BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında avqustun 7-də Məkkədə imzalanan “Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi” regionun təhlükəsizlik arxitekturasında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Saziş tərəflərdən birinə qarşı silahlı hücumun bütün tərəflərə qarşı hücum hesab edilməsini nəzərdə tutan kollektiv müdafiə mexanizmi ilə üç ölkənin hərbi və strateji imkanlarını bir araya gətirir.
Saziş BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsində təsbit olunan legitim özünümüdafiə hüququna əsaslandırılır. Bu çərçivədə sənəd yalnız hərbi əməkdaşlıq niyyəti deyil, həm də Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın regional təhlükəsizlik məsələlərində daha fəal və koordinasiyalı mövqe tutmaq iradəsi kimi təqdim olunur.
Son illərdə Şərqi Aralıq dənizindən Qəzzaya, Qırmızı dənizdən Körfəzə qədər geniş coğrafiyada baş verən münaqişələr və təhlükəsizlik böhranları region ölkələrinin xarici təhlükəsizlik təminatlarına münasibətini dəyişib. Vəkalət müharibələri, silahlı qarşıdurmalar və humanitar böhranlar regional aktorların öz təhlükəsizlik mexanizmlərini formalaşdırmaq cəhdlərini gücləndirib.
Bu baxımdan Məkkə sazişi üç ölkənin fərqli strateji imkanlarını bir araya gətirir. Türkiyə inkişaf etmiş müdafiə sənayesi, yüksək əməliyyat imkanları və hərbi texnologiyaları ilə, Səudiyyə Ərəbistanı maliyyə və geosiyasi imkanları, enerji marşrutlarına təsiri və diplomatik çəkisi ilə, Pakistan isə hərbi potensialı və nüvə çəkindirmə imkanları ilə sazişin əsas dayaqları kimi çıxış edir.
“Terrorsuz Türkiyə” ilə hansı əlaqəsi var?
Məkkə sazişinin Türkiyənin “Terrorsuz Türkiyə” strategiyası fonunda nəzərdən keçirilməsi də diqqət çəkir. Türkiyənin ölkə daxilində terror təhlükəsini azaltmağa və sərhədləri boyunca asimmetrik təhdidləri məhdudlaşdırmağa yönəlmiş siyasəti Ankara üçün regional təhlükəsizlik məsələlərində daha geniş rol oynamaq imkanları yaradır.
Bu yanaşmaya görə, daxili təhlükəsizlik və siyasi sabitliyin gücləndirilməsi Türkiyənin diqqətini müdafiə sənayesi, regional təhlükəsizlik əməkdaşlığı və strateji çəkindirmə imkanlarının inkişafına daha çox yönəltməsinə şərait yarada bilər.
Məkkə sazişi bu baxımdan yalnız hərbi əməkdaşlıq sənədi deyil, həm də üç ölkənin müdafiə, kəşfiyyat və təhlükəsizlik sahələrində koordinasiyasının dərinləşdirilməsi istiqamətində atılmış addım kimi qiymətləndirilir.
Türkiyənin pilotsuz uçuş aparatları, müxtəlif hərbi platformalar, hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər yerli müdafiə texnologiyaları saziş çərçivəsində onun əsas hərbi-strateji üstünlüklərindən biri hesab olunur.
Səudiyyə Ərəbistanı isə enerji resursları, maliyyə imkanları və Körfəz regionundakı geosiyasi mövqeyi ilə əməkdaşlığın iqtisadi və diplomatik ölçüsünü gücləndirir. Pakistanın hərbi imkanları və nüvə çəkindirməsi isə üçtərəfli təhlükəsizlik mexanizminin digər mühüm komponentini təşkil edir.
Beləliklə, Ankara üçün “Terrorsuz Türkiyə” yalnız daxili təhlükəsizlik siyasəti deyil, eyni zamanda ölkənin regional və qlobal səviyyədə strateji imkanlarını genişləndirməsinə xidmət edən daha geniş təhlükəsizlik konsepsiyasının bir hissəsi kimi təqdim olunur.
Məkkə sazişinin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun formal olaraq yeni hücum bloku yaratmaqdan daha çox kollektiv müdafiə və çəkindirmə mexanizminə əsaslanmasıdır. Üç ölkənin hərbi, iqtisadi və geosiyasi imkanlarının birləşdirilməsi isə Yaxın Şərq və Cənubi Asiya arasında yeni təhlükəsizlik əlaqələrinin formalaşmasına təsir göstərə bilər.
Bu baxımdan sazişin uzunmüddətli təsiri onun yalnız üç ölkə arasındakı münasibətlərinə deyil, regiondakı digər dövlətlərin təhlükəsizlik siyasətinə və mövcud ittifaqlarla münasibətlərinə də təsir edə bilər.