BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Türkiyə Prezidentinin baş müşaviri, Prezidentin Hüquq Siyasəti Şurası sədrinin müavini Mehmet Uçum 2028-ci ildə keçiriləcək ümumi seçkilərin təqvimi və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın namizədliyi məsələsi ilə bağlı geniş açıqlama verib.

Mehmet Uçum bildirib ki, 2028-ci il ümumi seçkilərinin qanunvericiliyə uyğun rəsmi tarixi 7 may 2028-ci ildir. Onun sözlərinə görə, seçkilərin 16 aprel 2028-ci il tarixinə keçirilməsi "erkən seçki" hesab edilməməlidir və bu dəyişiklik yalnız seçki tarixinin üç həftə önə çəkilməsi deməkdir.

Uçum qeyd edib ki, Türkiyə qanunvericiliyinə əsasən növbəti prezident və parlament seçkiləri əvvəlki birgə seçkilərin keçirildiyi tarixdən beş il sonra həmin günə qədər olan ilk bazar günü təşkil edilir. Son ümumi seçkilər 14 may 2023-cü ildə keçirildiyi üçün növbəti seçkilərin qanuni tarixi 7 may 2028-ci il hesab olunur.

O vurğulayıb ki, bəzi dairələrdə seçkinin 14 may 2028-ci ildə keçirilməsi barədə səsləndirilən fikirlər hüquqi baxımdan düzgün deyil. Çünki qanun seçkilərin beşillik müddət tamamlanmadan əvvəlki bazar günü keçirilməsini tələb edir.

Baş müşavir bildirib ki, 16 aprel 2028-ci il tarixinin təklif olunması siyasi və hüquqi baxımdan erkən seçki anlamına gəlmir. Onun sözlərinə görə, bu, yalnız seçkinin üç həftə əvvəl keçirilməsi deməkdir və belə qərar Türkiyə Böyük Millət Məclisinin seçkilərin yenilənməsi barədə qərarı ilə qəbul oluna bilər.

Mehmet Uçumun sözlərinə görə, parlament belə qərarı 2028-ci ilin 9–15 fevral tarixləri arasında qəbul edə bilər.

O xatırladıb ki, Türkiyədə yeni idarəetmə sistemində seçkilərin tarixinin önə çəkilməsi ilk dəfə baş vermir. 2023-cü il ümumi seçkiləri də əvvəlcədən nəzərdə tutulan tarixdən önə keçirilmişdi. Həmin dövrdə seçkilərin qanuni tarixi 18 iyun 2023-cü il idi. Lakin bayram və mövsüm şəraiti nəzərə alınaraq seçkilər 14 may tarixində keçirildi.

Mehmet Uçum bildirib ki, həmin vaxt olduğu kimi, 2028-ci ildə də seçkinin bir neçə həftə önə çəkilməsi siyasi mənada erkən seçki sayıla bilməz. Onun sözlərinə görə, bu cür seçkilər "vaxtında, lakin önə alınmış seçki" kimi qiymətləndirilməlidir.

Baş müşavir qeyd edib ki, parlamentin seçkilərin yenilənməsi barədə qərar qəbul etməsi üçün qanunvericilikdə xüsusi son tarix müəyyən edilməyib. O bildirib ki, seçki təqvimi 10 mart 2028-ci ildə başlayacağı üçün parlament həmin tarixdən əvvəl uyğun vaxtda qərar qəbul edə bilər.

Mehmet Uçum Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının sədri Dövlət Baxçalının da 16 aprel tarixini dəstəklədiyini xatırladaraq bildirib ki, Baxçalının "7 may ilə 16 aprel arasında cəmi bir neçə həftə fərq var" fikri məsələyə son nöqtəni qoyur.

O, seçki tarixinin qısa müddət önə çəkilməsini "konstitusiya hiyləsi" adlandıran fikirləri qara təbliğat kimi qiymətləndirib. Uçum vurğulayıb ki, 2023-cü ildə də seçkilər önə çəkilmişdi və həmin vaxt belə iddialar irəli sürülməmişdi.

Mehmet Uçum Konstitusiyanın açıq şəkildə Prezidentin ikinci səlahiyyət müddətində parlament tərəfindən seçkilərin yenilənməsi barədə qərar qəbul ediləcəyi təqdirdə həmin şəxsin bir daha prezidentliyə namizəd ola biləcəyini nəzərdə tutduğunu bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu hüququn tətbiqi üçün hər hansı fövqəladə siyasi, iqtisadi və ya ictimai şərait tələb olunmur. Yeganə tələb parlamentin bu barədə qərar qəbul etməsidir.

Baş müşavir bildirib ki, Konstitusiyada iki müddət prezidentlik əsas qayda olsa da, parlament ikinci müddət ərzində seçkilərin yenilənməsinə qərar verərsə, həmin prezident üçüncü dəfə namizədliyini irəli sürə bilər. Bu hüquqi mexanizm "istisna namizədlik" adlandırılır.

Mehmet Uçum vurğulayıb ki, "istisna namizədlik" anlayışı "fövqəladə şərait" anlayışı ilə qarışdırılmamalıdır. Onun sözlərinə görə, Konstitusiyada belə namizədliyin yalnız xüsusi şəraitdə mümkün olacağı barədə heç bir müddəa yoxdur.

O əlavə edib ki, parlament istər siyasi, istər iqtisadi, istərsə də heç bir xüsusi səbəb olmadan bu hüquqi mexanizmi işə sala bilər.

Mehmet Uçumun sözlərinə görə, 2028-ci ilin fevral ayının ilk yarısında parlament bu qərarı qəbul edərsə, Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Konstitusiyanın nəzərdə tutduğu istisna müddəaya əsasən sonuncu dəfə prezidentliyə namizəd ola biləcək.

Baş müşavir bildirib ki, Ərdoğanın namizədliyinə hüquqi maneə yoxdur və onun yenidən seçkidə iştirak etməsinə qarşı çıxan siyasi qüvvələr demokratik rəqabətdən yayınmış olacaqlar.

O, müxalifətə çağırış edərək bildirib ki, əgər məqsədləri Ərdoğanı seçkidə məğlub etməkdirsə, bunu demokratik mübarizə yolu ilə etməlidirlər. Uçumun fikrincə, seçicilər Konstitusiyanın verdiyi hüquqa baxmayaraq Ərdoğanın namizədliyinə mane olmağa çalışan siyasi qüvvələri bağışlamayacaqlar.

Mehmet Uçum sonda vurğulayıb ki, 2028-ci il seçkilərinin vaxtında, lakin qısa müddət önə çəkilərək keçirilməsi daha real görünür. O bildirib ki, bu addım yalnız namizədlik məsələsi ilə bağlı deyil, həm də "Terrordan azad Türkiyə" siyasətinin, müdafiə sənayesində həyata keçirilən layihələrin, enerji strategiyasının, ölkənin regional güc mövqeyinin və tam müstəqillik kursunun davamlılığının təmin olunmasına xidmət edəcək.

Onun sözlərinə görə, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın sonuncu dəfə namizəd olması və seçiləcəyi təqdirdə növbəti prezidentlik dövrünü başa vurması "Türkiyə Yüzili" hədəflərinin reallaşdırılması və institusional islahatların tamamlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.