Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin ən intellektual, unikal və sirli simalarından biri olan Akif İslamzadə ilə Ərəb dünyasının nəhəngini müqayisə etmək üçün standart pop ifaçılarına baxmaq kifayət etmir. Akif İslamzadə sadəcə oxumur, o, səslə rəsm çəkir, mətnin fəlsəfəsini dinləyiciyə diktə edir. Bu xüsusiyyətlərinə, səs diapazonuna, milli musiqi ilə akademizmi birləşdirmə qabiliyyətinə və ən əsası – musiqi tarixlərində buraxdıqları dərin və əvəzolunmaz izə görə Akif İslamzadəni Livanın əfsanəvi ustadı, “Ərəb dünyasının səsi” hesab olunan Vadi əs-Safi (Wadih El Safi) ilə müqayisə etmək olar.
ArabAZ xəbər verir ki, hər iki sənətkar öz cəmiyyətlərində musiqinin “mənəvi atası” və vokal texnikasının zirvəsi qəbul edilirlər.
Hər iki ustadın güclü tərəflərinin analizi
Akif İslamzadə: Akademik intellekt və ifadə bənzərsizliyi
Akif İslamzadənin Azərbaycan musiqisindəki fərqi onun səsindəki dramatik rənglər və estetik təmizlikdir:
Mətnin və intonasiyanın dramaturqiyası: Akif İslamzadə mahnını sadəcə vokal olaraq ifa etmir. “Sarı gəlin“, “Bu gecə“, “Ala gözlüm” kimi əsərlərdə o, hər bir sözün üzərində aktyor və filosof kimi düşünür. Onun səsləndirdiyi hər bir cümlə musiqili deklamasiya dərəcəsində dərindir.
Azərbaycan xalq mahnılarını, muğam elementlərini və Qərb caz-estradasını (Tofiq Quliyev, Emin Sabitoğlu yaradıcılığını) eyni mükəmməlliklə sintez edə bilən yeganə ifaçılardandır.
Onun vokalında heç bir süni bəzək yoxdur; səs fəlsəfi olaraq təmiz, eyni zamanda insanın daxili dünyasına toxunacaq qədər mistikdir. Karyerasını erkən yaşda, səsinin ən pik nöqtəsində itirməsi isə onu musiqi tariximizdə əlçatmaz bir əfsanəyə çevirib.
Vadi əs-Safi: Mikrotonal mükəmməllik və Şərq ruhu
Livanlı ustad Vadi əs-Safi (1921–2013) ərəb klassik musiqisinin və xalq folklorunun ən böyük vokal bünövrəsi hesab olunur.
Vadi əs-Safinin səsi tenor və bariton diapazonları arasında inanılmaz bir gücə sahib idi. Ərəb musiqisində ən çətin və improvizasiyaya dayanan “Məvval” (sərbəst vokal giriş) janrını onun kimi təmiz və güclü ifa edən ikinci bir sənətkar yoxdur. O, Livan dağlarının bədəvi və kənd folklorunu akademik caz və klassik ərəb orkestri ilə birləşdirərək, regional musiqini qlobal səviyyəyə qaldırıb. Ud ifaçılığı isə onun vokalını tamamlayan digər güclü tərəfi idi.
Ərəb dünyasında o, sadəcə müğənni deyil, musiqinin bütövlüyünü, beynəlxalq hüququn və humanizmin prinsiplərini səsində daşıyan bir mədəniyyət xadimi kimi qəbul edilirdi.
Onları birləşdirən xüsusiyyətlər nələrdir?
Dərin millilik və rəqəmsal təmizlik: Həm Akif İslamzadə, həm də Vadi əs-Safi kommersiya xarakterli estradadan uzaq dayanıblar. Onların hər ikisi öz xalqlarının musiqi genini (Azərbaycan muğam/xalq mahnıları və Ərəb məqam/folklru) ən modern musiqi formalarına köçürüblər.
Akif İslamzadə bu gün Azərbaycan musiqi cəmiyyətinin mənəvi tənqidçisi və yol göstərənidir. Vadi əs-Safi də ömrünün sonuna qədər Ərəb dünyasında musiqi kadrlarının və gənc istedadların yetişməsində eyni missiyanı yerinə yetirib.
İmprovizasiya dühası: Akif İslamzadənin caz mütəxəssisi kimi bəstəkar mahnılarına gətirdiyi improvizasiyalarla, Vadi əs-Safinin ərəb məqamlarında etdiyi təqsim və məvvallar eyni bədii təfəkkürün məhsuludur.
Akif İslamzadə Azərbaycan estradasının fəlsəfi zirvəsidirsə, Vadi əs-Safi də Şərq dünyasının eyni çəkili ustadıdır.