VOA analitika: Geosiyasi təhlillər

Dünya xəritəsində Meksika hələ də suveren dövlət kimi görünür – tanınmış sərhədləri, legitim hökuməti, ordusu və hakimiyyətin bütün atributları ilə. Amma reallıqda, Latın Amerikasının beşinci iqtisadiyyatında tamamilə başqa, paralel idarəetmə sistemi mövcuddur. Burada qanunlar parlamentdə deyil, narkokartellərin gizli qərargahlarında yazılır; vergi toplamaq əvəzinə "qoruma haqqı" ödənilir; seçki bülletenləri isə kirli silahların güllələri qarşısında heç bir dəyər daşımır. Bu, sadəcə "dövlət içində dövlət" deyil. Bu, cinayət utopiyasının girovuna çevrilmiş bir dövlətdir – burada zorakılıq valyuta, cəzasızlıq isə konstitusiyadır.

Bəzi mütəxəssislər belə nəticəyə gəlirlər ki, Qəzzada baş verənlər əslində bu proqramların sınaq mərhələsidir. Burada toplanan “təcrübə” sonradan dünyaya təqdim ediləcək: guya bu tip süni intellekt “terrorla mübarizə üçün” nəzərdə tutulub.Əslində isə bu, tarixdə ilk dəfə süni intellekt vasitəsilə mülki əhalinin qətli kimi təqdim olunacaq – guya alqoritmlərin təkmilləşdirilməsi və düzəldilməsi üçün həyata keçirilmiş bir eksperiment.

Şayiələr onun Əmək bayramı (1 sentyabr) ilə bağlı istirahət günlərində ictimaiyyət qarşısına çıxmaması ilə başladı. Əksər prezidentlər həmin günlərdə iştirak edirdilər: məsələn, Co Bayden ötən il Kamala Harris kampaniyasında çıxış etmiş, əvvəlki il isə Filadelfiyada tədbirdə söz demişdi. Trampın sonuncu görünməsi isə həmin həftənin çərşənbə günü nazirlər kabinetinin iclasında olmuşdu. Görünməməsi sosial şəbəkələrdə söz-söhbətə səbəb oldu.

Rəsmi dairələr Vaşinqtona hökumətin Hizbullahın silahlarını mərhələli şəkildə toplamaq öhdəliyini təsdiqləsə də, prezident Aun ölkə daxilində fərqli siqnallar göndərir. Onun mesajı belədir ki, partiyaya qarşı hərbi addım yalnız geniş siyasi konsensus əldə olunandan sonra mümkündür, bəlkə də ümumiyyətlə mümkün deyil, çünki bu, ölkəni daxildən partlada bilər.

31 avqust 2025-ci ildə Çinin Tyançzin şəhərində Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammiti start götürdü. Bu toplantını artıq “Asiyanın Yalta müqaviləsi” adlandırırlar. Bu, şişirtmə deyil. Soyuq müharibədən sonra ilk dəfədir ki, Asiya, Yaxın Şərq və Afrika ölkələrinin bu qədər çox lideri Qərb meydançasında yox, məhz Pekin və Moskvanın institusional rəhbərliyi altında toplaşır. Bu, bəzilərinin “postamerika dünyasının yenidən bölgüsü” adlandırdığı qlobal prosesin ən mühüm mərhələlərindən biridir.

Dünyanın qeyri-müəyyənlik, Qərb iqtisadiyyatlarında durğunluq, qütbləşmiş diplomatiya və davam edən münaqişələr fonunda yaşadığı bir dövrdə Çinin Tyançzin şəhəri qlobal miqyaslı hadisələrin episentrinə çevrildi. Burada Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) 25-ci sammiti keçirilir. Tədbir təşkilatın tarixində ən genişmiqyaslı görüşdür. Gündəlikdə təkcə təhlükəsizlik, ticarət və inteqrasiya məsələləri deyil, daha dərin və fundamental bir proses - yeni qlobal nizamın arxitekturasının formalaşması dayanır.

Xüsusilə XX əsrin sonlarından etibarən müxtəlif ölkələrdə formalaşan “siyasi islamçılıq” hərəkatları dini, onun ilahi və əhatəli mahiyyətindən uzaqlaşdıraraq, siyasi məqsədlərin alətinə çevirmişdir. Nəticədə İslamın insanlığa açıq olan geniş təlimləri məhəlli ideoloji qəliblərə sığdırılmağa çalışılmış, bu isə həm dini məhdudlaşdırmış, həm də onun adından edilən siyasəti legitimləşdirməyə xidmət etmişdir.