BAKI,VOA, Analitik Təhlil Mərkəzi

İndoneziya ordusunun Qəzzadakı "Sülh Şurası" layihəsində iştirakı tərəfdarlar və əleyhdarlar arasında kəskin mübahisələrə səbəb olub. Son 70 ildə İndoneziya BMT-nin sülhməramlı missiyaları çərçivəsində Afrika, Asiya və Avropanın münaqişə zonalarına qoşun göndərsə də, Qəzza missiyasının xarakteri və riskləri tamamilə fərqlidir.

Qeyd edək ki, İndoneziya ordusu indiyədək göstərdiyi fəaliyyətlərə görə böyük təqdirlər alsa da, bəzi əməkdaşları qaçırılmış, bəziləri isə öldürülmüşdür. Bəs onları Qəzzada nə gözləyir?

İndoneziya Qəzzadakı "Beynəlxalq Sabitlik Qüvvələri"nə qoşulacaq beş ölkədən biridir. Digər dörd ölkə Kosovo, Qazaxıstan, Albaniya və Mərakeşdir. Bu ölkələr arasında Mərakeş sülhməramlı təcrübəsi olan yeganə dövlətdir, lakin İndoneziya əsgərlərinin sayı daha çoxdur, çünki İndoneziya BMT Təhlükəsizlik Şurasının sülhməramlı proqramına ən çox töhfə verən ilk 10 ölkə sırasındadır.

Missiyanın vəzifələri və "HƏMAS"-ın tərksilah edilməsi

"Beynəlxalq Sabitlik Qüvvələri" adi BMT sülhməramlılarından fərqlənir; o, BMT Təhlükəsizlik Şurasına deyil, "Sülh Şurası" adlı quruma tabedir. Buna baxmayaraq, BMT Təhlükəsizlik Şurası 17 noyabr 2025-ci il iclasında bu şuranı dəstəkləyib və 2803 saylı qətnamə ilə İndoneziya da daxil olmaqla üzv dövlətlərə bu qüvvəyə qoşulmaq hüququ verib.

Bu qüvvələr İsrail və Misirlə sıx koordinasiyada fəaliyyət göstərəcək. Missiyanın 6 əsas vəzifəsi var:

Sərhəd bölgələrinin təhlükəsizliyinə kömək.
Mülki şəxslərin müdafiəsi.
Fələstin polis namizədlərinin təlimi.
Humanitar yardımların daxil olduğu dəhlizlərin təhlükəsizliyi.
Sülh Şurasının zəruri hesab etdiyi digər tapşırıqlar.
"HƏMAS"-ın hərbi infrastrukturunun məhv edilməsi və hərəkatın tərksilah edilməsi.

İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu 19 fevralda bildirib ki, "HƏMAS" tərksilah edilmədən Donald Trampın təşəbbüsü ilə hazırlanan "Qəzzanın yenidən qurulması" layihəsi irəliləməyəcək.

Əsas risklər: Tunellər və şəhər döyüşləri

Padcadcaran Universitetinin müdafiə eksperti Muradi hesab edir ki, "HƏMAS"-ın tərksilah edilməsi İndoneziya ordusu üçün ən böyük riskdir. Tunellərin dağıdılması prosesi İndoneziya qüvvələrini çətin şəhər döyüşlərinə cəlb edə bilər. Muradi vurğulayır ki, bu prosesdə iştirak İndoneziyanı neytrallıqdan çıxaracaq və ölkənin konstitusiyasına, eləcə də xarici siyasətinə zidd olacaq.

İsrail mətbuatının fevralın əvvəlində verdiyi məlumata görə, İndoneziya qoşunları Qəzzanın cənubunda — Rəfah və Xan Yunis ətrafında yerləşəcək. Rəfah hazırda Qəzza sakinləri üçün Misirə açılan yeganə həyati keçiddir.

General Əmir Avivi "Reuters"ə bildirib ki, Rəfahda mülki fələstinlilər üçün qurulacaq düşərgələr üz tanıma və nəzarət sistemləri ilə təchiz olunacaq. "Avivi" adlanan bu kompleks məhz "HƏMAS" tunellərinin üzərində qurulacaq.

İndoneziya Universitetinin sülh və insan hüquqları üzrə eksperti Hero Susityo Nusvanto xəbərdarlıq edir ki, Rəfah "HƏMAS" üçün çox həssas və mürəkkəb tunel şəbəkəsinə malikdir. Əgər İndoneziya əsgərləri bu infrastrukturu təmizləməyə başlasa, "HƏMAS" onları düşmən kimi görəcək. Bu da missiyanın sülhməramlılıqdan anti-terror əməliyyatına keçməsinə səbəb ola bilər. Nusvanto hesab edir ki, İndoneziya qüvvələri beynəlxalq humanitar hüququ pozmaq riski ilə üz-üzədir və bölgədə döyüşçü ilə mülki şəxsi ayırd etməkdə çətinlik çəkəcəklər.

İndoneziya hökumətinin və nazir Sugiyononun cavabı

İndoneziyanın xarici işlər naziri Sugiyono 20 fevralda Vaşinqtonda jurnalistlərə bildirib ki, İndoneziyanın bu qüvvələrdə iştirakı İsrail ilə diplomatik əlaqələrin olub-olmaması ilə bağlı deyil. O, İndoneziyanın tərksilah əməliyyatlarında iştirak etməyəcəyini, yalnız humanitar yardımları və hər iki tərəfdən (Fələstin və İsrail) olan mülki cəmiyyəti qoruyacağını vurğulayıb. Nazirlik əlavə edib ki, əsgərlər yalnız özünümüdafiə məqsədilə və mütənasib şəkildə silah işlədə bilərlər.

Maliyyə məsələsi: 17 trilyon rupilik yük

Ekspert Devi Fortuna Ənvər bildirir ki, əgər bu missiya BMT-nin "mavi dəbilqəlilər"i kimi tanınsaydı, xərcləri BMT ödəyərdi. Lakin bu missiya BMT-dən kənardırsa, xərcləri qoşun göndərən dövlət ödəməlidir. Maliyyə naziri Purbaya Yudi Sdiva bildirib ki, İndoneziyanın Sülh Şurasına ödəyəcəyi təxminən 17 trilyon rupi (təxminən 1 milyard dollar) depozit Müdafiə Nazirliyinin 2026-cı il büdcəsindən (ümumi 187,1 trilyon rupi) ödəniləcək.

Tarixi təcrübə və acı dərslər

İndoneziya ordusunun sülhməramlı keçmişi 1957-ci il Misir missiyasından başlayır və Vyetnam, Konqo, Livan kimi bir çox ölkəni əhatə edir:

Vyetnam (1973-1975): İndoneziya BMT-dən kənar "ICCS" qüvvələrinə qoşuldu, lakin "faydasız" hesab olundu. Əsgərləri ("feyt-konq" tərəfindən) atəşə tutuldu, polkovnik Leonard Qunavan helikopterin vurulması nəticəsində öldürüldü, kapitan Mulkan isə əsir götürüldü.

Konqo (2020): Çavuş Rama Vahidi silahlı hücumda şəhid oldu.

Livan (2024): İki İndoneziya əsgəri İsrailin hücumu nəticəsində yaralandı.

"Həmas" sözçüsü Hazim Qasim bildirib ki, hərəkat beynəlxalq qüvvələri yalnız o şərtlə qəbul edir ki, onlar daxili işlərə qarışmasınlar, yalnız atəşkəsi müşahidə etsinlər və İsrail ordusu ilə xalq arasında bufer zonası olsunlar.