İran dövlət mediası Vaşinqton və Tehran arasında mümkün razılaşma ilə bağlı yeni detallar açıqlayıb. Yayılan məlumata görə, ilkin və qeyri-rəsmi memorandum layihəsi Hörmüz boğazında kommersiya dəniz hərəkətinin əvvəlki səviyyəyə qaytarılması və hərbi gərginliyin azaldılması ilə bağlı müddəaları əhatə edir. Məlumatlar tərəflər arasında vasitəçilik səylərinin davam etdiyi bir vaxtda diqqət çəkib.
#Regional təhlükəsizlik
ABŞ və İran arasında mümkün münaqişənin dayandırılmasına yönəlmiş çoxmərhələli sülh prosesi ilə bağlı yeni məlumatlar yayılıb. İran mənbələrinin açıqladığı detallara görə, təklif olunan mexanizm hərbi qüvvələrin yerləşməsi, diplomatik zəmanətlər və gələcək razılaşmanın beynəlxalq hüquqi statusu kimi məsələləri əhatə edir. Məlumatlar tərəflər arasında intensiv diplomatik təmasların davam etdiyi bir dövrdə gündəmə gəlib.
Livanın cənubunda yerləşən Nəbatiyyə şəhəri yenidən regiondakı hadisələrin əsas diqqət nöqtəsinə çevrilib. Son təxliyə çağırışları və davam edən hərbi gərginlik fonunda şəhərin tarixi, sakinlərinin uzun illər ərzində nümayiş etdirdiyi dözümlülük və bölgənin strateji əhəmiyyəti yenidən gündəmə gəlib. Onilliklər boyunca müharibələr, bombardmanlar və müxtəlif təzyiqlərlə üzləşən Nəbatiyyə Livanın mühüm ictimai və siyasi mərkəzlərindən biri hesab olunur.
ABŞ ordusu Hörmüz boğazı ətrafında tətbiq olunan dəniz məhdudiyyətləri çərçivəsində 100-dən çox ticarət gəmisinin istiqamətinin dəyişdirildiyini açıqlayıb. Dünyanın ən mühüm enerji və ticarət marşrutlarından biri hesab olunan Hörmüz boğazında vəziyyət qlobal bazarlarda narahatlıq yaradarkən, mümkün sülh razılaşması ilə bağlı yeni detallar da gündəmə gəlib.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla müharibənin dayandırılmasına yönəlmiş danışıqların həlledici mərhələyə çatdığı bir dövrdə yüksək səviyyəli görüş keçirəcəyi bildirilir. Ağ Evdə baş tutacaq kabinet iclasında əsas diqqətin İranla mümkün razılaşma və onun siyasi nəticələrinə yönələcəyi gözlənilir. Müzakirələr həm xarici siyasət, həm də ABŞ daxilində siyasi proseslər baxımından mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir.
İranın yüksək rütbəli hərbi nümayəndəsi ABŞ və İsrailə qarşı sərt xəbərdarlıqla çıxış edib. Tehran bildirib ki, İrana qarşı hərbi əməliyyatların yenidən başlanması vəziyyətində cavab tədbirləri əvvəlkilərdən daha geniş və daha güclü olacaq. Açıqlama ABŞ və İsrailin İranın Hörmüz boğazı yaxınlığındakı hədəflərə zərbə endirdiyi barədə yayılan məlumatlardan sonra səsləndirilib. Bu hadisələr eyni zamanda Pakistanın vasitəçiliyi ilə aparılan və bölgədəki hərbi qarşıdurmanın dayandırılmasına yönələn diplomatik səylərin davam etdiyi həssas dövrə təsadüf edir.
ABŞ və İran arasında mümkün razılaşma ilə bağlı aparılan danışıqlar həssas mərhələyə daxil olduğu bir vaxtda yeni hərbi və siyasi mübahisələr ortaya çıxıb. Məlumata görə, tərəflər arasında memorandum layihəsinin ümumi çərçivəsi üzrə müəyyən struktur formalaşdırılsa da, proses hələ də kövrək olaraq qalır və kiçik fikir ayrılıqları belə danışıqların dayanmasına səbəb ola bilər. Bu fonda ABŞ-ın son hava zərbələri diqqət mərkəzinə çevrilib. Ağ Ev əməliyyatları müdafiə xarakterli addımlar kimi təqdim etsə də, İran tərəfi və xüsusilə İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu hadisəyə fərqli yanaşaraq bunu atəşkəs şərtlərinin pozulması kimi qiymətləndirib. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, qarşılıqlı ittihamların artması danışıqlar prosesinin gələcək taleyinə təsir göstərə bilər.
İran və Rusiya arasında siyasi və təhlükəsizlik əlaqələrinin diqqət mərkəzində olduğu bir dövrdə İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası rəhbərliyinin yüksək səviyyəli nümayəndəsi Moskvaya səfər edib. İran rəsmisinin beynəlxalq təhlükəsizlik forumunda iştirakı iki ölkə arasında davam edən strateji əməkdaşlıq fonunda xüsusi diqqət çəkir. Təhlükəsizlik, regional münaqişələr və qlobal geosiyasi dəyişikliklərin müzakirə olunduğu tədbirə onlarla ölkənin nümayəndələrinin qatıldığı bildirilir. Ekspertlər hesab edirlər ki, İran–ABŞ münasibətlərində davam edən gərginlik və Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr fonunda Tehran–Moskva əlaqələrinin inkişafı yeni siyasi və təhlükəsizlik dinamizmi yarada bilər
ABŞ Prezidenti Donald Tramp açıqlayıb ki, Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər “İbrahim Razılaşmaları”nı dərhal imzalamalı, digər ölkələr isə onların ardınca getməlidir. Tramp bildirib ki, əks halda həmin ölkələr razılaşmanın bir hissəsi hesab olunmayacaq və bu xoş niyyətin olmaması deməkdir. O vurğulayıb ki, razılaşma bölgədəki indiyədək imzalanmış ən mühüm sənəd olacaq, İranın da qoşulması misilsiz tarixi hadisə kimi qiymətləndiriləcək. Tramp əlavə edib ki, bu razılaşma Yaxın Şərqi birləşmiş, güclü və iqtisadi baxımdan qüdrətli bölgəyə çevirə bilər və nümayəndələrə prosesin dərhal başlanmasını və uğurla yekunlaşdırılmasını tapşırıb.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp açıqlayıb ki, İranla mümkün razılaşma imzalandıqdan sonra regional ölkələr — Səudiyyə Ərəbistanı, Bəhreyn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər, Pakistan, Türkiyə, Misir və İordaniya — İsraillə münasibətləri normallaşdıran “İbrahim Razılaşmaları”na qoşulmaqla bağlı minimum şərti yerinə yetirməlidirlər. Tramp bildirib ki, bəzi ölkələrin qoşulmamaq səbəbləri ola bilər, lakin böyük əksəriyyət İranla razılaşmanın tarixi əhəmiyyətini nəzərə alaraq bu addıma hazır və istəkli olmalıdır.
İran rəhbərliyi münaqişəni ölkənin iqtisadi və strateji maraqlarına uyğun şəkildə bitirməyə çalışaraq vaxtı uzatmağa hazır olduğunu bəyan edib. Analitik Ross Harrison qeyd edir ki, bu yanaşma İran üçün həm zaman, həm də sağ qalmaq məsələsidir, məqsəd münaqişədən çəkindiricilik imkanlarını qoruyaraq çıxmaqdır. İndiki çəkindiricilik modeli əvvəlki illərdən fərqlənir və dolayısı ilə deyil, birbaşa yeni strategiya əsasında həyata keçirilir. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai tərəflərin müəyyən çərçivədə yaxınlaşdığını qeyd etsə də, razılaşmanın yaxın olduğunu söyləməkdən çəkinib, Harrison isə ABŞ-ın “saatının daha sürətlə işlədiyini” vurğulayıb.
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Misirin xarici işlər naziri Bədr Əbdülati ilə regional vəziyyət və diplomatik prosesləri müzakirə edib. Məlumata görə, son təmaslarda ABŞ–İran danışıqları, Hörmüz boğazı, nüvə proqramı və sanksiyalarla bağlı məsələlər əsas gündəm mövzuları sırasında yer alıb.