İran müharibəsinin başlanğıcından bəri Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının Tehranın Körfəz ölkələrinə qarşı təcavüzlərinə qarşı mübarizədə oynadığı fərqli rol özünü büruzə verdi. Bu, Səudiyyə rəhbərliyinin İranın hücumlarından zərər çəkmiş Körfəz dövlətlərinin tələblərinə sürətli reaksiyasında - hava limanlarının və limanların açılması, qida və istehlak malları üçün tədarük zəncirlərinin təmin edilməsi, habelə dünyanın neft tələbatına çevik cavab verilməsində özünü göstərdi. Xüsusilə, "Şərq-Qərb" boru kəmərinin işə salınması və Yənbu limanından gündəlik 7 milyon barel neftin ixrac edilməsi bu fəaliyyətin mərkəzində dayandı.

Son vaxtlar Vaşinqtonda Tehran rejiminin kəskin parçalanma yaşadığına dair fərziyyələr dolaşır. Hesab olunur ki, bu parçalanma rejimin Tramp administrasiyası ilə ciddi diplomatik qərarlar qəbul etməsinə mane olacaq qədər dərindir. Lakin ABŞ-la razılaşma istəyən bir qanadın və qarşıdurma tərəfdarı olan digər qanadın mövcudluğu barədə bu yanaşma reallığı həddindən artıq bəsitləşdirir.

Antalya Diplomatiya Forumu ilə bağlı AzerVoice (VOA) Analitik Təhlil Mərkəzi tərəfindən hazırlanmış “Qlobal xaosda Türk kompası” başlıqlı analiz Türkiyənin aparıcı media platformalarında yayımlanıb. Məlumata görə, materialda forumun qlobal qeyri-müəyyənliklər fonunda dialoqu qoruyan mühüm platforma olduğu vurğulanıb. Türkiyənin çoxşaxəli diplomatiya strategiyası çərçivəsində ADF-nin beynəlxalq sistemdə parçalanmanı idarə edə bilən nadir mexanizmlərdən biri kimi təqdim edildiyi qeyd olunub.

Suriyada hakimiyyət orqanlarının Dəməşqdə dini şəxsiyyəti hədəf almaq üçün hazırlanmış partlayıcı qurğunun zərərsizləşdirilməsi və xarici tərəflə əlaqəli hüceyrənin həbs edilməsi barədə bəyanatı heç də təəccüblü olmadı. Çünki bu xarici tərəf Livan-İran mənşəli "Hizbullah"dan başqa heç kim deyil. Bu, qarşısına qoyulan vəzifəni yerinə yetirməzdən əvvəl ifşa edilən ilk hüceyrə deyil.

Cəmi bir gündən az davam edən danışıqlar, üç dəqiqəni keçməyən qısa bir mətbuat konfransı ilə və heç bir ciddi irəliləyiş olmadan başa çatdı. Şənbə günü günortadan sonra başlayan ABŞ-İran müzakirələri bütün gecə boyu, təxminən 21 saat davam etdi. C.D. Vens İslamabadda jurnalistlərin qarşısına çıxanda Pakistan paytaxtında artıq günəş doğmuşdu. ABŞ vitse-prezidenti bildirdi: "Razılığa gələ bilmədik. Qırmızı xətlərimizin nə olduğunu çox aydın şəkildə izah etdik... Onlar isə şərtlərimizi qəbul etməməyi seçdilər".

Tarix elmi müxtəlif insan qruplarının və xalqların bir-birindən fərqləndirən xüsusiyyətlərini öyrənərkən, "kütlə" (həşd) ilə "ictimaiyyət" (cumhur) arasındakı fərqi müəyyən etməyə çalışır. Sosioloqlar Qustav Le Bon "Kütlələr psixologiyası" adlı kitabında Recis Debre isə "Siyasi zəkanın tənqidi" əsərində bu fərqi aydın şəkildə izah ediblər.Bu nöqteyi-nəzərdən müasir İran özünü saf bir sivilizasiya kimi təqdim edərək, mahiyyətcə "Ərəb İslamı" ilə daimi qarşıdurma üzərində qurulmuş bir dövlət modeli təklif edir. 1979-cu il inqilabı "İran İslamını" hakimiyyətə gətirərkən, İran kimliyini beynəlxalq İslam cəmiyyəti qurmaq və "ümmət" məvfumunu ön plana çıxarmaq iddiası ilə birləşdirdi.

2014-cü ildə Yəməndə hakimiyyətə gəldikdən sonra Husilərin "Ənsarullah" qruplaşması təhsil strukturunda möhkəmlənməyə, tədris proqramlarını, məktəb adlarını dəyişdirməyə və xüsusi təhsil sistemləri yaratmağa başlayıb. Bu yolla təhsil müəssisələri şəxsiyyət və şüur formalaşdıran mübarizə meydanına, eləcə də gənclərin hərbi xidmətə cəlb edilməsi üçün stansiyaya çevrilib.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı apardığı müharibənin nəticələri regionda yeni bir nizamın doğulmasına yol açacaq, yoxsa Şimali Afrika və Yaxın Şərqi daha dərin sabitliksizlik burulğanına sürükləyəcək? Bu sual hazırda qlobal siyasi dairələrin mərkəzindədir. Donald Trampın müharibədən əvvəl arzuladığı "sülh və yenidənqurma" vədi, İranın regional proksiləri vasitəsilə müqavimət göstərdiyi bir şəraitdə sınağa çəkilir.

Müasir dünyada güc artıq təkcə tanklar, qırıcı təyyarələr və ya bombalarla ölçülmür. Bu gün qlobal nizamı müəyyən edən ən mühüm amil pulun hansı ölkəyə girəcəyinə və haradan çıxacağına qərar verən nəhəng maliyyə strukturlarıdır. Bu strukturların başında isə 10 trilyon dollardan çox aktivi idarə edən, dünyanın ən böyük varlıq idarəetmə şirkəti olan "BlackRock" dayanır.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi başlamazdan əvvəl, hazırda müvəqqəti fəaliyyət göstərən Məhəmməd Şiə əs-Sudani hökuməti İraqı bölgədəki münaqişə dairələrindən uzaq tutmaqla bağlı diplomatik uğurları ilə öyünürdü. Lakin bu gün Bağdad, hərbi əməliyyatları canlı yayımlayan televiziya ekranlarının Təl-Əviv, Tehran və Beyrutla yanaşı dördüncü əsas nöqtəsinə çevrilib.

"The Telegraph" qəzetinin köşə yazarı Embroz Evans-Priçard hesab edir ki, Donald Trampın İrana qarşı atdığı addımlar onu 1956-cı ilin Süveyş böhranını xatırladan tarixi bir məqama sürükləyə bilər. Bu ssenaridə sürətli hərbi uğurlar geniş qlobal iqtisadi təzyiqlər altında əriyib itir və nəticədə ABŞ-ın alçaldıcı geri çəkilməsi ilə beynəlxalq siyasətin tarazlığı kökündən dəyişir.

Dünya ABŞ-ın Yaxın Şərqə doğru irəliləyən hərbi qüvvələrini, ABŞ-İsrail koalisiyasının İrana qarşı mümkün müharibəsini və bunun Hörmüz boğazındakı naviqasiyaya, neft-qaz qiymətlərinə təsirini narahatlıqla izlədiyi bir vaxtda, ABŞ Konqresinin Tədqiqat Xidməti (CRS) diqqətçəkən bir araşdırma dərc edib. 27 fevral 2026-cı ildə, yəni müharibənin başlamasından cəmi bir gün əvvəl işıq üzü görən "Hakimiyyətin bölünməsi və NATO-dan çıxma" adlı bu araşdırma, Prezident Trampın Konqresin razılığı olmadan ABŞ-ı Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatından (NATO) çıxarmaq səlahiyyətinin olub-olmadığını müzakirə edir. Araşdırmanın məhz bu zaman kəsiyində dərc olunması xüsusilə diqqət çəkir.