BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Son illər ərzində Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının qlobal iqtisadiyyatdakı mövqeyi təkcə həcminə görə deyil, həm də gəlir mənbələrinin müxtəlifliyi, artım templəri və iqtisadi təsir dairəsinin genişlənməsi baxımından daha sabit görünür. Krallıq özünün enerji bazarlarındakı çəkisindən və istehsal bazasını uzunmüddətli perspektivdə yenidən formalaşdırmağa yönəlmiş islahat yolundan səmərəli şəkildə yararlanıb. Qeyri-neft sektorunda qeydə alınan irəliləyişlər, investisiya axınlarının artması, hüquqi və tənzimləyici bazanın inkişafı Səudiyyə iqtisadiyyatının beynəlxalq dəyişikliklərə daha böyük çevikliklə reaksiya vermək qabiliyyətini gücləndirən amillərdir.
"Krallığın 2030 Baxışı" proqramının işə salınmasından bir onillik keçdikdən sonra Krallıq davamlı tərəqqiyə nail olub. Aktivləşdirilmiş 1290 təşəbbüsdən 935-i tamamlanıb, 225-i isə hazırlanma mərhələsindədir; göstəricilərin 93 faizi hədəflərinə çatıb və ya yaxınlaşıb. Proqram üç mərhələdə icra olunub:
əsasların qurulması (2016–2020),
icranın sürətləndirilməsi (2021–2025)
dayanıqlılığa fokuslanan üçüncü mərhələ (2026-2030).
Neftdən asılılığın azaldılması və ÜDM artımı
Səudiyyə iqtisadiyyatı neft bumu dövründən struktur islahatlarının rəhbərlik etdiyi şaxələndirmə mərhələsinə keçib. 2024-cü ildə real Ümumi Daxili Məhsul (ÜDM) hədəfləri üstələyərək 4,9 trilyon riala (1,31 trilyon dollar) çatıb. Bu transformasiya artım strukturunda aydın görünür: qeyri-neft fəaliyyətləri 55 faizlik payla iqtisadiyyatın əsas mühərrikinə çevrilib. 2025-ci ildə real qeyri-neft ÜDM-in dəyəri 3,35 trilyon rial (təxminən 893 milyard dollar) təşkil edib. Beynəlxalq təşkilatlar 2026-cı il üçün Səudiyyə iqtisadiyyatında 3,1-4,3 faiz arası illik artım proqnozlaşdırırlar.
İctimai İnvestisiya Fondu (PIF) - İqtisadiyyatın dayağı
İctimai İnvestisiya Fondu " Krallığın 2030 Baxışı " çərçivəsində qeyri-neft sektorunun böyüməsinə rəhbərlik edən əsas sütuna çevrilib. Fondun qeyri-neft ÜDM artımındakı payı 10 faizə çatıb və o, 1 milyondan çox iş yerinin açılmasına töhfə verib. 2025-ci ildə idarə olunan ümumi aktivlər 3,41 trilyon riala (909 milyard dollar) çatıb. 2030-cu il üçün hədəf isə bu rəqəmi 10 trilyon riala (2,67 trilyon dollar) çatdırmaqdır. "Gələcək İnvestisiya Təşəbbüsü" (FII) platforması vasitəsilə 250 milyard dollardan çox müqavilə imzalanıb.
Özəl sektor və KOB-ların yüksəlişi
Özəl sektorun iqtisadiyyatdakı payı 2025-ci ildə 51 faizə yüksələrək hədəfləri keçib (2030 hədəfi 65%-dir). Kiçik və orta biznes (KOB) subyektlərinin iqtisadiyyatdakı payı isə 2024-cü ildə 22,9 faizə çatıb. Özəl-dövlət tərəfdaşlığı (PPP) çərçivəsində 200-dən çox layihə vasitəsilə 800 milyard rial (213 milyard dollar) investisiya cəlb edilib. Krallıq xarici investisiyalar üçün qlobal mərkəzə çevrilib; xarici birbaşa investisiya balansı 1 trilyon rialı (267 milyard dollar) ötüb.
Maliyyə texnologiyaları və rəqəmsal transformasiya
Maliyyə sektoru tam inteqrasiya olunmuş sistemə çevrilib. Bank sektorunun aktivləri 2016-cı ildəki 2,6 trilyon rialdan 2025-ci ildə 4,9 trilyon riala yüksəlib. Rəqəmsal ödənişlər 18 faizdən 85 faizə (2016-2025) sıçrayıb. Elektron ticarət satışları isə 2019-cu ildəki 10,3 milyard rialdan 2025-ci ildə 325,2 milyard riala (86,7 milyard dollar) çatıb.
Sosial nailiyyətlər - Mənzil, məşğulluq və təhsil
Mənzil: Mənzil sahibi olan ailələrin nisbəti 2025-ci ildə 66,24 faizə çatıb. İpoteka maliyyələşdirilməsi 904 milyard riala yüksəlib.
Məşğulluq: İşsizlik səviyyəsi 7 faizə enərək "Baxış 2030" hədəfinə vaxtından əvvəl çatıb. Özəl sektorda çalışan səudiyyəlilərin sayı 2,6 milyona çatıb.
Qadınların rolu - Qadınların işçi qüvvəsində iştirakı 2025-ci ildə 35 faizə yüksəlib.
İnsan İnkişafı: Krallıq İnsan İnkişafı İndeksində dünya üzrə 37-ci yerə yüksəlib. Orta ömür uzunluğu 78,7 yaşa çatıb.
Strateji sektorlar - Mədən, sənaye və logistika
Mədən - Faydalı qazıntı sərvətlərinin dəyəri 9,4 trilyon riala (2,51 trilyon dollar) çatıb. Krallıq mədən investisiya cəlbediciliyinə görə dünyada ilk 10-luğa daxil olub.
Sənaye - Zavodların sayı 12,9 mini ötüb. Neft-qazla bağlı sənaye ixracı 838,6 milyard riala çatıb.
Logistika - Səudiyyə Ərəbistanı qlobal loqistika mərkəzi kimi mövqeyini möhkəmlədib. Riyad metrosu 176 km uzunluğu ilə dünyanın ən uzun pilotsuz qatar şəbəkəsi olub.
Süni intellekt, kosmos və turizm
Krallıq 2024-cü ildə Elektron Hökumətin İnkişafı İndeksində dünyada 6-cı yerə yüksəlib. Rəqəmsal iqtisadiyyatın ÜDM-dəki payı 15,8 faizdir. Turizm sahəsində 2025-ci ildə turist sayı 123 milyonu keçib, turizm xərcləri isə 300 milyard rialı ötüb. "Expo 2030" və 2034 Dünya Çempionatına ev sahibliyi bu sektoru daha da canlandıracaq. Məkkə və Mədinəni ziyarət edən ümrə zəvvarlarının sayı 18 milyonu keçib.
Kənd təsərrüfatı və enerji şaxələndirilməsi
Kənd təsərrüfatı istehsalı 2016-cı ildəki 6 milyon tondan 2025-ci ildə 12 milyon tona yüksəlib. Enerji sahəsində isə Krallıq neft-qazla yanaşı, günəş, külək və hidrogen enerjisi layihələri ilə "yaşıl enerji" mərkəzinə çevrilir. "Yaşıl Səudiyyə" təşəbbüsü çərçivəsində 151 milyondan çox ağac əkilib.