BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

Müasir dünyada güc artıq təkcə tanklar, qırıcı təyyarələr və ya bombalarla ölçülmür. Bu gün qlobal nizamı müəyyən edən ən mühüm amil pulun hansı ölkəyə girəcəyinə və haradan çıxacağına qərar verən nəhəng maliyyə strukturlarıdır. Bu strukturların başında isə 10 trilyon dollardan çox aktivi idarə edən, dünyanın ən böyük varlıq idarəetmə şirkəti olan "BlackRock" dayanır.

"BlackRock" nə bir bank, nə bir fabrik, nə də bir ölkədir. Lakin o, Almaniya, Yaponiya və ya İngiltərə kimi nəhəng dövlətlərin ümumi daxili məhsulundan (ÜDM) daha böyük bir sərvətə, daha doğrusu pula sahibdir. Başqalarının vəsaitlərini idarə edərək böyüyən bu şirkət, əslində pərdəarxasında dünyanı idarə edən əsas mexanizmlərdən birinə çevrilib.

Bu nəhəng fondun əsas fərqi ondadır ki, o, bir dövlət qədər zəngin və qüdrətli olsa da, seçkilərə girmir, meydanlarda çıxış etmir və bayraq sallamır. Lakin hökumətlər üzərində ciddi təzyiq vasitələrinə malikdir. Enerji, bankçılıq, müdafiə sənayesi və texnologiya nəhənglərinə yatırdığı milyardlarla dollar sayəsində "BlackRock" hansı sektorun böyüyəcəyinə, hansının isə çökəcəyinə qərar verir. Dövlət istiqrazlarını satın alaraq ölkələrin borclanma riskini öz üzərinə götürür, bu isə ona siyasi qərarlara təsir etmək imkanı yaradır.

"BlackRock"un əsl gücü onun sahib olduğu "Alaaddin" adlı möhtəşəm proqram təminatında gizlidir. Bu risk analiz sistemi dünyadakı trilyonlarla dollarlıq investisiyanın hərəkətini müəyyən edir. Bir ölkədən, o cümlədən Türkiyədən birdən-birə böyük para çıxışı baş verirsə və iqtisadiyyat sarsılırsa, çox vaxt bunun arxasında "Alaaddin" alqoritminin verdiyi "riskli" qərarı dayanır. İnvestisiya harada "olur" deyilsə, ora axır; harada risk görürsə, oradan qaçır.

Ekspertlərin rəyinə görə, "BlackRock" kimi nəhəng fonlar böhranları sevir. Çünki kböhran zamanı aktivlər ucuzlaşır, maaşlar təzyiq altında qalır və iqtisadi çıxılmazlıq yaranır. Bu, qlobal sermayə üçün "ucuz alış" fürsətidir. Mal sahibi (ölkə) çətinə düşəndə, bu fonlar gözləyir və ən aşağı qiymətə strateji aktivlərə ortaq olur.

"BlackRock" bir şeytan deyil, lakin o, bir xeyriyyə qurumu da deyil. O, bayraqsız, ideologiyasız, tamamilə mənfəət üzərində qurulmuş bir sistemdir. Səhiyyədən müdafiəyə qədər hər sahəyə təsir edən bu mexanizmin son vaxtlar Türkiyə bazarına maraq göstərməsi suallar doğurur.