BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun cümə axşamı günü dərc etdiyi və Dövlət Müfəttişinə (Ombudsman) "Həmas"ın 7 oktyabr 2023-cü il hücumu ilə bağlı araşdırma çərçivəsində təqdim etdiyi cavabları ehtiva edən tam sənəd ətrafında reaksiyalar getdikcə kəskinləşir. Netanyahu bu sənəddə hücumun qarşısını ala bilməməkdə günahı öz siyasi rəqibləri və təhlükəsizlik rəhbərlərinin üzərinə ataraq, öz məsuliyyətini minimuma endirməyə çalışıb.

Siyasətçilərin hücumundan sonra yazıçı və jurnalistlər də ona qarşı çıxaraq bildiriblər ki, onun bu cavabı özünü təmizə çıxarmaq üçün dövlət təhlükəsizliyini qurban vermək cəhdidir və müharibənin əvvəlindən bəri soyuqqanlılıqla hazırlanan bir növ seçki silahıdır.

Tanınmış araşdırmaçı jurnalist Ronen Berqman "Yedioth Ahronoth" qəzetində yazıb ki, Netanyahu yalanlar və təhlükəli saxtakarlıqların qarışığından ibarət bir sənəd təqdim edib; o, məxfi materialları qorumaq üçün özünə və adamlarına verilən etibardan sui-istifadə edərək, öz üzərindən ittihamları kənarlaşdırmaq üçün bu materialları azdırıcı şəkildə istifadə edib.
Berqman əlavə edib ki, Netanyahu xüsusilə seçki ilində ictimaiyyətin nəyi bilməli olduğunu və nəyin qaranlıqda qalmasının daha yaxşı olacağını özü təkbaşına qərara alıb. Berqman Netanyahunu "nəşr səlahiyyətini" qanunsuz mənimsəməkdə və tarixi faktlarla manipulyasiya etməkdə ittiham edib. O bildirib ki, baş nazirin təqdim etdiyi sənəd onun "normallaşmanı" "təhlükəsizlikdən" üstün tutduğunu, rəhbər şəxslərin seçimində uğursuzluğa düçar olduğunu və dövlət resurslarından seçki məqsədləri üçün istifadə etdiyini göstərir.

Berqman yazır ki, Netanyahunun dərc etdiyi sənəd kəsilmiş və azdırıcı sitatların bir "sintezidir" və məqsədi seçicilər qarşısında özünü 7 oktyabr hadisələrinin məsuliyyətindən təmizləməkdir; o, hazırda təhlükəsizlik orqanlarının onunla hüquqi müstəvidə üz-üzə gəlməkdən qorxmasından istifadə edir. Berqman bu sənədlə seçkilər arasında birbaşa bağ quraraq qeyd edib ki, bu, xüsusən də seçki ilində qeyri-etik bir hərəkətdir.

Berqmanın Netanyahunun özünü təmizə çıxarmaq üçün seçki öncəsi münasib vaxt seçməsinə dair eyhamını İsrail Yayım Qurumundan olan yazıçı Yara Şapira da dəstəkləyib. O bildirib ki, Netanyahunun sənədindəki bu materialların toplanmasına hələ 2023-cü ilin oktyabrında — Qəzzada müharibə yeni başlayanda start verilib.
Yara Şapira yazır: "Əlbəttə ki, 7 oktyabr uğursuzluğunda ən son günahlandırılacaq şəxs olduğunu sübut etməyə çalışan birinin on illik təhlükəsizlik müzakirələrindən seçib yığdığı sitatlar toplusundan faktiki olaraq heç bir nəticə çıxarmaq olmaz. Həqiqət budur ki, yüksək rütbəli təhlükəsizlik və siyasət rəsmiləri birlikdə 'Həmas'ın imkanlarını və qarşıdurmaya hazırlığını qiymətləndirərkən səhvə yol veriblər. Lakin Netanyahu istintaq komissiyası qarşısında deyil (çünki o, belə bir komissiya yaratmayıb), ağır bir fəlakətdən iki il sonra sarsılmış bir kütlənin qarşısında və seçki döyüşü ərəfəsində dayanıb. Onun sübuta deyil, şüur ​​yuma prosesinə ehtiyacı var".

"Bu müdafiə sənədinin dərc olunma vaxtı seçkilər yaxınlaşdıqca baş nazirə qarşı yönələcək ittihamlara qarşı əks-rəvayət formalaşdırmaq üçün nəzərdə tutulub. Bu, dəqiq hesablanmış bir vaxtdır... Belə bir sənədi Knesset buraxıldıqdan sonra dərc etmək olmaz, çünki dərhal seçki təbliğatı kimi təsnif edilərdi; digər tərəfdən, səsverməyə çox qalmış dərc etmək də güclü əks-arqumentlərin yaranması riskini artırır... Hesablamalara görə, biz indi ideal orta nöqtədəyik, ona görə də sənəd jurnalistlərə göndərildi".-deyə Şapira əlavə edib.

İsraildə Netanyahunun seçkiləri həqiqətən də yaxınlaşdıra biləcəyinə dair qənaətlər hökm sürür. Seçkilər normalda bu ilin oktyabrında keçirilməlidir, lakin bəzi hesabatlara görə, Netanyahu onları iyun ayına, bəlkə də daha erkən vaxta çəkməyə meyllidir.

Netanyahu cümə axşamı axşam dərc etdiyi sənəddə özünü müsbət işıqda göstərib və hücumda məsuliyyətini azaldıb. O, diqqətlə seçilmiş sitatlar vasitəsilə mövqeyini gücləndirməyə çalışıb və iddia edib ki, dəfələrlə "Həmas" liderlərinin öldürülməsi üçün təzyiq göstərib, lakin təhlükəsizlik orqanlarının rəhbərləri bu ideyaya ardıcıl olaraq qarşı çıxıblar. Cavablarında Netanyahu bildirib ki, "Həmas"ın 7 oktyabrda İsrailin cənubuna hücumundan əvvəlki illərdə o, Qəzza zolağının işğalı imkanlarını dəfələrlə araşdırıb, lakin təhlükəsizlik qurumu daxili və ya beynəlxalq legitimliyi olmayan uzun və baha başa gələn müharibə tələb olunacağı və "Həmas"ı idarəetmədə əvəz edəcək hazır alternativin olmadığını əsas gətirərək bu ideyanı dəfələrlə rədd edib.

Bu, bəzi yüksək rütbəli təhlükəsizlik rəsmilərinin özlərinin dedikləri ilə ziddiyyət təşkil edir; onlar bildirirlər ki, Netanyahu və hökuməti "Həmas"ın tanınmış liderlərini öldürmək planlarını dəfələrlə rədd ediblər. Netanyahu həmçinin öz cavabına 2014-cü ilin iyulunda, Qəzzada "Qoruyucu xətt" əməliyyatı zamanı keçirilən kabinet iclasını da daxil edib. O zaman Qəzzanın işğalı məsələsini qaldırıb və sitat gətirilən o zamankı İqtisadiyyat naziri Naftali Bennetin belə cavab verdiyi deyilir: "Mən heç vaxt 'Qəzzanın işğalı' haqqında danışmamışam". Protokollara görə, Netanyahu cavab verib ki, Qəzzanı tərksilah etməyin yeganə yolu onu hərbi yolla işğal etməkdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, Bennet bu il keçiriləcək seçkilərdə Netanyahunun ən güclü rəqibidir və baş nazirin Benneti "Həmas"ın hədəf alınmasına qarşı çıxan biri kimi göstərmək üçün aydın siyasi motivi var. Netanyahu həmçinin bu gün onun ən sərt tənqidçiləri hesab edilən digər şəxslərin — o zamankı Baş Qərargah rəisinin müavini Qadi Ayzenkot, Baş Qərargah rəisi Beni Qants və Müdafiə naziri Moşe Yaalonun da həmin vaxt Qəzza zolağına nəzarəti ələ keçirmək ideyasına qarşı çıxdıqları barədə sitatları sənədə daxil edib.

2014-cü il iclaslarından olan sitatlarla yanaşı, Netanyahu sonrakı müzakirələrdən seçilmiş fraqmentləri də paylaşıb; burada "Şabak" rəhbəri də daxil olmaqla yüksək rütbəli təhlükəsizlik rəsmilərinin "Həmas"ın İsraili təəccübləndirmək üçün yeganə qabiliyyətinin sərhədlərarası tunellərdə olduğunu söylədikləri görünür. Netanyahu 2016-cı ildə keçirilən və "Şabak"ın o zamankı rəhbəri Nadav Arqamanın ona Yəhya Sinvar və Məhəmməd əl-Deyf kimi "Həmas" liderlərinin öldürülməsinin hərəkatın çöküşünə səbəb olmayacağını söylədiyi bir müzakirəni seçib; halbuki baş nazir onların öldürülməsi istiqamətində təzyiq göstərməyə davam edirdi.

Netanyahu həmçinin 2021-ci ildə Fələstin "İslami Cihad" hərəkatına qarşı keçirilən "Divarların Keşikçisi" əməliyyatından sonra baş tutan müzakirədən sitatları da daxil edib; burada o, yenidən Sinvar və əl-Deyfin öldürülməsi üçün təzyiq göstərib, o zamankı Baş Qərargah rəisi Aviv Kohavi isə bu siyasətə kəskin etiraz edib. Netanyahu həmçinin "Şabak" tərəfindən 2022-ci ildə buraxılan və "Həmas"ı məğlub etmək əvəzinə ona qarşı iqtisadi təzyiqi azaltmağı təklif edən sənədi də paylaşıb.

Digər sitatlar 7 oktyabr hücumundan bir ay əvvəlki müzakirələrdən gətirilib; bunlar arasında 12 sentyabr 2023-cü il tarixli kabinet iclası da var. Orada o zamankı Müdafiə naziri Yoav Qallantın Qəzzadakı təhlükəsizlik vəziyyətinin "sabit" olduğunu və İsrailin "Həmas" qarşısında "qüvvələrini cilovlamalı" olduğunu söylədiyi sitat gətirilir.
Netanyahu həmçinin 21 sentyabr 2023-cü ildə o zamankı Baş Qərargah rəisi Hertsi Halevinin rəhbərliyi ilə keçirilən təhlükəsizlik qiymətləndirməsinin xülasəsini təqdim edib; orada deyilir ki, "Baş Qərargah rəisi 'Həmas' ilə iqtisadi təşviqlər vasitəsilə müsbət bir yol yaratmağın mümkün olduğuna inanır".

"Həmas"ın İsrailə hücumundan on gün əvvəl Netanyahu ilə keçirilən görüşdə Hərbi Kəşfiyyat İdarəsinin nümayəndəsi bildirib ki, "'Həmas' əslində gərginliyin artmasını istəyir", "Şabak"ın o zamankı rəhbəri Ronen Bar isə onların "döyüş raundundan qaçmağı şiddətlə istədiklərini" söyləyib. Netanyahu göstərmək istəyirdi ki, yüksək rütbəli nazirlər və təhlükəsizlik xidmətlərinin rəhbərləri daim "Həmas"dan uzunmüddətli sakitlik almaq yollarını axtarırdılar, halbuki o, hərəkat liderlərinin öldürülməsi əməliyyatlarına hazırlaşmağın zəruriliyini müdafiə edirdi.

O, xüsusilə müharibə zamanı vəzifəsindən kənarlaşdırdığı Ronen Barın üzərində dayanıb və hücumdan bir gün əvvəl "Şabak" rəhbərinin Qəzza sərhədlərinə sakitliyin qayıtdığını və "Həmas" ilə "daha dərin razılaşmaya" nail olmağın mümkünlüyünü söylədiyi sitatları dərc edib. Bu sənəd siyasətçilərin və təhlükəsizlik rəsmilərinin qəzəbinə səbəb olub; Qallant Netanyahunun "yalan danışmaq və qızışdırıcılıq etmək fürsətini əldən vermədiyini", müxalifət lideri Yair Lapid isə "iddialarının əksinə olaraq, 7 oktyabrdan əvvəl, o cümlədən mənim tərəfimdən Netanyahuya dəfələrlə xəbərdarlıq edildiyini, lakin onun bütün xəbərdarlıqları görməzdən gəldiyini" bildirib.