Son illərdə antisemitizm anlayışı beynəlxalq siyasətdə təkcə irqçilik və dini ayrı-seçkiliyi ifadə edən termin kimi deyil, həm də siyasi və ideoloji alət kimi geniş şəkildə istifadə olunur. Analitiklərin fikrincə, bu anlayışın xüsusilə İsrailin Fələstin siyasətinə yönələn tənqidlər fonunda daha sərt və geniş tətbiqi diqqət çəkir.

İslam hüquq təfəkkürünün köklərinə endiyimizdə, tarixi inkişafda həlledici olan ilk ayrımın əvvəlcə coğrafi əsaslara söykəndiyini görürük: Əhl-i Hicaz və Əhl-i İraq. Təbii ki, bu bölünmə öz daxilində həm bəlli bir sosyal fərqlilik və buna müvafiq üslub fərqliliyini əks edirməkdə idi. Məhz buna görədə bir müddətdən sonra bu ayrım coğrafi xüsusiyyətindən uzaqlaşaraq yerini metodoloji bir kimliyə vermişdir. Bu metodoloji ayrımın iki əsas axını isə Əhl-i Hədis və Əhl-i Rəy kimi formalaşmışdır.

İsrailin Livan hökumətinə Hizbullahın silahsızlaşdırılması üçün verdiyi möhlətin başa çatmasına az qalsa da, qiymətləndirmələrə görə, İsrail ordusu ABŞ-dan açıq razılıq almadan İrana bağlı bu qruplaşmaya qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyata başlamağa risk etməyəcək. Xatırladaq ki, İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats ötən ilin noyabrında Hizbullaha silahlarını ilin sonuna qədər təhvil vermək üçün möhlət qoymuş, əks halda İsrail ordusunun Livanda ona qarşı geniş hərbi əməliyyat həyata keçirəcəyini bildirmişdi.

Benində yaşanan çevriliş cəhdi, Fransanın Qərbi Afrikada illərdir ayaqda saxlamağa çalışdığı nüfuz mexanizminin artıq işləmədiyini açıq şəkildə ortaya qoydu. Sahel xəttində hərbi mövcudluğunu itirən Paris üçün Benindəki bu sarsıntı, Afrikada “idarə oluna bilən tərəfdaşlar” dövrünün səssiz, lakin kritik şəkildə sona çatdığını göstərən mühüm hədd oldu. Afrikanın qərb ucunda yerləşən Beninin paytaxtı Kotonuda dövlət televiziyasının qarşısından gələn atəş səsləri qısa müddət sonra ekranlara da əks olundu. Uniforma geyinmiş bir qrup hərbçi kameraların qarşısına çıxaraq “idarəyə əl qoyduqlarını”, konstitusiyanın dayandırıldığını və sərhədlərin bağlandığını elan etdi.

Türkiyənin ASELFLIR-600 kimi elektrooptik və kəşfiyyat sistemlərinin inkişafı Şərqi Aralıq dənizi və Yaxın Şərqdə qüvvələr balansını və strateji çəkindirmə arxitekturasını necə dəyişdirir? Bu texnoloji dönüş Ankara üçün məhdud müdafiə muxtariyyətindən müstəqil kəşfiyyat-zərbə dövrəsinə keçidin siqnalıdırmı? ASELFLIR-600 elektrooptik sisteminin hazırlanması və uğurlu sınaqları təkcə mühəndis uğuru deyil. Bu, Türkiyənin müdafiə sənayesində xarici texnoloji asılılığı azaltmaq üzrə uzunmüddətli strategiyasının praktik təcəssümüdür. Hələ Kanada WESCAM sistemlərinə embarqo tətbiq etməzdən öncə formalaşmağa başlayan bu doktrina, 44 günlük Azərbaycan-Ermənistan müharibəsindən sonra tətbiq edilən məhdudiyyətlərlə sürətlənərək dövlət səviyyəsində “texnoloji suverenlik” kursunun bərqərar olmasına gətirib çıxardı.

Donald Tramp administrasiyasının yeni ABŞ Milli Təhlükəsizlik Strategiyası nə dərəcədə Amerikanın qlobal roluna sistemli yenidən baxışı əks etdirir, yoxsa daha çox strateji planlaşdırma institutlarının böhranını, transatlantik təhlükəsizlik arxitekturasının aşınmasını və Vaşinqtonun Avropadan uzaqlaşması fonunda Moskva ilə de-fakto asimmetrik yaxınlaşmanı nümayiş etdirir.

Palmira yaxınlığında Suriya təhlükəsizlik qüvvələri ilə ABŞ hərbçilərinin birgə patruluna qarşı törədilmiş ölümcül terror hücumu həm ərəb dünyasında kəskin qınaq doğurub, həm də Dəməşq ilə Vaşinqton arasında formalaşmaqda olan təhlükəsizlik əməkdaşlığının strateji əhəmiyyətini ön plana çıxarıb. Hücum şənbə günü Suriyanın mərkəzində, Homs əyalətinin kənd ərazilərində yerləşən Palmira yaxınlığında baş verib. UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilən bu ərazi 2015–2017-ci illərdə iki dəfə İŞİD-in nəzarətində olub və həmin dövrdə mədəni irsin sistemli şəkildə məhv edilməsi, kütləvi edamlar və mülki əhaliyə qarşı ağır repressiyalarla yadda qalıb.

İranda dərman və tibbi təminat sahəsindəki hazırkı böhran — sadəcə qısamüddətli valyuta şoku və ya maliyyə dalğalanmasının nəticəsidirmi, yoxsa bu, dövlətlə cəmiyyət arasında uzun illər formalaşmış sosial kontraktın dərin struktur qırılmasını, yəni idarə olunan sabitlik modelindən institusional eroziya mərhələsinə keçidi göstərən bir siqnaldır? Və əgər belədirsə, bu, həm ölkədaxili sabitlik, həm də regionun təhlükəsizliyi üçün nə deməkdir?

Florida ştatının qubernatoru Ron DeSantis-in “Müsəlman Qardaşları” təşkilatını “terrorçu qurumlar” siyahısına daxil etməsi ABŞ siyasi mühitində bu təşkilata qarşı sürətlə dərinləşən dönüşü göstərən bir addımdır. Uzun illər Vaşinqtonun İxvanla bağlı qeyri-müəyyən və ziddiyyətli siyasəti bəzən diqqətsizlik, bəzən də məhdud əməkdaşlıq indi yerini daha sərt yanaşmaya verir və təşkilatın sərhədləri aşan ideoloji şəbəkə olaraq uzunmüddətli təhlükə yaratdığı rəyi güclənir.

İsrailin işğalçı hökumətinin başçısı Benyamin Netanyahu Nyu-Yorka ayaq basmadan belə ABŞ-ın iki yüksək vəzifəli rəsmisi arasında açıq qarşıdurma yarandı. Hər iki rəsmisinin eyni Demokrat Partiyasına mənsub olmasına baxmayaraq, mübahisənin əsasında İsrail işğal rejiminin siyasətlərinə verilən dəstək, susqunluq və ya ona qarşı çıxış məsələsi dayanırdı. Nyu-York şəhərinin yeni seçilmiş gənc meri Zahran Məmdani bəyan etdi ki, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin çıxardığı həbs orderinə əsasən Netanyahu şəhərə gələrsə, onun tutulması barədə göstəriş verəcək. Lakin ştatın qubernatoru Keti Hoçul açıqladı ki, merin səlahiyyətləri buna imkan vermir, çünki Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin ABŞ ərazisində hüquqi yurisdiksiyası yoxdur.

Onilliklərlə davam edən təqibdən sonra İsrail şənbə günü Fələstinin “HƏMAS” hərəkatının tanınmış simalarından olan Raid Səədin Qəzza şəhərinə endirilən zərbə nəticəsində öldürüldüyünü açıqlayıb. İsrail ordusu Səədi “HƏMAS” üçün “döyüş vasitələrinin yenidən istehsalını bərpa etməyə çalışan” şəxs kimi ittiham edib. Ordu onu “HƏMAS”da silah istehsalı qüvvəsinin rəhbəri” adlandırıb. “HƏMAS”dakı mənbələr isə onu hərəkatın hərbi qanadı olan “İzzəddin əl-Qəssam briqadaları”nın rəhbərliyində İzzəddin əl-Həddaddan sonra “ikinci şəxs” kimi təqdim ediblər.

“Ankara – yeni Dəməşq hakimiyyəti – SDF” üçbucağının transformasiyasını müəyyən edən struktur parametrlər hansılardır və Türkiyənin institusional maraqları, SDF-nin mövqeyi, ABŞ-ın iştirakı və formalaşan regional alyanslar nəzərə alındıqda, “Terrorsuz Türkiyə” prosesi sistemli deeskalasiya formatına çevrilə bilərmi?