İnkar edilməz bir həqiqətdir ki, ümmətin üzləşdiyi ən dəhşətli problemlərdən biri də qəbirpərəstlikdir. Məscidləri buraxıb insanların qəbirlərə üz tutmasıdır . Keçən dəfə bir araşdırma yazımda təvəssül məsələsinə təmas etmişdim. Hətta buna cəvaz verənlər belə insanların qəbirlərə axın etməyə təşviq etməmişlər. Qəbir sahiblərinə ( saleh olduğu zənn edilsə belə ) Allaha üz tutar şəkildə üz tutmağı qadağan etmişlər. Xüsusi ilə özünü əhli sünnə məzhəbinə aid edənlər insanların qəbirlərə səcdə etməsini, onları öpməsini və onlar qarşısında təzəllül etməyi ( zəlil və boynu bükük bir şəkildə dayanmağı ) qadağan etmişlər. Qəbirsevərlik bir sıra hallarda əqidənin bulanıq hala gəlməsinə və şirkə gətirib çıxarmışdır.

Bir yazı yazdım və bir qism dostların narahatlığına səbəb oldu. Əslində, yazılarımda məqsəd təhqiq etmək şüurunu müsəlmanlar arasında fəallaşdırmaqdır. Yazdığın zaman neytral olmağa çalışmaq həqiqətin ortaya çıxmasına bu və ya digər şəkildə təsir edə bilər. Bəzən siz özünüz belə elmi dolaşıqlığa düşə bilərsiniz.

Bu yazım yəqin ki, bir çox ənənəvi düşüncə sahibinin xoşuna gəlməyəcəkdir. İstər sünni, istər şiə qismində təəssüf ki, bir sıra hallarda şirkə gətirib çıxardan məqamlar olubdur. Bunların bir qismi təvəssül anlayışı ilə ümmətə daxil olubdur. Məlumdur ki, ənənəvi düşüncə təvəssül başqadır, şirk başqadır deyir. Mən buna hələ müdaxilə etməyəcəm. Sadəcə olaraq xristianlar öz saləhlərinə nə üçün dua edir və onu nə ilə əsaslandırırlar. Növbəti yazımda müsəlman dünyasında təvəssül anlayışını əsaslandıran fikirlərdən yazacam. Allahın izni ilə özünüz müqayisə edərsiniz.

Müsəlman düşüncə adamlarından biri nə gözəl deyibdir. Müsəlmanların yüksəlişi islamın yüksəlişinə bağlıdır. İslamın yüksəlişi isə nə xilafətin qurulmasıdır, nə də müsəlmanların vahid dövlətdə birləşməsi ilə bağlı deyildir. İslamın yüksəlişi onun anlayışlarının yüksəlişi ilə bağlıdır.

Bu dünyada ən böyük dairə insanlıq dairəsidir. Allahın insan olaraq yaratdığı və insan fitrəti verdiyi hər bir kəs insandır. Bəşəriyyət ümumi dəyərlərdə birləşə bilir. Təbii ki, fərdi hallar mövcuddur. İnsanlığını itirmiş və azğın hala gəlmiş olanlar olur. Lakin hər bir insan millətindən, dilindən asılı olmayaraq ata anasına bağlıdır. Övladını sevir. Böyüdüyü yerlərə bağlıdır. Qəlbi pisliyi götürməz. Yenə deyirəm, adamlıqdan çıxanlar istisna. Ona görə uzaq Skandinaviyada bir qadın Qəzza zülmünü görəndə hönkürtü ilə ağlaya bilir. İndi mən durub desəm ki, insan ancaq mənim dinimdən və rəngimdən olanlardır, mənim kimi danışanlardır. Uca Allahın bu şəkildə ayələrini inkar edərəm: "Ey insanlar..."

Hamımız bu dünya həyatında ömür sürür, nemətlərdən istifadə edirik, bəla və müsibətlərdən qorxuruq. Əslində bu dünyanın təmiz və saf ağıl ilə müşahidə edilməsi bizə çox aydın bir həqiqəti göstərir: bu aləmdə bir nizam var. Nizam varsa, nizamlayan da vardır. Bu nizama “kosmos” da deyə bilərsiniz, “kainat” da. Adı nə olur-olsun, bu nizamın arxasında hikmətlə dolu bir iradə vardır. Qurani-Kərimdə buyurulur:

Toplumların islahı, insanları doğruya yönəltmək və xeyirli işlərə təşviq etmək istəyən hər bir kəs üçün ən vacib xüsusiyyətlərdən biri səmimiyyətdir. Səmimiyyət (ixlas) — insanın etdiyi işi yalnız Allah rizası üçün etməsidir. Əgər bir əməl səmimiyyətdən məhrumdursa, onun zahiri gözəl olsa belə, dəyəri yoxdur.

Dünyada nələr baş verir? Son günlər Pakistan və Əfqanıstan arasında demək olar ki, balaca müharibə gedir. Axı niyə? Bu sadəcə ərazi mübahisəsi məsələsidir mi? Mən bunu başqa cür oxuyardım. İlk öncə Əfqan cəmiyyəti Suriya cəmiyyəti qədər sekulyar olmadığı üçün burada beynəlxalq qüvvələrin qarşılıqlı razılığı əsasında Suriya modelində bir Ulus dövlət qurulmadı. Bizim şərti "islamçı məhəllə" nin insanları özünü aldatmasın. Suriya xalqının böyük əksəriyyəti sadəcə olaraq Əsəd getməsini və onun yerində daha mülayim hakimiyyətin olmasını istəyirdi. Əfqan cəmiyyəti belə deyildir.

Türkiyə və İsrail arasındakı münasibətlər tarix boyu əməkdaşlıq və gərginlik mərhələləri ilə formalaşıb. Lakin ehtimal edilən bir hərbi qarşıdurma ssenarisini təhlil edərkən təkcə siyasi gərginlik deyil, hər iki dövlətin mövcud hərbi potensialı, beynəlxalq hüquqi öhdəlikləri və regiondakı geosiyasi reallıqlar da nəzərə alınmalıdır.

Xüsusilə XX əsrin sonlarından etibarən müxtəlif ölkələrdə formalaşan “siyasi islamçılıq” hərəkatları dini, onun ilahi və əhatəli mahiyyətindən uzaqlaşdıraraq, siyasi məqsədlərin alətinə çevirmişdir. Nəticədə İslamın insanlığa açıq olan geniş təlimləri məhəlli ideoloji qəliblərə sığdırılmağa çalışılmış, bu isə həm dini məhdudlaşdırmış, həm də onun adından edilən siyasəti legitimləşdirməyə xidmət etmişdir.

Bu haqda yazmışdım. Yenə də yazıram. Siyasi "islamçılıq" mövcud olan variantları ilə süqut etmişdir. Çünki onun hakimiyyətə gəlməsi ancaq beynəlxalq sistemlə razılaşma halında mümkündür. Bu isə istəsən də, istəməsən də sonda ya həmin islamçıları qloballist, ya da millətçiyə çevirir. Mənə sual verirlər, axı sən də partiyadasan və onun idarə heyətindəsən. Bəli, mən Azərbaycan siyasi mühitinin ən məşhur partiyalarından olan Ağ Partiyada sədrin müşaviriyəm. Ancaq mənim üçün bir məqam vardır. Müsəlman bir vətəndaş olaraq ümumvətəndaş maraqlarında hər hansı isə bir partiyada ola bilər. Hülf əl füdul kimi. Fəqət dini əsaslı siyasi partiyanın qurulması sonda dindarların aşınmasına, daxili çatın əmələ gəlməsinə, dinin təsirinin cəmiyyətdə azalmasına gətirib çıxardır. Ona görə də mən dini referans alan siyasi partiyaların əleyhinəyəm. Dini əsas alıb sistemdə inteqrasiya olan siyasi partiyalar islami siyasi kimliyi məhv edir. Məncə bunu AKP-nin misalında ilk etapda AKP zamanında namaz qılma səviyyəsi və dinin ictimai səviyyəsinin səviyyəsinə baxmaqla nəzərdən keçirə bilərik.

Azərbaycanın beynəlxalq siyasətdəki mövqeyi və diplomatik aktivliyi ilə bağlı AzerVoice üçün danışan siyasi şərhçi Azər Hüseynov bildirib ki, ölkənin xarici siyasəti tamamilə pragmatizm prinsiplərinə əsaslanır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın həm İsraillə, həm də Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlığı var.