BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə

Tarixin dönüş nöqtələrindən biri sayılan Məmlük dövlətinin süqutu hərbi texnologiyanın deyil, sosial sistemin dəyişməyə müqaviməti ilə izah olunur.

1516-cı ildə baş verən Mərc Dabiq döyüşü Osmanlı ordusunun odlu silah üstünlüyü ilə nəticələnərək əsrlərlə davam edən Məmlük hakimiyyətinə son qoydu.

Tarixi mənbələrə görə, Sultan Qansu Quri döyüşdən əvvəl odlu silahların tətbiqinə müəyyən cəhdlər etsə də, bu yeniliklər hərbi aristokratiya tərəfindən qəbul edilmədi. Məmlük sistemi atlı döyüşçülərin üstünlüyünə əsaslandığı üçün tüfəng kimi silahların yayılması sosial iyerarxiyanı sarsıda bilərdi.

Ekspertlərin fikrincə, əsas problem dini deyil, institusional xarakter daşıyırdı. Məmlük ordusunda piyada atıcıların yer alması hakim sinfin mövqeyini zəiflədə bilərdi. Bu səbəbdən yeni silahlar potensial təhlükə kimi qəbul edilirdi.

Mərc Dabiq döyüşündə Osmanlı ordusu nizami piyada qüvvələri və artilleriya ilə üstünlük qazandı. Döyüşün əvvəlində uğur qazanan Məmlük süvariləri daha sonra odlu silahların təsiri ilə ciddi itkilər verdi və nəticədə dövlət süquta uğradı.

Tarixçilər qeyd edir ki, Məmlüklərin məğlubiyyəti təkcə texnoloji geriliklə bağlı deyildi. Daxili parçalanma, iqtisadi böhran və xəyanət amilləri də həlledici rol oynadı.

Analitik yanaşmalara görə, bu hadisə “özünü məhv edən modernləşmə” fenomeninin klassik nümunəsidir. Yəni yeni texnologiyanın qəbul edilməsi mövcud sistemin dağılmasına səbəb ola bilərdi, bu isə hakim elit tərəfindən qəbul edilmədi.

Nəticə etibarilə, Məmlük dövləti dəyişmək əvəzinə mövcud strukturu qorumağı seçdi və bu qərar onun süqutunu sürətləndirdi.