#İqtisadi sanksiyalar

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessentin iqtisadi təzyiq siyasəti ilə bağlı açıqlamalarına cavab verib. Bessent ABŞ-nin 14 gündə bölgədən 130 milyon barel neftin daşınmasına yardım etdiyini bildirib. O, İran əleyhinə blokada və iqtisadi kampaniyanın Tehran iqtisadiyyatını çökdürəcəyini iddia edib. Qalibaf isə “əsl 130-lar” ifadəsi ilə Vaşinqtonun müharibəyə 130 milyard dollardan çox vəsait xərclədiyini irəli sürüb. O, “Jane Street Capital”ın neft bazarında 130 milyon dollardan çox itki verdiyini də iddia edib. Bu iddiaların müstəqil şəkildə təsdiqləndiyi barədə məlumat yoxdur. Qalibaf iqtisadçı Pol Kruqmanın Bessentin maliyyə bazarlarına təsir siyasətini tənqid edən məqaləsinə də istinad edib. İran rəsmisi bununla ABŞ-nin iqtisadi təzyiq siyasətinin Vaşinqton üçün də böyük xərclər yaratdığını göstərməyə çalışıb.

İranın birinci vitse-prezidenti Məhəmməd Rza Arif ABŞ-nin iqtisadi təzyiq siyasətinə münasibət bildirib. O, Vaşinqtonun siyasətini “iqtisadi terror” adlandırıb. Arif ABŞ-nin təzyiqlərinin İranın iqtisadi sabitliyini pozmasına imkan verilməyəcəyini deyib. İran hökumətinin əhalinin yaşayış səviyyəsini qorumağa çalışacağını bildirib. Arif iqtisadi təzyiqlərin İran xalqının iradəsini dəyişə bilmədiyini iddia edib. Onun fikrincə, belə təzyiqlər əks nəticə verir. Açıqlama ABŞ-nin İrana qarşı yeni iqtisadi tədbirlər görmək təhdidləri fonunda səsləndirilib. Tehran sanksiyaların ölkəni siyasi güzəştlərə məcbur etməyəcəyini bildirir.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ-nin yeni iqtisadi təzyiq kampaniyasının uğursuz olacağını bildirib. Onun açıqlaması Donald Trampın İrana qarşı son dərəcə ağır iqtisadi tədbirlər görmək təhdidindən sonra verilib. Əraqçi Vaşinqtonun oxşar siyasəti əvvəllər də həyata keçirdiyini xatırladıb. O, 14 il əvvəl ABŞ-nin İrana qarşı ağır sanksiyalarla hədələdiyini bildirib. İran rəsmisi həmin siyasətin nəticə vermədiyini iddia edib. Əraqçi ABŞ-nin hazırkı addımlarını əvvəlki təzyiq siyasətinin təkrarı kimi qiymətləndirib. Tehran iqtisadi sanksiyaların İranın mövqeyini dəyişdirməyəcəyini bildirir. ABŞ isə İrana qarşı iqtisadi təzyiqi daha da artırmağa hazırlaşır.

Çin ABŞ-nin Yaxın Şərqdə yeni iqtisadi təzyiq tədbirlərinə qarşı çıxıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Cien sanksiyaların münaqişənin həllinə kömək etməyəcəyini bildirib. Pekin tərəfləri siyasi və diplomatik vasitələrdən istifadə etməyə çağırıb. Çin birtərəfli ABŞ sanksiyalarına uzun müddətdir qarşı çıxır. Pekin BMT Təhlükəsizlik Şurasının razılığı olmadan tətbiq edilən məhdudiyyətlərin beynəlxalq hüquqi əsasının olmadığını bildirir. Açıqlama ABŞ-nin İrana iqtisadi təzyiqi artırdığı bir vaxtda verilib. Vaşinqton Pekinin Tehranla iqtisadi əlaqələrini azaltmasını istəyir. Çin isə iqtisadi təzyiq əvəzinə danışıqlar və diplomatiyanı müdafiə edir.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf ölkəsinin yeni ABŞ sanksiyalarına qarşı plan hazırlamalı olduğunu bildirib. Onun açıqlaması ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessentin İrana qarşı daha sərt iqtisadi məhdudiyyətlər elan etməsindən sonra səsləndirilib. Qalibaf ABŞ-nin tədbirlərini “qəddar sanksiyalar” adlandırıb. O, İranın iqtisadi təzyiqlərin öhdəsindən gəlmək üçün əvvəlcədən hazırlıq görməli olduğunu deyib. Qalibaf müsəlman ölkələrinin zəngin təbii sərvətlərə və xammal ehtiyatlarına malik olduğunu vurğulayıb. O, İranın sanksiyalar qarşısında iqtisadi dayanıqlığını gücləndirməsinin vacibliyini bildirib. İraqda səfərdə olan Qalibaf Bağdad rəhbərliyini Tehranla əməkdaşlığa çağırıb. Onun açıqlaması ABŞ–İran iqtisadi qarşıdurmasının daha da sərtləşdiyi bir vaxta təsadüf edir.

Dünya bazarlarında neft qiymətləri ABŞ-nin İrana qarşı yeni sanksiya təhdidlərindən sonra yüksəlib. Brent markalı xam neft 2,4 faiz bahalaşaraq bir barel üçün 93,82 dollara çatıb. Qiymət artımı 2,20 dollar təşkil edib. Qərbi Texas markalı xam neft isə 2,33 dollar bahalaşaraq 88,16 dollara yüksəlib. Hər iki göstərici iyulun 24-dən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Neft qiymətləri ardıcıl beşinci ticarət dövründə yüksəlib. Bazar iştirakçıları ABŞ-nin mümkün yeni sanksiyalarının İranın neft ixracına təsirini qiymətləndirirlər. İranla bağlı iqtisadi və hərbi gərginliyin davam etməsi neft bazarında qiymətlərin gələcək istiqaməti üçün əsas amillərdən biri olaraq qalır.

İran ABŞ-nin yeni iqtisadi sanksiya təhdidlərini kəskin şəkildə pisləyib. Tehran bu tədbirləri “qanunsuz və qeyri-insani” adlandırıb. İran Xarici İşlər Nazirliyi Trampın açıqlamasının 1953-cü il avqustun 19-da Məhəmməd Müsəddiq hökumətinin devrilməsinin ildönümü ilə üst-üstə düşdüyünə diqqət çəkib. İran tərəfi bunu ABŞ-nin 73 ildir davam edən düşmən siyasətinin göstəricisi kimi qiymətləndirib. Nazirlik yeni sanksiyaların İran xalqına qarşı iqtisadi təzyiq olduğunu bildirib. Tehran bu siyasətin əvvəllər də tətbiq edildiyini və nəticə vermədiyini iddia edir. Tramp isə İranı iqtisadi baxımdan dəstəkləyən tərəflərə qarşı daha sərt tədbirlər vəd edib. Qarşılıqlı bəyanatlar Tehranla Vaşinqton arasında gərginliyin davam etdiyini göstərir.

ABŞ və İran arasında bölgədəki gərginliyi müvəqqəti dayandıran atəşkəs müddətinin uzadılması istiqamətində prinsipial razılıq əldə olunub. Aprelin 22-də başa çatması gözlənilən iki həftəlik atəşkəsin müddətinin artırılması diplomatik danışıqların daha da dərinləşdirilməsinə xidmət edir. Regional mənbələrin verdiyi məlumata görə, tərəflər nüvə proqramı, Hörmüz boğazındakı vəziyyət və müharibə təzminatları kimi mübahisəli mövzular üzərində müzakirələri davam etdirmək niyyətindədirlər.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bildirib ki, sanksiyalarla mübarizədə əsas həll yolu iqtisadi diplomatiyanın gücləndirilməsidir. Nazir bu məqsədlə Xarici İşlər Nazirliyində xüsusi iqtisadi diplomatiya üzrə müavinliyin yaradıldığını və bu istiqamətdə vilayət səviyyəsində diplomatiya konfranslarının keçirildiyini açıqlayıb. Əraqçi çərşənbə günü Məşhəd şəhərində jurnalistlərə verdiyi açıqlamada deyib ki, İran İslam Respublikasının xarici siyasətində əsas prioritet qonşu ölkələrlə münasibətlərdir. Onun sözlərinə görə, bu məsələ siyasi, təhlükəsizlik və strateji baxımdan olduğu kimi, iqtisadi cəhətdən də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

İranın xarici işlər naziri Seyid Abbas Əraqçi bildirib ki, ABŞ-la danışıqlar vasitəçilər üzərindən davam edir və Vaşinqton qarşılıqlı hörmət əsasında dialoqa hazır olduqda, Tehran da buna hazır olacaq. Nazir bu fikirləri “İranın azad və ticarət zonalarında imkanlar və investisiya fürsətləri” adlı milli konfransda çıxışı zamanı səsləndirib.

Aİ, Ukraynanın 2025-ci ilin martından etibarən qeyd-şərtsiz atəşkəsə sadiq qaldığını, lakin Rusiyanın hücumları gücləndirdiyini iddia edib. “Rusiya ölümlərə son qoymalı və sülh iradəsi göstərməlidir,” – deyə bəyanatda vurğulanıb. Aİ, Ukraynaya dəstəyini davam etdirəcəyini və 19-cu sanksiyalar paketi ilə Rusiyaya təzyiqi artıracağını açıqlayıb. Bu sanksiyaların hazırlanmasında ABŞ ilə əməkdaşlıq xüsusi olaraq qeyd olunub.

ABŞ İranla bağlı sanksiya siyahısını genişləndirərək ora 1 fiziki şəxs, 13 şirkət və 8 neft tankerini daxil edib. Bu barədə ABŞ Maliyyə Nazirliyinin mətbuat xidməti məlumat yayıb. Bildirilib ki, sanksiyalar Yunanıstan vətəndaşı Antonios Marqaritisa da şamil olunub. Onun uzun illər ərzində İran nefti və neft məhsullarının tədarükünə yardım etdiyi iddia olunur. Siyahıya həmçinin Çində, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində və Marşall adalarında fəaliyyət göstərən şirkətlər, eləcə də Panama, Kuk adaları, Honkonq, Qambiya, San-Tome və Prinsipi, Antiqa və Barbuda bayrağı altında üzən tanker gəmiləri daxil edilib.