BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə
Siyasət elminin atası hesab olunan florensiyalı Nikolo Makiavellinin 1513-cü ildə qələmə aldığı "Hökmdar" (Il Principe) əsəri, yazılmasından beş əsr keçməsinə baxmayaraq, hələ də dövlət idarəçiliyi və liderlik mövzusunda ən çox müraciət edilən klassik mənbə olaraq qalır.
Əsl adı "De Principatibus" (Knyazlıqlar haqqında) olan bu traktat müəllifin ölümündən 5 il sonra, 1532-ci ildə işıq üzü görüb. Kitab həm də siyasi leksikona "makiavelizm" terminini daxil edib ki, bu da "məqsəd vasitəyə bəraət qazandırır" prinsipi ilə eyniləşdirilir.
Güclü lider necə olmalıdır?
Makiavelli İtaliyanın daxili hərc-mərclik içində olduğu bir dövrdə yaşamışdır. O, hesab edirdi ki, ölkəni bu xaosdan yalnız mütləq güc sahibi, qətiyyətli bir hökmdar çıxara bilər. Müəllifin ideal lider tipi üçün irəli sürdüyü bəzi tezislər müasir dünyada da aktualdır:
Sevilmək, yoxsa qorxulmaq? Makiavelli deyir ki, hökmdar üçün həm sevilmək, həm də qorxulmaq ideal variantdır. Lakin seçim etmək lazımdırsa, qorxulmaq daha etibarlıdır. Çünki insanlar sevdiklərinə daha asan xəyanət edə bilərlər, lakin qorxduqları kəsə qarşı bunu etməyə cürət etməzlər. Bununla belə, hökmdar özündən nifrət etdirməməlidir.
Müəllif iddia edir ki, dövlətin maraqları hər şeydən üstündür. Hökmdar dindar və dürüst görünməyə çalışmalı, lakin lazım gəldikdə bu prinsipləri pozmaqdan çəkinməməlidir.
Hökmdarın ən əsas vəzifəsi ordu qurmaq və müharibə sənətinə hakim olmaqdır. Ordusu zəif olan hökmdarın hakimiyyəti hər an süquta məhkumdur.
Müasir liderlik və Makiavelli
Maraqlıdır ki, bu gün biznes dünyasında və korporativ idarəçilikdə yazılan bir çox dərsliklər Makiavellinin strateji yanaşmalarına istinad edir. O, "romantik bir lider" obrazını deyil, real şərtlər daxilində sağ qalmağı bacaran, soyuqqanlı strateqi təsvir edir. Kitabda antik Roma nümunələri ilə yanaşı, Çezare Borcia kimi tarixi şəxsiyyətlərin idarəçilik üslubları təhlil olunur.
İtaliyanın birliyi arzusu
Əsərin son bölümləri Makiavellinin ən böyük arzusunu – İtaliyanın xarici qüvvələrdən təmizlənməsi və milli birliyin yaradılmasını əks etdirir. O, bu kitabı həm də Medicilər ailəsinə bir rəhbər olaraq təqdim etmişdi ki, onlar İtaliyanı vahid bayraq altında birləşdirsinlər.