketlərə qarşı inanılmaz müqavimət göstərərək dünyanı heyrətləndirdi. Bu uğurdan sonra SSRİ dərhal öz "Kontakt-1" seriyalı zirehlərini kütləvi istehsala buraxdı.
Müasir növləri və fərqləri
Bu gün reaktiv zirehlər bir neçə nəslə bölünür:
Birinci nəsil (Kontakt-1): Yalnız kumulyativ mərmilərə qarşı effektivdir.
İkinci nəsil (Kontakt-5): Həm kumulyativ, həm də zirehdeşən kinetik (APFSDS) mərmilərin gücünü azaldır.
Üçüncü nəsil (Relikt/Noj): Müasir tandem başlıqlı raketlərə qarşı yüksək müdafiə təmin edən ən son texnologiyalardır.
Üstünlükləri və çatışmazlıqları
Üstünlükləri: Tankın çəkisini həddindən artıq artırmadan (kompozit zirehlərlə müqayisədə) yüksək müdafiə təmin edir. Köhnə tanklara asanlıqla quraşdırılaraq onları müasir təhdidlərə qarşı dözümlü edir.
Çatışmazlıqları: Partlayış zamanı tankın ətrafındakı piyada əsgərlər üçün təhlükə yarada bilər. Həmçinin, bir dəfə partladıqdan sonra həmin sahə müdafiəsiz qalır (təkrar istifadə olunmur).